સર્વકામદુઘે દેવિ સર્વાંતકનિવારિણી । આરોગ્યં સંતતિં દીર્ઘાં દેહિ નંદિનિ મે સદા
હે દેવી, સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરનાર અને સર્વ અંત દૂર કરનાર, હંમેશા મને આરોગ્ય અને દીર્ઘ વંશ આપજે, હે નંદિની.
પૂજિતા ચ વસિષ્ઠેન વિશ્વામિત્રેણ ધીમતા । કપિલે હર મે પાપં યન્મયા પૂર્વસંચિતમ્
વશિષ્ઠ અને વિશ્વામિત્ર જેવા વિદ્વાનોએ અને કપિલે પણ તારી પૂજા કરી છે; મેં અગાઉ જે પાપ કર્યા છે, એ દૂર કરી દે.
ગાવો મમાગ્રતઃ સંતુ ગાવો મે સંતુ પૃષ્ઠતઃ । નાકે મામુપતિષ્ઠંતુ હેમશૃંગી પયોમુચઃ
મારા આગળ ગાયો રહે, મારા પાછળ પણ ગાયો રહે; સોનાની શિંગવાળી અને દૂધ આપનારી ગાયો સ્વર્ગમાં મારી પાસે રહે.
સુરભ્યઃ સૌરભેયાશ્ચ સરિતઃ સાગરા યથા । સર્વદેવમયે દેવિ સુભદ્રે ભક્તવત્સલે
હે સુરભિ અને એની સંતાન, જેમ નદીઓ અને સાગરો છે; હે સર્વ દેવમયે દેવી, સુભદ્રે, ભક્તોને પ્રેમ કરનારી—
એવં સંપૂજ્ય વિધિવદ્દદ્યાદ્ગોષુ ગવાહ્નિકમ્ । સૌરભેયઃ સર્વહિતાઃ પવિત્રાઃ પાપનાશનાઃ
આ રીતે વિધિપૂર્વક પૂજા કરીને, ગાયો માટે દરરોજ ગવાહ્નિક આપવું જોઈએ; સુરભિના વંશજ સર્વના હિતકર્તા, પવિત્ર અને પાપ નાશક છે.
પ્રતિગૃહ્ણંતુ મે ગ્રાસં ગાવસ્ત્રૈલોક્યમાતરઃ । ગંગદાયૈ નમો ભૂત્યૈ સર્વપાપપ્રહાણયે
ત્રણે લોકની માતા ગાયો મારા ગ્રાસને સ્વીકારે; ગંગાને કલ્યાણ અને સર્વ પાપ નાશ માટે નમન.
અનેનૈવ તુ મંત્રેણ ગદાં વૈધારયેદ્બુધઃ । પં નમઃ પદ્મનાભાય પદ્મં વૈ ધારયેત્સુધીઃ
આ જ મંત્રથી બુદ્ધિમાન મનુષ્ય રોગ દૂર કરે; 'પં'—પદ્મનાભને નમન—સુજ્ઞાની મનુષ્યે કમળ ધારણ કરવું.
ચં ચક્રરૂપિણે વિષ્ણો ધારણં ચક્રજં સ્મૃતમ્ । શં શંખરૂપિણે તુભ્યં નમોઽસ્તુ સુખકારિણે
'ચં'—ચક્રરૂપી વિષ્ણુને, ચક્ર ધારણ કરવું સ્મરણ કરાય છે; 'શં'—શંખરૂપ તને, સુખ આપનારને નમન.
મંત્રેણાનેન વૈ દૂતા ધારણં શંખજં સ્મૃતમ્ । ચતુર્ણામાયુધાનાં તુ ધારણં મુનિભિઃ સ્મૃતમ્
આ મંત્રથી દૂતોએ શંખમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી છાપ ધારણ કરવી કહેવાઈ છે. ચારેય શસ્ત્રોની ધારણાને પણ ઋષિઓએ યાદ રાખેલી છે.
અગ્નિહોત્રં યથા નિત્યં વેદસ્યાધ્યયનં તથા । બ્રાહ્મણસ્ય તથૈવેદં તપ્તમુદ્રાદિ ધારણમ્
જેમ અગ્નિહોત્ર અને વેદપાઠ બ્રાહ્મણ માટે રોજની ફરજ છે, તેમ તપેલી મુદ્રા વગેરે ધારણ કરવું પણ બ્રાહ્મણ માટે એટલું જ આવશ્યક છે.
