સ્વમાયાનિત્યગુપ્તાત્મા ભક્તચિન્તામણિઃ સદા । વરદઃ કાર્ત્તવીર્યાદિ રાજરાજ્યપ્રદોઽનઘઃ
સ્વમાયાથી હંમેશા છુપાયેલો, ભક્તો માટે ચિંતામણિ, હંમેશા વરદાન આપનાર, કાર્તવીર્ય અને અન્ય રાજાઓને રાજ્ય આપનાર, નિર્દોષ.
વિશ્વશ્લાઘ્યામિતાચારો દત્તાત્રેયો મુનીશ્વરઃ । પરાશક્તિસદાશ્લિષ્ટો યોગાનંદઃ સદોન્મદઃ
વિશ્વ દ્વારા વખાણાયેલ વર્તન, દત્તાત્રેય, મુનિઓના સ્વામી, પરા શક્તિથી હંમેશા જોડાયેલો, યોગનો આનંદ, હંમેશા ઉન્માદ.
સમસ્તેંદ્રારિતેજોહૃત્પરમામૃતપદ્મપઃ । અનુસૂયાગર્ભરત્નં ભોગમોક્ષસુખપ્રદઃ
બધા દેવોના દુશ્મનોનું તેજ હરી લે છે, પરમ અમૃત-પદમ આપે છે, અનસૂયાની ગર્ભમાંથી જન્મેલ રત્ન, ભોગ અને મોક્ષનું સુખ આપે છે.
જમદગ્નિકુલાદિત્યો રેણુકાદ્ભુતશક્તિકૃત્ । માતૃહત્યાદિનિર્લેપઃ સ્કંદજિદ્વિપ્રરાજ્યદઃ
જમદગ્નિ વંશનો સૂર્ય, રેણુકાની અદ્ભુત શક્તિ સર્જનાર, માતૃહત્યાના પાપથી અસ્પૃશ્ય, સ્કંદને જીતનાર, બ્રાહ્મણોને રાજ્ય આપનાર.
સર્વક્ષત્રાંતકૃદ્વીરદર્પહા કાર્ત્તવીર્યજિત્ । સપ્તદ્વીપાવતીદાતા શિવાર્ચક યશપ્રદઃ
બધા ક્ષત્રિયોને નાશ કરનાર, વીરોની અહંકાર હરણ કરનાર, કાર્તવીર્યને જીતનાર, સાત દ્વીપો આપનાર, શિવની પૂજા કરનાર, યશ આપનાર.
ભીમઃ પરશુરામશ્ચ શિવાચાર્યૈકવિશ્વભુક્ । શિવાખિલજ્ઞાનકોશો ભીષ્માચાર્યોઽગ્નિદૈવતઃ
ભીમ, પરશુરામ, શિવના માર્ગનો એકમાત્ર ગુરુ, શિવના તમામ જ્ઞાનનો ખજાનો, ભીષ્મના ગુરુ, અગ્નિદેવના દેવ.
દ્રોણાચાર્યગુરુર્વિશ્વજૈત્રધન્વાકૃતાંતજિત્ । અદ્વિતીયતપોમૂર્ત્તિર્બ્રહ્મચર્યૈકદક્ષિણઃ
દ્રોણાચાર્યના ગુરુ, ધનુષથી સમગ્ર વિશ્વને જીતનાર, મૃત્યુને હરાવનાર, અનન્ય તપનું સ્વરૂપ, બ્રહ્મચર્યમાં એકમાત્ર નિપુણ.
મનુઃશ્રેષ્ઠઃ સતાંસેતુર્મહીયાન્વૃષભો વિરાટ્ । આદિરાજઃ ક્ષિતિપિતા સર્વરત્નૈકદોહકૃત્
મનુઓમાં શ્રેષ્ઠ, સજ્જનો માટે પુલ, મહાન વૃષભ, વિરાટ, પ્રથમ રાજા, પૃથ્વીના પિતા, બધા રત્નોનો એકમાત્ર દાતા.
