શિવ ઉવાચ- માસિ ભાદ્રપદે શુક્લે દ્વાદશી શ્રવણાન્વિતા । સા વૈ સર્વપ્રદા પુણ્યા હ્યુપવાસે મહાફલા
શિવે કહ્યું: ભાદરવા મહિનાના શુક્લ પક્ષમાં, શ્રવણ નક્ષત્રયુક્ત દ્વાદશી ખૂબ પવિત્ર છે; એ સર્વે સુખ આપે છે અને ઉપવાસથી વિશેષ ફળ આપે છે.
સંગમે સરિતઃ સ્નાત્વા દ્વાદશીં તામુપોષિતઃ । અયત્નાત્સમવાપ્નોતિ દ્વાદશ દ્વાદશીફલમ્
નદીઓના સંગમ પર સ્નાન કરીને અને એ દ્વાદશીનું વ્રત રાખવાથી, માણસને સહેલાઈથી બાર દ્વાદશીનું ફળ મળે છે.
બુધશ્રવણસંયુક્તા યા ચ વૈ દ્વાદશી ભવેત્ । અતીવ મહતી તસ્યાં કૃતં સર્વમથાક્ષયમ્
જ્યારે બુધ અને શ્રવણ નક્ષત્ર સાથે દ્વાદશી આવે, ત્યારે એ દિવસે જે કંઈ પણ કરાય, એ બધું અત્યંત મહાન અને અક્ષય ફળદાયી બને છે.
દ્વાદશી શ્રવણોપેતા યદા ભવતિ નારદ । સંગમે સરિતાં સ્નાત્વા લભેદ્ગોદાનજં ફલમ્
જ્યારે દ્વાદશી શ્રવણ સાથે આવે, હે નારદ, ત્યારે નદીઓના સંગમ પર સ્નાન કરવાથી ગાય દાનના બરાબરનું ફળ મળે છે.
જલપૂર્ણં તદા કુંભં સ્થાપયિત્વા વિચક્ષણઃ । તસ્યોપરિ ન્યસેત્પાત્રં સ્થાપયિત્વા જનાર્દનમ્
એ સમયે બુદ્ધિમાન માણસે પાણીથી ભરેલો ઘડો મૂકી, એની ઉપર વાસણ મૂકે અને ત્યાં જનાર્દનને સ્થાપિત કરવો.
તતસ્તસ્યાગ્રતો દેયં નૈવેદ્યં ઘૃતપાચિતમ્ । સોદકાંશ્ચ નવાન્કુંભાન્દદ્યાચ્છક્ત્યા વિચક્ષણઃ
પછી એમના સમક્ષ ઘીથી પકવેલું ભોજન નૈવેદ્યરૂપે અર્પણ કરવું અને પોતાની શક્તિ પ્રમાણે નવા પાણીથી ભરેલા ઘડા દાનમાં આપવા.
એવં સંપૂજ્ય ગોવિંદં જાગરં તત્ર કારયેત્ । પ્રભાતે વિમલે સ્નાત્વા સંપૂજ્ય ગરુડધ્વજમ્
આ રીતે ગોવિંદની પૂજા કરીને રાત્રે જાગરણ કરવું અને સવારે શુદ્ધ થઈને સ્નાન કરીને, ગરુડધારી ભગવાનની પૂજા કરવી.
પુષ્પધૂપાદિ નૈવેદ્યૈઃ ફલૈર્વસ્ત્રૈઃ સુશોભનૈઃ । પુષ્પાંજલિં તતો દદ્યાન્મંત્રમેનમુદીરયેત્
પુષ્પ, ધૂપ, નૈવેદ્ય, ફળ અને સુંદર વસ્ત્રો વડે પૂજા કરીને, પછી પુષ્પાંજલિ અર્પણ કરવી અને આ મંત્ર બોલવો.
નમો નમસ્તે ગોવિંદ બુધશ્રવણસંયુત । અઘૌઘસંક્ષયં કૃત્વા સર્વસૌખ્યપ્રદો ભવ
'હે ગોવિંદ, બુધ અને શ્રવણ સાથે યુક્ત, તમને વારંવાર વંદન છે; આપ પાપોના સમૂહનો નાશ કરીને સર્વે સુખ આપો.'
અન્નં તુ બ્રાહ્મણે પૂતં વેદવેદાંગપારગે । પુરાણજ્ઞે વિશેષેણ વિધિવત્સંપ્રદાપયેત્
પવિત્ર અન્ન, જે બ્રાહ્મણ વેદ અને પુરાણમાં નિષ્ણાત હોય, એમને યોગ્ય રીતે અર્પણ કરવું.
