યત્ર નારાયણો દેવો નિત્યં તિષ્ઠતિ ભૂતિદઃ । શંખચક્રધરાસ્તસ્ય સમીપે નિવસંતિ યે
જ્યાં ભગવાન નારાયણ, જે સર્વને જીવન આપે છે, હંમેશા નિવાસ કરે છે, ત્યાં તેમના નજીક રહેતા લોકો શંખ અને ચક્ર ધારણ કરે છે.
તે મૃત્યું સમનુપ્રાપ્ય દિવ્યરૂપાશ્ચતુર્ભુજાઃ । ઋષયસ્તત્ર તિષ્ઠંતિ દેવાશ્ચૈવં વિશેષતઃ
મૃત્યુ પછી તેઓ દિવ્ય ચતુરભુજ રૂપ પામે છે; ત્યાં ઋષિઓ અને ખાસ કરીને દેવતાઓ વસે છે.
રુદ્રા નાગાસ્તથા યક્ષા નાત્ર કાર્યા વિચારણા । તસ્યાઃ સમીપે હ્યેકોઽયં સ્થલો વૈ વિષ્ણુરૂપધૃક્
રુદ્ર, નાગ અને યક્ષ પણ ત્યાં છે—અહીં કોઈ શંકા રાખવાની જરૂર નથી; એના નજીક ખરેખર એક સ્થાન છે જ્યાં વિષ્ણુ સ્વયં નિવાસ કરે છે.
સ્થલેઽસ્મિન્વર્તતે મૂર્તિર્બહુરૂપાતિમુક્તિદા । ચતુર્વિંશતિભૂતાનાં જાતયઃ સંતિ તત્ર વૈ
આ સ્થળે અનેક રૂપે, પરમ મુક્તિ આપતી મૂર્તિ વર્તે છે; ત્યાં ચોવીસ તત્વોની ઉત્પત્તિ જોવા મળે છે.
એકા વૈ મત્સ્યરૂપા ચ કૃષ્ણરૂપાતિમુક્તિદા । અન્યા ચ યા બુધૈઃ પ્રોક્તા સ્થલે વૈ વિષ્ણુસંજ્ઞકે
એક માછલીના રૂપમાં છે, કૃષ્ણરૂપે પરમ મુક્તિ આપતી; બીજી, જે વિદ્વાનો દ્વારા જણાવવામાં આવી છે, એ સ્થળે વિષ્ણુ તરીકે ઓળખાય છે.
કલ્કિનામ્ની તથા પુણ્યા કપિલા યા મયોદિતા । અન્યાસ્તુ વિવિધાકારા દૃશ્યંતે બહુધા અપિ
બીજી કલ્કિ નામે પાવન છે, અને કપિલા પણ, જે મેં વર્ણવી છે; અન્ય અનેક પ્રકારની મૂર્તિઓ પણ ત્યાં અનેક રીતે દેખાય છે.
તિષ્ઠંતિ મૂર્ત્તયઃ સર્વા નાનારૂપા હ્યનેકશઃ । સા ગંગા મહતી પુણ્યા ધર્મકામાર્થમુક્તિદા
બધી મૂર્તિઓ ત્યાં અનેક રૂપે અને અસંખ્ય રીતે વર્તે છે; એ મહાન અને પાવન ગંગા ધર્મ, કામ અને મુક્તિ આપે છે.
યસ્યાં ભૂમૌ હૃષીકેશો નિયમેન સમન્વિતઃ । વર્ત્તતેઽદ્યાપિ તત્રૈવ મયા સહ ન સંશયઃ
જે ભૂમિ પર હૃષીકેશ નિયમથી યુક્ત થઈ આજેય મારા સાથે ત્યાં વર્તે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
ભ્રૂણહત્યા બાલહત્યા ગોહત્યા ચ વિશેષતઃ । યસ્યાઃ સ્પર્શનમાત્રેણ મુચ્યતે સર્વકિલ્બિષાત્
માત્ર એનો સ્પર્શ થતાં જ, ખાસ કરીને ભ્રૂણહત્યા, બાળહત્યા અને ગૌહત્યાના પાપથી પણ, બધા પાપોમાંથી મુક્તિ મળે છે.
બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રાશ્ચૈવાન્યજાતયઃ । સર્વે તે વૈ વિમુચ્યંતે દર્શનાદ્ગંડિકાંબુનઃ
બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય, શૂદ્ર અને અન્ય જાતિઓ—બધા જ ગંડિકા જળના દર્શનથી મુક્તિ પામે છે.