પૃથુર્જન્માદ્યેકદક્ષો ગીઃ શ્રીઃ કીર્તિઃ સ્વયંવૃતઃ । જગદ્વૃત્તિપ્રદશ્ચક્રવર્ત્તિશ્રેષ્ઠોદ્વયાસ્ત્રધૃક્
પ્રથુ જન્મથી જ કુશળ હતો, તેની સાથે વાણી, લક્ષ્મી અને કીર્તિ સતત રહી. પોતે પસંદ કરેલો, આખા જગતને જીવન આપનાર, સર્વોત્તમ ચક્રવર્તી અને અપરાજેય શસ્ત્રો ધરાવનાર હતો.
સનકાદિમુનિપ્રાપ્ય ભગવદ્ભક્તિવર્દ્ધનઃ । વર્ણાશ્રમાદિધર્માણાં કર્ત્તા વક્તા પ્રવર્ત્તકઃ
સનકાદિ મુનિઓ પાસેથી ભગવાનની ભક્તિ પ્રાપ્ત કરી, તેણે ભક્તિ વધારી. varnashram તથા અન્ય ધર્મોનો સ્થાપક, ઉપદેશક અને પ્રચારક બન્યો.
સૂર્યવંશધ્વજો રામો રાઘવઃ સદ્ગુણાર્ણવઃ । કાકુત્સ્થો વીરરાડ્રાજા રાજધર્મધુરંધરઃ
સૂર્યવંશનો ધ્વજ, રાઘવ રામ, ગુણોના મહાસાગર, કાકુત્સ્થ વંશનો, વીર રાજા અને રાજધર્મનું ભાર વહન કરનાર હતો.
નિત્યસ્વસ્થાશ્રયઃ સર્વભદ્ર ગ્રાહી શુભૈકદૃક્ । નરરત્નં રત્નગર્ભો ધર્માધ્યક્ષો મહાનિધિઃ । સર્વશ્રેષ્ઠાશ્રયઃ સર્વશાસ્ત્રાર્થગ્રામવીર્યવાન્
સદા સ્થિર અને આત્મનિર્ભર, સર્વે શુભને સ્વીકારનાર, સારા માટે એકાગ્ર, મનુષ્યોમાં રત્ન, રત્નમાંથી જન્મેલો, ધર્મનો મુખ્ય રક્ષક, મહાન ખજાનો, સર્વોત્તમ આશ્રય અને સર્વ શાસ્ત્રના અર્થોમાં પરાક્રમી હતો.
જગદ્વશો દાશરથિઃ સર્વરત્નાશ્રયો નૃપઃ । સમસ્તધર્મસૂઃ સર્વધર્મદ્રષ્ટાઽખિલાઘહા
દશરથપુત્રે આખા જગતને પોતાના વશમાં રાખ્યું, સર્વ રત્નોનો આશ્રય થયો, બધા ધર્મોનો આધાર, સર્વ ધર્મને જાણનાર અને સર્વ પાપોનો નાશક હતો.
અતીંદ્રો જ્ઞાનવિજ્ઞાનપારદશ્ચ ક્ષમાંબુધિઃ । સર્વપ્રકૃષ્ટશિષ્ટેષ્ટો હર્ષશોકાદ્યનાકુલઃ । પિત્રાજ્ઞાત્યક્તસામ્રાજ્યઃ સપન્નોદયનિર્ભયઃ
ઇન્દ્રથી પણ શ્રેષ્ઠ, જ્ઞાન અને વિજ્ઞાનમાં પારંગત, ક્ષમાનો મહાસાગર, સર્વ શ્રેષ્ઠ અને વિદ્વાનોનો પ્રિય, આનંદ-દુઃખથી અડગ, પિતાની આજ્ઞાએ રાજ્ય ત્યાગી, સંપત્તિથી ભરપૂર અને નિર્ભય હતો.
ગુહદેશાર્પિતૈશ્વર્યઃ શિવસ્પર્દ્ધાજટાધરઃ । ચિત્રકૂટાપ્તરત્નાદ્રિર્જગદીશો વનેચરઃ
ગુહાને રાજ્ય સોંપી, જટાધારી શિવને પણ સ્પર્ધા આપનાર, ચિત્રકૂટ પર રત્ન પામનાર અને જગતના સ્વામી બની વનમાં વિહાર કરતો હતો.