અનેન વિધિના ચૈવ નદ્યાસ્તીરે નરોત્તમઃ । સર્વં નિર્વર્ત્તયેત્સમ્યગેકચિત્તરતોઽપિ સન્
આ વિધિ પ્રમાણે, નદીના કિનારે શ્રેષ્ઠ મનુષ્યે એકાગ્રતાથી સર્વે કાર્ય યોગ્ય રીતે પૂર્ણ કરવું.
અત્રાપ્યુદાહરંતીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ । મહત્યરણ્યે યદ્વૃતં ભૂમિદેવ શૃણુષ્વ તત્
હવે અહીં પણ એક પ્રાચીન ઇતિહાસ કહું છું; મહાન જંગલમાં જે બન્યું, એ સાંભળો, હે ધરાપતિ.
યં શ્રુત્વા માનવો લોકે મહાદુઃખાત્પ્રમુચ્યતે । દેશો દાસરકો નામ તસ્ય ભાગે ચ પશ્ચિમે
આ વાત સાંભળીને માણસને દુનિયામાં મોટા દુઃખમાંથી મુક્તિ મળે છે. ત્યાં દાસરક નામનું એક સ્થળ છે, અને એના પશ્ચિમ ભાગમાં—
તત્ર વિદ્વન્મરુર્દેશઃ સર્વસત્વભયંકરઃ । સુતપ્તસિકતા ભૂમિર્યત્ર દુષ્ટા મહોરગાઃ
ત્યાં, જ્ઞાનીજન, મરુ નામનું પ્રદેશ છે, જે બધા જીવોને ભયાનક લાગે છે. એ જમીન તપતા રેતીથી ઢંકાયેલી છે અને ત્યાં દુષ્ટ મોટા સાપો વસે છે.
અલ્પચ્છાયાદ્રુમાકીર્ણા મૃતપ્રાણિસમાકુલા । શમીખદિરપાલાશકરીરૈઃ પીલુભિઃ સહ
એ પ્રદેશમાં ઓછી છાંયાવાળા વૃક્ષો છે, મરેલા પ્રાણીઓથી ભરેલું છે, અને શમી, ખદીર, પલાશ, કરીર અને પીલુના વૃક્ષો પણ છે.
તત્ર ભીમા દ્રુમગણાઃ કંટકૈરચિતા દૃઢૈઃ । જગ્ધપ્રાણજનાકીર્ણા યત્ર ભૂર્દૃશ્યતે ક્વચિત્
ત્યાં ભયાનક વૃક્ષોના જૂથો ઊભા છે, જે મજબૂત કાંટાઓથી ભરેલા છે. જમીન પર ક્યારેક એવા લોકોના અવશેષો દેખાય છે, જેમના પ્રાણ ખાઈ લેવાયા છે.
તથાપિ જીવા જીવંતિ સર્વે કર્મનિબંધનાત્ । નોદકં નોદકાધારા વિદ્વંસ્તત્ર બલાહકાઃ
છતાં પણ, બધા જીવ ત્યાં પોતાના કર્મના બંધનથી જીવતા રહે છે. ત્યાં પાણી નથી, પાણીનો કોઈ સ્ત્રોત નથી અને, જ્ઞાનીજન, ત્યાં વાદળ પણ નથી.
પક્ષાંતરગતૈઃ કૈશ્ચિચ્છિશુભિસ્તૃષિતૈઃ સમમ્ । ઉત્ક્રાંતજીવિનો વિપ્ર દૃશ્યંતે નુ ખગોત્તમાઃ
વૃક્ષોની ડાળીઓમાં, કેટલાક પક્ષીઓ પોતાના બચ્ચાં સાથે તરસ્યા અને જીવ છૂટતા દેખાય છે, બ્રાહ્મણ.
તસ્મિંસ્તથાવિધે દેશે કશ્ચિદ્દૈવવશાદ્વણિક્ । નિજસાર્થપરિભ્રષ્ટઃ પ્રવિષ્ટો મરુજાંગલે
એવા પ્રદેશમાં, ભાગ્યના પ્રભાવે, એક વેપારી પોતાના વાણિજ્યમંડળથી વિખૂટો પડીને મરુના જંગલમાં પ્રવેશી ગયો.
બભ્રામોદ્ભ્રાંતહૃદયઃ ક્ષુત્તૃટ્ભ્યાં શ્રમપીડિતઃ । ક્વ ગ્રામઃ ક્વ જલં ક્વાહં યાસ્યામિ ન બુબોધ હ
એ માણસ ભટકતો રહ્યો, તેનું મન ગભરાયેલું હતું, ભૂખ, તરસ અને થાકથી પીડાતો હતો. ક્યાં ગામ છે, ક્યાં પાણી છે, હું ક્યાં જઈ રહ્યો છું—એને કશું સમજાતું નહોતું.