ઇયં વેણી સમા પુણ્યા પાપિનાં તુ વિશેષતઃ । મુચ્યતે બ્રહ્મહા યત્ર ઇતરેષાં તુ કા કથા
આ વેણી પણ એટલી જ પાવન છે, ખાસ કરીને પાપીઓ માટે; અહીં બ્રહ્મહત્યારો પણ મુક્તિ પામે છે—બીજાની તો વાત જ શું?
સર્વદા સર્વકાલે તુ અહં ગચ્છામિ પાર્વતિ । તીર્થાનાં તીર્થરાજોઽયં બ્રહ્મણા ભાષિતઃ કિલ
હંમેશા, દરેક સમયે, હે પાર્વતી, હું ત્યાં જાઉં છું; આ તીર્થોનો રાજા છે, એવું બ્રહ્માએ કહ્યું છે.
તત્ર સ્નાનં ચ દાનં ચ મુનિભિઃ પરિકલ્પિતમ્ । આષાઢે પુણ્યકાલે તુ તત્ર ગચ્છામિ સુંદરિ
ત્યાં સ્નાન અને દાન કરવું ઋષિઓએ નિર્ધારિત કર્યું છે; આશાઢના પાવન સમયમાં, હે સુંદરિ, હું ત્યાં જાઉં છું.
માસૈકવિધિના ચૈવ સ્નાનં તત્ર કરોમ્યહમ્ । તારકં તત્ર વિશદં જપામિ તુ નિરંતરમ્
હું ત્યાં માસિક વિધિ પ્રમાણે સ્નાન કરું છું અને સતત સ્પષ્ટ તારક મંત્ર જપું છું.
અતોઽહં વૈષ્ણવો જાતો વિષ્ણુક્ષેત્રે યતોગતઃ । વિષ્ણુના નિર્મિતં પૂર્વં ક્ષેત્રં તત્તુ મહત્તરમ્
આથી, હું વિષ્ણુભક્ત થયો છું, કારણ કે હું વિષ્ણુક્ષેત્રે ગયો હતો; એ ક્ષેત્ર, જે વિષ્ણુએ પ્રાચીનકાળમાં રચ્યું હતું, ખરેખર મહાન છે.
વૈષ્ણવાનાં ચ ગતિદં પાવનં પરમં સ્મૃતમ્ । ભવેઽસ્મિન્માનુષે જન્મ દુર્લભં દેવિ સર્વદા
એ વિષ્ણુભક્તોને માર્ગ આપનાર અને સર્વોચ્ચ પાવન ગણાય છે; હે દેવી, આ સંસારમાં માનવ જન્મ હંમેશા દુર્લભ છે.
દુર્લભં ગણ્ડિકાતીર્થં વિષ્ણુક્ષેત્રં તુ દુર્લભમ્ । અતો હ્યાષાઢમાસે તુ ગંતવ્યં દ્વિજસત્તમૈઃ
ગંડિકા તીર્થ તો દુર્લભ છે, પણ વિષ્ણુનું ક્ષેત્ર તો એથી પણ વધારે દુર્લભ છે. તેથી, શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ આશાઢ મહિનામાં ત્યાં જવું જોઈએ.
તત્ર ગત્વા વિશેષેણ શંખચક્રાદિધારણમ્ । કર્ત્તવ્યં તુ દ્વિજશ્રેષ્ઠૈઃ પવિત્રં પરમં સ્મૃતમ્
ત્યાં જઈને, ખાસ કરીને, શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ શંખ અને ચક્ર વગેરે ધારણ કરવા જોઈએ; એ અત્યંત પવિત્ર માનવામાં આવે છે.
શંખતીર્થં તુ વામે વૈ દક્ષિણે ચક્રચિહ્નિતમ્ । દ્વિજાનાં મુક્તિદં પ્રોક્તં ધારિતવ્યં પ્રયત્નતઃ
શંખ તીર્થ ડાબી બાજુ છે અને જમણી બાજુ ચક્રનું ચિહ્ન છે; એ દ્વિજોને મુક્તિ આપનાર કહેવાયું છે અને એ ખૂબ કાળજીપૂર્વક ધારણ કરવું જોઈએ.
બ્રાહ્મણૈશ્ચ વિશેષેણ શંખચક્રાદિધારણં । ધૃતે સતિ મહાદેવિ વૈષ્ણવાસ્તે હિ માનવાઃ
બ્રાહ્મણોએ ખાસ કરીને શંખ, ચક્ર વગેરે ધારણ કરવું જોઈએ; જયારે એ ધારણ થાય છે, મહાદેવી, ત્યારે એ લોકો સાચા વૈષ્ણવ કહેવાય છે.