ચંદનેન સુગંધેન ગોપિકાચંદનેન તુ । ધારણં ચ વિશેષેણ બ્રાહ્મણૈર્વેદપારગૈઃ
સુગંધિત ચંદન, ખાસ કરીને ગોપિકા ચંદનથી, વેદમાં પારંગત બ્રાહ્મણોએ આ છાપ ખાસ કરીને ધારણ કરવી જોઈએ.
ચાંડાલોઽપિ ભવેચ્છુદ્ધો ધારણાચ્ચ ન સંશયઃ । ઊર્ધ્વં પુંડ્રમૃજું સૌમ્યં સચિહ્નં ધારયેદ્યદિ
અહીં સુધી કે ચંડાળ પણ, જો ઊભી, સીધી અને શાંત છાપ ધારણ કરે તો, નિશ્ચયપૂર્વક શુદ્ધ બની જાય છે.
સ ચાંડાલોઽપિ શુદ્ધાત્મા પૂજ્ય એવ સદા દ્વિજૈઃ । ચાંડાલાનાં ગૃહે દૂતાસ્તુલસી યત્ર દૃશ્યતે
શુદ્ધ હૃદયવાળો ચંડાળ પણ સદા દ્વિજોથી પૂજનીય છે; જ્યાં ચંડાળના ઘરમાં તુલસી દેખાય છે.
તત્રત્યા તુલસી ગ્રાહ્યા ભક્તિભાવેન ચેતસા
એવા સ્થળે મળતી તુલસી ભક્તિભાવથી અને શ્રદ્ધાપૂર્વક લેવી જોઈએ.
મહેશ્વર ઉવાચ- ઇતિ શ્રુતં ધર્મમુખાન્મુદ્ગલો દ્વિજસત્તમઃ । કથયિત્વા મમાગ્રે વૈ ગતો યાદૃચ્છિકો મુને
મહેશ્વરે કહ્યું: હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, મુદગલએ ધર્મના માર્ગો વિશે મારી સામે કહીને, પોતાની ઈચ્છાથી ત્યાંથી વિદાય લીધી.
ગોપિકાચંદનં યત્ર તિષ્ઠતે વૈ દ્વિજોત્તમ । તદ્ગૃહં તીર્થરૂપં ચ વિષ્ણુના ભાષિતં કિલ
જ્યાં ગોપિકા ચંદન હોય છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, એ ઘર ભગવાન વિષ્ણુએ તીર્થ સમાન ગણાવ્યું છે.
શોકમોહૌ ન તત્રાસ્તાં ન ભવત્યશુભં ક્વચિત્ । ગોપિકાચંદનં યસ્ય તિષ્ઠતિ દ્વિજસદ્મનિ
જે ઘરમાં ગોપિકા ચંદન રહે છે, ત્યાં દુઃખ કે મોહ રહેતા નથી અને ક્યારેય અશુભતા આવતી નથી.
સુખિનઃ પૂર્વજાસ્તેષાં સંતતિર્વર્દ્ધતે સદા । ગોપિકાચંદનં યસ્ય વર્ત્તતેઽહર્નિશં ગૃહે
જ્યાં ઘરમાં ગોપિકા ચંદન દિવસ-રાત રહે છે, ત્યાંના પૂર્વજો સુખી રહે છે અને તેમની વંશ સદા વૃદ્ધિ પામે છે.
ગોપીપુષ્કરજા મૃત્સ્ના પવિત્રા કાયશોધિની । ઉદ્વર્ત્તનાદ્વિનશ્યંતિ વ્યાધયો હ્યાધયશ્ચ યે
ગોપીપુષ્કરથી મળતી માટી પવિત્ર છે અને શરીરને શુદ્ધ કરે છે; તેને લગાડવાથી રોગ અને દુઃખો દૂર થાય છે.
અતો દેહે ધૃતં પુંભિર્મુક્તિદં સર્વકામિકમ્ । તાવદ્ગર્જંતિ તીર્થાનિ તાવત્ક્ષેત્રાણિ સર્વદા
આથી, જ્યારે મનુષ્ય એ માટી શરીરે ધારણ કરે છે, ત્યારે તેને મોક્ષ અને સર્વ કામનાઓની પૂર્ણતા મળે છે; જેટલા સમય સુધી એ માટી રહે છે, તેટલા સમય સુધી બધા તીર્થો અને પવિત્ર ક્ષેત્રોનું ફળ મળે છે.