અથ પ્રેતાન્દદર્શાસૌ ક્ષુત્તૃષાવ્યાકુલેંદ્રિયાન્ । ઉત્કટાન્ખલિનો ભીમાન્નિર્માંસાન્રૌદ્રદર્શનાન્
પછી તેણે એવા પ્રેતોને જોયા, જેમના ઇન્દ્રિયો ભૂખ અને તરસથી વ્યાકુળ હતા, ભયાનક, દુષ્ટ, ડરામણા, માંસ વગરના અને જોવા જ ભયંકર.
પ્રેતસ્કંધસમારૂઢમેકં વિકૃતદર્શનમ્ । દદર્શ બહુભિઃ પ્રેતૈઃ સમંતાત્પરિવારિતમ્
તેણે એક વિકૃત દેખાવવાળાને જોયો, જે પ્રેતના ખભા પર બેઠો હતો અને ઘણા પ્રેતો四 તરફથી તેને ઘેરીને ઊભા હતા.
અગચ્છમાનમત્યુગ્રં પ્રેતશબ્દપુરઃસરમ્ । પ્રેતોઽપિ દૃષ્ટ્વા તાં ઘોરામટવીમાગતં નરમ્
એ પ્રેત, બહુ જ ભયાનક અને પ્રેતોના ચીસ સાથે આગળ વધતો હતો; અને જ્યારે એ માણસને જોયો, જે એ ભયાનક જંગલમાં આવ્યો હતો—
પ્રેતસ્કંધાન્મહીં ગત્વા તસ્યાંતિકમુપાગમત્ । પ્રણિપત્ય વણિક્શ્રેષ્ઠમિદં વચનમબ્રવીત્
પ્રેત એ બીજા પ્રેતના ખભા પરથી નીચે ઉતરી, તેના નજીક ગયો અને વેપારીઓના મુખિયાને વંદન કરીને કહ્યું—
અસ્મિન્ઘોરતરે દેશે પ્રવેશો ભવતઃ કથમ્ । તમુવાચ વણિક્ધીમાન્સાર્થભ્રષ્ટસ્ય મે વને
"આટલા ભયાનક પ્રદેશમાં તમે કેમ આવ્યા?" ત્યારે બુદ્ધિશાળી વેપારીએ જવાબ આપ્યો: "હું મારા વાણિજ્યમંડળથી વિખૂટો પડી આ જંગલમાં આવી ગયો છું—
પ્રવેશો દૈવયોગેન પૂર્વકર્મકૃતેન ચ । તૃષા મે બાધતેઽત્યર્થં ક્ષુધા ચૈવ ભૃશં તથા
"હું અહીં ભાગ્યના સંયોગ અને પૂર્વકર્મના કારણે આવ્યો છું. મને બહુ તરસ લાગી છે અને ભારે ભૂખ પણ સતાવે છે."
પ્રાણાંતિકમનુપ્રાપ્તં વચનં ભ્રમતીવ મે । અત્રોપાયં ન પશ્યામિ જીવેયં યેન કેનચિત્
"હું મૃત્યુના કાંઠે આવી ગયો છું; બોલતાં બોલતાં મન ભટકે છે; અહીં મને કોઈ ઉપાય દેખાતો નથી કે જેમથી હું કોઈ રીતે જીવતો રહી શકું."
ઇત્યેવમુક્તે પ્રેતસ્તં વણિજં વાક્યમબ્રવીત્ । ફુલ્લાં શમીં સમાશ્રિત્ય પ્રતીક્ષ ત્વં મુહૂર્ત્તકમ્
એવું કહેતા, પ્રેત એ વેપારીને કહ્યું: "તમે ફૂલી રહેલા શમીના વૃક્ષ નીચે થોડી વાર રાહ જુઓ."
કૃતાતિથ્યો મયા પશ્ચાદ્ગમિષ્યસિ યથાસુખમ્ । એવમુક્તસ્તથા ચક્રે સ વણિક્તૃષ્ણયાર્દિતઃ
"હું તમારું આથિથ્ય કરું પછી, તમે મનગમતાં જઈ શકો." એમ કહેતાં, તરસથી પીડાતા વેપારીએ તેમ જ કર્યું.
મધ્યાહ્નસમયે પ્રાપ્તે પ્રેતસ્તં દેશમાગતઃ । ફુલ્લાં સવૃક્ષાં શીતોદાં વારિધાનીં મનોરમામ્
મધ્યાહ્નના સમયે, પ્રેત એ સ્થળે આવ્યો—એ સ્થળે ફૂલી રહેલા વૃક્ષો, ઠંડુ પાણી અને સુંદર જળાશય હતો.