યાવત્પદાનિ ચલતે તાવદ્ભવતિ નારકી । ઉદકાર્થં તુ યો વિપ્રઃ શૂદ્રેણ પ્રેષિતો ગૃહે
જેટલા પગલાં એ ચાલે, એટલા વર્ષો સુધી તે નરકવાસી બને છે; અને જો બ્રાહ્મણને શૂદ્ર પોતાના ઘરમાં પાણી માટે મોકલે,
તદુદકં મદ્યતુલ્યં પીત્વા વૈ નરકં વ્રજેત્ । શૂદ્રેણ સર્વદા નિત્યં દાનં દેયં દ્વિજન્મને
તો એ પાણી દારૂ જેટલું પાપી ગણાય છે; એ પીવાથી નરક મળે છે. શૂદ્રે હંમેશા દ્વિજને દાન આપવું જોઈએ.
તેષાં ચૈવ તુ વૈ ભક્તિઃ કર્ત્તવ્યા ચ વિશેષતઃ । ઇહલોકે સુખં ભુક્ત્વા પરલોકં ચ ગચ્છતિ
અને તેમને વિશેષ ભક્તિ કરવી જોઈએ; આ લોકમાં સુખ ભોગવી, પરલોકમાં પણ સુખ પામે છે.
પાંચભૌતિકમેતદ્ધિ અનર્થકમુદાહૃતમ્ । અતો દેયં હિ ગુરવે યતોઽનંતફલં લભેત્
આ શરીર પાંચ ભૂતોથી બનેલું છે અને નિષ્ફળ ગણાયું છે; તેથી ગુરુને દાન આપવું જોઈએ, કારણ કે એથી અનંત ફળ મળે છે.
અસ્મિન્કલિયુગે ઘોરે પાપાચારે દુરાત્મનઃ । નિંદાં કુર્વંતિ વિપ્રેંદ્ર જનાનાં પુણ્યકર્મણામ્
આ ભયાનક કળિયુગમાં દુષ્ટ મનાવાળા લોકો પાપમય વર્તન કરે છે અને પુણ્યકર્મી શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોની નિંદા કરે છે.
નિંદયા લભતે દુઃખં યાવદાભૂતસંપ્લવમ્ । નાનાધર્માઃ પ્રવર્ત્તંતે કલૌ ચૈવ મહામતે
નિંદા કરવાથી મનુષ્યને જગતના અંત સુધી દુઃખ મળે છે; અને કળિયુગમાં અનેક અધર્મો ફેલાય છે, હે મહામતિ.
ધર્મોઽયં દુર્લ્લભો લોકે ધર્મકામાર્થમોક્ષદઃ । ભૂમિશાયી ભવેદ્યસ્તુ નરઃ કોઽપિ મહીતલે
આ ધર્મ દુનિયામાં બહુ દુર્લભ છે, જે ધર્મ, કામ, અર્થ અને મોક્ષ આપે છે. જે મનુષ્ય જમીન પર સુવે છે, એવો કોઈક જ મનુષ્ય ધરતી પર મળે છે.
દશવર્ષસહસ્રાણિ ન રોગૈઃ પરિપીડ્યતે । બહુપુત્રો ધનૈર્યુક્તો હ્યકુષ્ઠી જાયતે નરઃ
એ મનુષ્યને દસ હજાર વર્ષ સુધી કોઈ રોગ તકલીફ આપતો નથી. તે અનેક પુત્રો અને ધનથી સમૃદ્ધ થાય છે અને કુષ્ઠરોગથી સદા દૂર રહે છે.
નક્તભોજી નરો યસ્તુ તીર્થયાત્રાફલં લભેત્ । અયાચિતેન ચાપ્નોતિ વાપીકૂપક્રિંયા ફલમ્
જે મનુષ્ય ફક્ત રાત્રે જ ભોજન કરે છે, તેને તીર્થયાત્રા જેટલું ફળ મળે છે. એ વિના માંગ્યા જ તળાવ અને કૂવા બનાવવાનો પુણ્ય પણ મેળવે છે.