ન ગણ્ડિકા સમં તીર્થં ન વ્રતં દ્વાદશીસમમ્ । ન દેવઃ કેશવાદન્યો ભૂયોભૂયો વરાનને
ગંડિકા જેટલું તીર્થ નથી, દ્વાદશી જેટલું વ્રત નથી, અને કેશવ સિવાય બીજો કોઈ દેવ નથી, હે સુંદર મુખવાળી.
ગંડિકાયાસ્તુ માહાત્મ્યં યે શૃણ્વંતિ નરોત્તમાઃ । ઇહલોકે સુખં ભુક્ત્વા વિષ્ણુલોકે હિ યાંતિ તે
જે ઉત્તમ પુરુષો ગંડિકાનું મહાત્મ્ય સાંભળે છે, તેઓ આ દુનિયામાં સુખ ભોગવીને પછી વિષ્ણુના લોકમાં જાય છે.
ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે ઉમાપતિનારદસંવાદે ગંડિકાતીર્થમાહાત્મ્યંનામ પંચસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મ મહાપુરાણના ઉત્તરખંડમાં ઉમાપતિ અને નારદના સંવાદમાં ગંડિકા તીર્થના મહાત્મ્ય નામના પંચોતેરમા અધ્યાયનો અંત આવે છે.
મહાદેવ ઉવાચ- શૃણુ સુંદરિ વક્ષ્યામિ સ્તોત્રં ચાભ્યુદયં તતઃ । યચ્છ્રુત્વા મુચ્યતે પાપી બ્રહ્મહા નાત્ર સંશયઃ
મહાદેવ બોલ્યા: હે સુંદરિ, સાંભળ, હું તને એક સ્તોત્ર અને તેનો શુભ ફળ કહું છું; એ સાંભળવાથી—even મોટો પાપી કે બ્રાહ્મણહંતક પણ મુક્ત થાય છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
ધાતા વૈ નારદં પ્રાહ તદહં તુ બ્રવીમિ તે । તમુવાચ તતો દેવઃ સ્વયંભૂરમિતદ્યુતિઃ
ધાતા એ નારદને કહ્યું હતું, અને હવે હું તને એ જ કહું છું; પછી પોતે તેજથી ભરપૂર સ્વયંભૂ દેવએ તેને કહ્યું.
પ્રગૃહ્ય રુચિરં બાહું સ્મારયેચ્ચૌર્ધ્વદેહિકમ્ । ભગવાન્નારાયણઃ શ્રીમાન્દેવશ્ચક્રાયુધોહરિઃ
સુંદર બાહુ ઊંચી કરીને, મનુષ્યે પરલોકનું સ્મરણ કરવું જોઈએ; ભગવાન નારાયણ, શ્રીમંત દેવ, ચક્રધારી હરિ.
શાર્ઙ્ગધારી હૃષીકેશઃ પુરાણપુરુષોત્તમઃ । અજિતઃ ખડ્ગભૃજ્જિષ્ણુઃ કૃષ્ણશ્ચૈવ સનાતનઃ
શારંગધારી, હૃષીકેશ, પુરાતન પુરુષોત્તમ, અજિત, ખડગધારી, વિજયી, કૃષ્ણ અને સનાતન.
એકશૃંગો વરાહસ્ત્વં ભૂતભવ્યભવાત્મકઃ । અક્ષરં બ્રહ્મ સત્યં તુ આદૌ ચાંતે ચ રાઘવઃ
તમે એકદાંત વરાહ છો, ભૂત, વર્તમાન અને ભવિષ્યના સ્વરૂપ છો; અક્ષર બ્રહ્મ, સત્ય, શરૂઆત અને અંતે રાઘવ છો.
લોકાનાં તુ પરો ધર્મો વિષ્વક્સેનશ્ચતુર્ભુજઃ । સેનાની રક્ષણસ્ત્વં ચ વૈકુંઠસ્ત્વં જગત્પ્રભુઃ
તમે બધા લોકોથી ઊંચો ધર્મ છો, વિશ્વક્ષેન, ચતુર્ભુજ, સેના પ્રમુખ, રક્ષક, વૈકુંઠ અને જગતના સ્વામી છો.
પ્રભવશ્ચાવ્યયસ્ત્વં ચ ઉપેંદ્રો મધુસૂદનઃ । પૃશ્નિગર્ભો ધૃતાર્ચિસ્ત્વં પદ્મનાભો રણાંતકૃત્
તમે પ્રભવ અને અવ્યય છો, ઉપેન્દ્ર, મધુસૂદન, પૃશ્નિગર્ભ, તેજસ્વી, પદ્મનાભ અને શત્રુનો વિનાશક છો.