અનેન વિધિના ચૈવ નદ્યાસ્તીરે નરોત્તમઃ । સર્વં નિર્વર્ત્તયેત્સમ્યગેકચિત્તરતોઽપિ સન્
આ વિધિ પ્રમાણે, નદીના કિનારે શ્રેષ્ઠ મનુષ્યે એકાગ્રતાથી સર્વે કાર્ય યોગ્ય રીતે પૂર્ણ કરવું.
અત્રાપ્યુદાહરંતીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ । મહત્યરણ્યે યદ્વૃતં ભૂમિદેવ શૃણુષ્વ તત્
હવે અહીં પણ એક પ્રાચીન ઇતિહાસ કહું છું; મહાન જંગલમાં જે બન્યું, એ સાંભળો, હે ધરાપતિ.
યં શ્રુત્વા માનવો લોકે મહાદુઃખાત્પ્રમુચ્યતે । દેશો દાસરકો નામ તસ્ય ભાગે ચ પશ્ચિમે
આ વાત સાંભળીને માણસને દુનિયામાં મોટા દુઃખમાંથી મુક્તિ મળે છે. ત્યાં દાસરક નામનું એક સ્થળ છે, અને એના પશ્ચિમ ભાગમાં—
તત્ર વિદ્વન્મરુર્દેશઃ સર્વસત્વભયંકરઃ । સુતપ્તસિકતા ભૂમિર્યત્ર દુષ્ટા મહોરગાઃ
ત્યાં, જ્ઞાનીજન, મરુ નામનું પ્રદેશ છે, જે બધા જીવોને ભયાનક લાગે છે. એ જમીન તપતા રેતીથી ઢંકાયેલી છે અને ત્યાં દુષ્ટ મોટા સાપો વસે છે.
અલ્પચ્છાયાદ્રુમાકીર્ણા મૃતપ્રાણિસમાકુલા । શમીખદિરપાલાશકરીરૈઃ પીલુભિઃ સહ
એ પ્રદેશમાં ઓછી છાંયાવાળા વૃક્ષો છે, મરેલા પ્રાણીઓથી ભરેલું છે, અને શમી, ખદીર, પલાશ, કરીર અને પીલુના વૃક્ષો પણ છે.
તત્ર ભીમા દ્રુમગણાઃ કંટકૈરચિતા દૃઢૈઃ । જગ્ધપ્રાણજનાકીર્ણા યત્ર ભૂર્દૃશ્યતે ક્વચિત્
ત્યાં ભયાનક વૃક્ષોના જૂથો ઊભા છે, જે મજબૂત કાંટાઓથી ભરેલા છે. જમીન પર ક્યારેક એવા લોકોના અવશેષો દેખાય છે, જેમના પ્રાણ ખાઈ લેવાયા છે.
તથાપિ જીવા જીવંતિ સર્વે કર્મનિબંધનાત્ । નોદકં નોદકાધારા વિદ્વંસ્તત્ર બલાહકાઃ
છતાં પણ, બધા જીવ ત્યાં પોતાના કર્મના બંધનથી જીવતા રહે છે. ત્યાં પાણી નથી, પાણીનો કોઈ સ્ત્રોત નથી અને, જ્ઞાનીજન, ત્યાં વાદળ પણ નથી.
પક્ષાંતરગતૈઃ કૈશ્ચિચ્છિશુભિસ્તૃષિતૈઃ સમમ્ । ઉત્ક્રાંતજીવિનો વિપ્ર દૃશ્યંતે નુ ખગોત્તમાઃ
વૃક્ષોની ડાળીઓમાં, કેટલાક પક્ષીઓ પોતાના બચ્ચાં સાથે તરસ્યા અને જીવ છૂટતા દેખાય છે, બ્રાહ્મણ.
તસ્મિંસ્તથાવિધે દેશે કશ્ચિદ્દૈવવશાદ્વણિક્ । નિજસાર્થપરિભ્રષ્ટઃ પ્રવિષ્ટો મરુજાંગલે
એવા પ્રદેશમાં, ભાગ્યના પ્રભાવે, એક વેપારી પોતાના વાણિજ્યમંડળથી વિખૂટો પડીને મરુના જંગલમાં પ્રવેશી ગયો.
બભ્રામોદ્ભ્રાંતહૃદયઃ ક્ષુત્તૃટ્ભ્યાં શ્રમપીડિતઃ । ક્વ ગ્રામઃ ક્વ જલં ક્વાહં યાસ્યામિ ન બુબોધ હ
એ માણસ ભટકતો રહ્યો, તેનું મન ગભરાયેલું હતું, ભૂખ, તરસ અને થાકથી પીડાતો હતો. ક્યાં ગામ છે, ક્યાં પાણી છે, હું ક્યાં જઈ રહ્યો છું—એને કશું સમજાતું નહોતું.