યથેષ્ટામોઘસર્વાસ્ત્રો દેવેંદ્રતનયાક્ષિહા । બ્રહ્મેંદ્રદિનતૈષીકો મારીચઘ્નો વિરાધહા
જેમ ઇચ્છે તેમ અપરાજેય શસ્ત્રો વડે, ઇન્દ્રપુત્રના નેત્રનો વિનાશ કર્યો, બ્રહ્મા અને ઇન્દ્રની કૃપા મેળવવા ઇચ્છી, મારિચ અને વિરાધને મારેા.
બ્રહ્મશાપહતાશેષ દંડકારણ્યપાવનઃ । ચતુર્દશસહસ્રોગ્ર રક્ષોઘ્નૈકશરૈકધૃક્
બ્રહ્માના શાપથી થયેલા બધા દુષ્પ્રભાવ દૂર કર્યા, દંડક વનને પવિત્ર કર્યું અને એક જ બાણથી ચૌદ હજાર ભયાનક રાક્ષસોનો સંહાર કર્યો.
ખરારિસ્ત્રિશિરોહંતા દૂષણઘ્નો જનાર્દનઃ । જટાયુષોઽગ્નિગતિદોઽગસ્ત્યસર્વસ્વ મંત્રરાટ્
ખર, ત્રિશિરા અને દુષણનો નાશક, જનાર્દન, જટાયુને અગ્નિમાં ગતિ આપનાર, અગસ્ત્યને સર્વ આપનાર અને મંત્રોના રાજા તથા અગસ્ત્યનો ખજાનો હતો.
લીલાધનુઃ કોટ્યપાસ્તદુંદુભ્યસ્થિમહાચયઃ । સપ્તતાલવ્યધાકૃષ્ટ ધ્વસ્તપાતાલદાનવઃ
રમતાં રમતાં મહાન ધનુષ તોડી, દુન્દુભિના અસ્થિઓની ઢગલીને વિખેરી, સાત તાલ વૃક્ષોને ભેદી અને પાતાળના દાનવોનો નાશ કર્યો.
સુગ્રીવરાજ્યદો હીનમનસૈવાભયપ્રદઃ । હનુમદ્રુદ્રમુખ્યેશ સમસ્તકપિદેહભૃત્
સુગ્રીવને રાજપદ આપ્યું, મન દુઃખી હોય તેમને પણ નિર્ભયતા આપી, હનુમાન, રુદ્ર અને સર્વ શ્રેષ્ઠ વાનરોમાં સ્વામી અને બધા વાનરોના શરીરોને પોષણ આપનાર હતો.
સનાગદૈત્યબાણૈકવ્યાકુલીકૃતસાગરઃ । સમ્લેચ્છકોટિબાણૈકશુષ્કનિર્દગ્ધસાગરઃ
અંગદ અને દૈત્ય બાણથી એક જ તીરે સમુદ્રને ઉથલાવી દીધો, અને અસંખ્ય મ્લેચ્છોથી ભરેલા સમુદ્રને એક જ બાણથી સુકવી અને ભસ્મ કરી નાખ્યો.
સમુદ્રાદ્ભુતપૂર્વૈક બંધસેતુર્યશોનિધિઃ । અસાધ્યસાધકો લંકાસમૂલોત્કર્ષદક્ષિણઃ
સમુદ્રમાં અદભુત અને અનોખું સેતુ બાંધનાર, યશનો ખજાનો, અશક્યને શક્ય કરનાર, લંકાને મૂળથી ઉખાડી અને દક્ષિણ દિશામાં પણ કુશળ હતો.