ગોપિકાચંદનં યાવન્ન દૃષ્ટં ન શ્રુતં દ્વિજ । ઇદં ધ્યેયમિદં પૂજ્યં મલદોષવિનાશનમ્
જ્યાં સુધી ગોપિકા ચંદન જોવામાં કે સાંભળવામાં ન આવે, ત્યાં સુધી એનું ધ્યાન અને પૂજન કરવું જોઈએ, કારણ કે એ પાપ અને દોષોનો નાશ કરે છે.
યસ્ય સંસ્પર્શનાદેવ પૂતો ભવતિ માનવઃ । અંતકાલે તુ મર્ત્યાનાં મુક્તિદં પાવનં પરમ્
માત્ર એના સ્પર્શથી જ મનુષ્ય પવિત્ર બની જાય છે; મૃત્યુ સમયે એ મનુષ્યને ઉત્તમ મોક્ષ અને પવિત્રતા આપે છે.
કિં વદામિ દ્વિજશ્રેષ્ઠ મુક્તિદં ગોપિચંદનમ્ । વિષ્ણોસ્તુ તુલસીકાષ્ઠં તથા વૈ મૂલમૃત્તિકા
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, હું શું વધુ કહું? ગોપિકા ચંદન મોક્ષ આપે છે; એ જ રીતે વિષ્ણુની તુલસીની લાકડી અને તેની મૂળની માટી પણ છે.
ગોપિકાચંદનં ચૈવ તથા વૈ હરિચંદનમ્ । ચત્વારિ હ્યેતાનિ સંમીલ્ય અંગમુદ્વર્તયેત્સુધીઃ
ગોપિકા ચંદન અને હરિચંદન—આ ચારેયને ભેગા કરીને, બુદ્ધિશાળી મનુષ્યએ શરીરે લગાડવું જોઈએ.
તેન તીર્થં કૃતં સર્વં જંબૂદ્વીપેષુ સર્વદા । તિલકં કુરુતે યસ્તુ ગોપિકાચંદનદ્રવૈઃ
જે ગોપિકા ચંદનના લપસાથી તિલક કરે છે, તેને જંબુદ્વીપના બધા તીર્થોનું ફળ સદા મળે છે.
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો યાતિ વિષ્ણોઃ પરં પદમ્ । પિતુઃ શ્રાદ્ધાદિકં તેન ગયાં ગત્વા તુ વૈ કૃતમ્
જે મનુષ્ય સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ જાય છે, તે વિષ્ણુના પરમ સ્થાનને પામે છે; એથી પિતૃ શ્રાદ્ધ વગેરે ગયામાં કર્યાનું ફળ પણ મળે છે.
યેન વા પુરુષેણાપિ વિધૃતં ગોપિચંદનમ્ । મદ્યપો બ્રહ્મહા ચૈવ ગોઘ્નો વા બાલહા તથા । મુચ્યતે તત્ક્ષણાદેવ ગોપીચંદનધારણાત્
જે કોઈ પણ માણસે ગોપીચંદન ધારણ કર્યું હોય—even જો એ દારૂ પીતો હોય, બ્રાહ્મણહંતો હોય, ગાય મારનાર કે બાળક મારનાર હોય—તો પણ ગોપીચંદન લગાવવાથી એ તરત જ પાપોથી મુક્ત થઈ જાય છે.
ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુમાપતિનારદસંવાદે ગોપીચંદનમાહાત્મ્યે સપ્તષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મ મહાપુરાણના પચપન હજાર શ્લોકોમાં, ઉમાપતિ અને નારદના સંવાદમાં, ગોપીચંદનના મહિમાનો સડસઠમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
મહેશ્વર ઉવાચ- શૃણુ નારદ! વક્ષ્યામિ વૈષ્ણવાનાં ચ લક્ષણમ્। યચ્છ્રુત્વા મુચ્યતે લોકો બ્રહત્યાદિપાતકાત્
મહેશ્વરે કહ્યું: 'નારદ, સાંભળ! હું વૈષ્ણવોના લક્ષણો કહું છું, જે સાંભળવાથી લોકો મોટા પાપોથી પણ છૂટકારો પામે છે.'
તેષાં વૈ લક્ષણં યાદૃક્સ્વરૂપં યાદૃશં ભવેત્। તાદૃશં મુનિશાર્દૂલ શૃણુ ત્વં વચ્મિ સામ્પ્રતમ્
મુનિશ્રેષ્ઠ, વૈષ્ણવોના લક્ષણો કેવા છે અને તેમનું સ્વરૂપ શું છે—હવે હું તને એ સ્પષ્ટ રીતે સમજાવું છું, ધ્યાનથી સાંભળ.