અથ પ્રેતાન્દદર્શાસૌ ક્ષુત્તૃષાવ્યાકુલેંદ્રિયાન્ । ઉત્કટાન્ખલિનો ભીમાન્નિર્માંસાન્રૌદ્રદર્શનાન્
પછી તેણે એવા પ્રેતોને જોયા, જેમના ઇન્દ્રિયો ભૂખ અને તરસથી વ્યાકુળ હતા, ભયાનક, દુષ્ટ, ડરામણા, માંસ વગરના અને જોવા જ ભયંકર.
પ્રેતસ્કંધસમારૂઢમેકં વિકૃતદર્શનમ્ । દદર્શ બહુભિઃ પ્રેતૈઃ સમંતાત્પરિવારિતમ્
તેણે એક વિકૃત દેખાવવાળાને જોયો, જે પ્રેતના ખભા પર બેઠો હતો અને ઘણા પ્રેતો四 તરફથી તેને ઘેરીને ઊભા હતા.
અગચ્છમાનમત્યુગ્રં પ્રેતશબ્દપુરઃસરમ્ । પ્રેતોઽપિ દૃષ્ટ્વા તાં ઘોરામટવીમાગતં નરમ્
એ પ્રેત, બહુ જ ભયાનક અને પ્રેતોના ચીસ સાથે આગળ વધતો હતો; અને જ્યારે એ માણસને જોયો, જે એ ભયાનક જંગલમાં આવ્યો હતો—
પ્રેતસ્કંધાન્મહીં ગત્વા તસ્યાંતિકમુપાગમત્ । પ્રણિપત્ય વણિક્શ્રેષ્ઠમિદં વચનમબ્રવીત્
પ્રેત એ બીજા પ્રેતના ખભા પરથી નીચે ઉતરી, તેના નજીક ગયો અને વેપારીઓના મુખિયાને વંદન કરીને કહ્યું—
અસ્મિન્ઘોરતરે દેશે પ્રવેશો ભવતઃ કથમ્ । તમુવાચ વણિક્ધીમાન્સાર્થભ્રષ્ટસ્ય મે વને
"આટલા ભયાનક પ્રદેશમાં તમે કેમ આવ્યા?" ત્યારે બુદ્ધિશાળી વેપારીએ જવાબ આપ્યો: "હું મારા વાણિજ્યમંડળથી વિખૂટો પડી આ જંગલમાં આવી ગયો છું—
પ્રવેશો દૈવયોગેન પૂર્વકર્મકૃતેન ચ । તૃષા મે બાધતેઽત્યર્થં ક્ષુધા ચૈવ ભૃશં તથા
"હું અહીં ભાગ્યના સંયોગ અને પૂર્વકર્મના કારણે આવ્યો છું. મને બહુ તરસ લાગી છે અને ભારે ભૂખ પણ સતાવે છે."
પ્રાણાંતિકમનુપ્રાપ્તં વચનં ભ્રમતીવ મે । અત્રોપાયં ન પશ્યામિ જીવેયં યેન કેનચિત્
"હું મૃત્યુના કાંઠે આવી ગયો છું; બોલતાં બોલતાં મન ભટકે છે; અહીં મને કોઈ ઉપાય દેખાતો નથી કે જેમથી હું કોઈ રીતે જીવતો રહી શકું."
ઇત્યેવમુક્તે પ્રેતસ્તં વણિજં વાક્યમબ્રવીત્ । ફુલ્લાં શમીં સમાશ્રિત્ય પ્રતીક્ષ ત્વં મુહૂર્ત્તકમ્
એવું કહેતા, પ્રેત એ વેપારીને કહ્યું: "તમે ફૂલી રહેલા શમીના વૃક્ષ નીચે થોડી વાર રાહ જુઓ."
કૃતાતિથ્યો મયા પશ્ચાદ્ગમિષ્યસિ યથાસુખમ્ । એવમુક્તસ્તથા ચક્રે સ વણિક્તૃષ્ણયાર્દિતઃ
"હું તમારું આથિથ્ય કરું પછી, તમે મનગમતાં જઈ શકો." એમ કહેતાં, તરસથી પીડાતા વેપારીએ તેમ જ કર્યું.