વરદૃપ્તજગચ્છલ્ય પૌલસ્ત્યકુલકૃંતનઃ । રાવણિઘ્નઃ પ્રહસ્તચ્છિત્કુંભકર્ણભિદુગ્રહા
વરદાનથી ગર્વિત જગત માટે કાંટો, પૌલસ્ત્ય કુળનો વિનાશક, રાવણનો સંહારક, પ્રહસ્તનો શિર કાપનાર અને કુંભકર્ણનો નાશક હતો.
રાવણૈકશિરશ્ચ્છેત્તા નિઃશંકેંદ્રૈકરાજ્યદઃ । સ્વર્ગાસ્વર્ગત્વવિચ્છેદી દેવેંદ્રાનિંદ્રતાહરઃ
રાવણનું એકમાત્ર શિર કાપનાર, નિર્ભયતાથી ઇન્દ્રને રાજ્ય આપનાર, સ્વર્ગ-અસ્વર્ગનો ભેદ દૂર કરનાર અને દેવોના ખોટા પદને દૂર કરનાર હતો.
રક્ષો દેવત્વહૃદ્ધર્મા ધર્મત્વઘ્નઃ પુરુષ્ટુતઃ । નતિમાત્રદશાસ્યારિર્દત્તરાજ્યવિભીષણઃ
રાક્ષસોના દેવત્વને છીનવી, દેવોના હૃદયમાં ધર્મ સ્થાપ્યો, અધર્મનો નાશક, મહાન પુરુષો દ્વારા પ્રશંસિત, માત્ર નમનથી દશમુખનો શત્રુ અને વિભીષણને રાજ્ય આપનાર હતો.
સુધાવૃષ્ટિમૃતાશેષ સ્વસૈન્યોજ્જીવનૈકકૃત્ । દેવબ્રાહ્મણનામૈક ધાતા સર્વામરાર્ચિતઃ
અમૃતની વરસાદથી પોતાના સમગ્ર સેના જીવિત કરી, દેવો અને બ્રાહ્મણોના એકમાત્ર આધાર, પોષક અને સર્વ અમર દેવો દ્વારા પૂજિત હતો.
બ્રહ્મસૂર્યેંદ્રરુદ્રાદિ વૃંદાર્પિતસતીપ્રિયઃ । અયોધ્યાખિલરાજન્યઃ સર્વભૂતમનોહરઃ
બ્રહ્મા, સૂર્ય, ઇન્દ્ર, રુદ્ર અને બીજા દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત, સતીના પ્રિય, અયોધ્યાના સર્વ રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, અને સર્વ જીવોને મોહી લે તેવો છે.
સ્વામિતુલ્યકૃપાદંડો હીનોત્કૃષ્ટૈકસત્પ્રિયઃ । સ્વપક્ષાદિન્યાયદર્શી હીનાર્થાધિકસાધકઃ
જેની દયા પોતાના સ્વામી જેટલી છે, સદા શ્રેષ્ઠનું જ કલ્યાણ ઇચ્છે છે, પોતાના પક્ષે પણ ન્યાય કરે છે અને ગરીબો માટે વધારે સારું કરે છે.
વ્યાધવ્યાજાનુચિતકૃત્તારકોખિલતુલ્યકૃત્ । પાર્વત્યાધિક્યમુક્તાત્મા પ્રિયાત્યક્તઃ સ્મરારિજિત્
કોઈ બહાનું કે રોગ બતાવ્યા વિના યોગ્ય રીતે વર્તે છે, તારાઓ સમાન છે, પાર્વતી કરતાં પણ વધુ મહાન છે, આત્મા મુક્ત છે અને કામદેવના વિજેતા દ્વારા પ્રિય છે.
સાક્ષાત્કુશલવચ્છદ્મેંદ્રાદિતાતોઽપરાજિતઃ । કોશલેંદ્રો વીરબાહુઃ સત્યાર્થ ત્યક્તસોદરઃ
કુશલ અને લવના રૂપમાં કુશળતાપૂર્વક છુપાયેલ, ઇન્દ્ર અને બીજા દેવો પણ જેને જીતવા અસમર્થ, કોશલ દેશનો રાજા, બળવાન, સત્ય માટે ભાઈઓનો ત્યાગ કરનાર છે.