મધ્યાહ્નસમયે પ્રાપ્તે પ્રેતસ્તં દેશમાગતઃ । ફુલ્લાં સવૃક્ષાં શીતોદાં વારિધાનીં મનોરમામ્
મધ્યાહ્નના સમયે, પ્રેત એ સ્થળે આવ્યો—એ સ્થળે ફૂલી રહેલા વૃક્ષો, ઠંડુ પાણી અને સુંદર જળાશય હતો.
દધ્યોદનસમાયુક્તાં વર્દ્ધમાનેન સંયુતામ્ । અવતીર્ય તતઃ સ્વન્નં પ્રાદાદતિથયે તદા
પછી તેણે દહીં-ભાતથી ભરપૂર પોતાનું જમવાનું તૈયાર કરીને, નીચે આવીને એ મહેમાનને ભેટ આપ્યું.
સ તત્રાશનમાત્રેણ પરં તૃપ્તિત્વમાગતઃ । વિતૃષ્ણો વિજ્વરશ્ચૈવ ક્ષણેન સમપદ્યત
માત્ર એ જમવાનું ખાઈને, તે ત્યાં જ સર્વે રીતે તૃપ્ત થયો; એક પળમાં તેની બધું ઇચ્છા અને તાપ દૂર થઈ ગયા.
તતશ્ચ પ્રેતાઃ સંપ્રાપ્તાઃ સોઽસ્માદ્ભાગં ક્રમાદ્દદૌ । દધ્યોદનાત્સપાનીયાત્પ્રેતાસ્તૃપ્તિં પરાં ગતાઃ
પછી પિતૃઓ આવ્યા, અને તેણે ક્રમવાર તેમને પણ દહીં-ભાત અને પાણી આપ્યું; એથી પિતૃઓને પણ ઉત્તમ તૃપ્તિ મળી.
અતિથિં તર્પયિત્વા તુ પ્રેતલોકં ચ સર્વતઃ । તતઃ સ્વયં સ બુભુજે ભુક્તશેષં યથાસુખમ્
મહેમાન અને બધા પિતૃઓને સંતોષ્યા પછી, પછી તેણે પોતે મનગમતું બચેલું જમવાનું આરામથી ખાધું.
તસ્ય ભુક્તવતઃ સ્વન્નં પાનીયં ચ ક્ષયં યયૌ । પ્રેતાધિપં તતસ્તં વૈ વણિગ્વચનમબ્રવીત્
જ્યારે તેણે પોતાનું જમવાનું અને પાણી લીધું, ત્યારે બધું પુરું થઈ ગયું; ત્યારબાદ પિતૃઓના સ્વામી એ વેપારીને કહ્યું.
આશ્ચર્યમેતત્પરમં વનેઽસ્મિન્પ્રતિભાતિ મે । અન્નં પાનં ચ પરમં સંપ્રાપ્તં ચ કુતસ્તવ
"આ જંગલમાં આવું અદ્ભુત છે કે, તને આવું ઉત્તમ જમવાનું અને પીવાનું અહીં કેવી રીતે મળ્યું?"
સ્વલ્પેનૈવ તથાન્નેન ત્વમેતાંસ્તુ બહૂનપિ । અતર્પયઃ કથં ત્વેતે નિર્માંસા ભિન્નકુક્ષયઃ
"આટલું ઓછું જમવાનું હોવા છતાં, તું કેટલાય એવા, હાડકાંવાળા અને ફાટેલા પેટવાળાને કેવી રીતે સંતોષી શક્યો?"
કથમસ્યાં સુઘોરાયામટવ્યાં ચ કૃતાલયાઃ । તદેતત્સંશયં છિંધિ પરં કૌતૂહલં મમ
"આ ભયાનક જંગલમાં રહેતા એ લોકો અહીં કેમ વસે છે? મારો આ સંશય દૂર કર, મને ખૂબ જ જિજ્ઞાસા છે."
એવમુક્તઃ સ વણિજા પ્રેતો વચનમબ્રવીત્ । વાણિજ્યસક્તસ્ય પુરા જન્માતીતે મમાનઘ
વેપારીએ આવું પૂછતાં, પિતૃએ કહ્યું: "હે નિર્દોષ, અગાઉના જન્મમાં હું વેપારમાં જ જોડાયેલો હતો.
સકલે નગરે નાસ્તિ મમાન્યો હિ દુરાત્મકઃ । ધનલોભાન્ન કસ્યાપિ દત્તા ભિક્ષા મયા તદા
"આ આખા શહેરમાં મારો જેવો દુષ્ટ બીજો કોઈ નહોતો; ધનની લાલચે હું એ સમયે કોઈને દાન આપતો જ નહોતો."