વર્જયેદ્યસ્તુ વૈ દ્રોહં પ્રાણહિંસાપરાઙ્મુખઃ । અહિંસા પરમો ધર્મ ઇતિ વેદેષુ ગીયતે
જે મનુષ્ય દ્રોહ ટાળી દે છે અને જીવહિંસા તરફથી દૂર રહે છે—વેદોમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે અહિંસા એ સર્વોચ્ચ ધર્મ છે.
દાનં દયા દમ ઇતિ સર્વત્ર હિ શ્રુતં મયા । તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન કાર્યં વૈ મહતામપિ
દાન, દયા અને ઇન્દ્રિય સંયમ—આ બધાની મહિમા મેં સર્વત્ર સાંભળી છે. તેથી, મોટા મોટા લોકો પણ સર્વશક્તિપૂર્વક આનું પાલન કરવું જોઈએ.
ગુરવે યે પ્રયચ્છંતિ શરીરં પુત્રપૌત્રકમ્ । તત્ર દાનપ્રભાવેન વિષ્ણોર્વલ્લભતામિયાત્
જે લોકો પોતાના શરીર, પુત્ર અને પૌત્રને ગુરુને અર્પણ કરે છે, એવા દાનના પ્રભાવથી તેઓ ભગવાન વિષ્ણુના પ્રિય બની જાય છે.
શૂદ્રેણ દીક્ષિતો યસ્તુ શૂદ્રઃ શૂદ્રેણ દીક્ષિતઃ । ઉભૌ તૌ પાપિનૌ પ્રોક્તૌ યાવદાભૂતસંપ્લવમ્
જો કોઈ શૂદ્રને શૂદ્ર દ્વારા દીક્ષા મળે, તો બંનેને સૃષ્ટિના અંત સુધી પાપી ગણવામાં આવે છે.
હિંસામતિં યદાદત્તે શૂદ્રો વૈ પાપસત્તમઃ । એકવિંશતિકુલં તેન નરકં પ્રતિપાત્યતે
જ્યારે કોઈ શૂદ્ર મનમાં હિંસાની ભાવના રાખે છે, ત્યારે તે મહાપાપી બને છે અને તેના કારણે એકવીસ પેઢી નરકમાં જાય છે.
કલૌ પાખંડિનઃ શૂદ્રા દૃશ્યંતે બહવો ભુવિ । તેષાં સંભાષણાદેવ નરકો ભવતિ દ્વિજ
કળીયુગમાં ઘણા પાખંડી શૂદ્રો ધરતી પર જોવા મળે છે; માત્ર એમની સાથે વાત કરવાથી જ, હે દ્વિજ, નરક મળે છે.
બ્રહ્મજ્ઞાનરતા યે ચ ગાયત્રીજાપિનો દ્વિજ । તેષાં દર્શનમાત્રેણ બ્રહ્મહત્યા દિને દિને
જે બ્રહ્મજ્ઞાનમાં તલીન અને ગાયત્રીનો જાપ કરતા દ્વિજ છે, એમને માત્ર જોવાથી જ રોજે રોજ બ્રહ્મહત્યાનો પાપ લાગે છે.
શંખચક્રધરા વિપ્રા વિષ્ણુધર્મેષુ સંમતાઃ । વેદધર્મરતા નિત્યં પંક્તિપાવનપાવનાઃ
શંખ અને ચક્ર ધારણ કરનારા બ્રાહ્મણો, જે વિષ્ણુના ધર્મમાં માન્ય છે અને વેદધર્મમાં સતત તત્પર રહે છે, તેઓ પંક્તિને પવિત્ર બનાવનારા છે.
ચાતુર્માસ્યમિદં કર્મ કર્ત્તવ્યં તૈઃ સદા નરૈઃ । કિમન્યદ્બહુનોક્તેન ભૂયોભૂયશ્ચ વાડવ
આ ચાતુર્માસ્યનું કર્મ મનુષ્યોએ હંમેશા કરવું જોઈએ. હે વાડવ, વારંવાર ઘણું કહેવાની શું જરૂર છે?
તે ધન્યાઃ પૃથિવી મધ્યે નરા યે વૈષ્ણવા ભુવિ । તેષાં કુલં ધન્યતમં જાતિર્ધન્યતમા સ્મૃતા
પૃથ્વી પર જે મનુષ્યો વૈષ્ણવ છે, તેઓ સાચા અર્થમાં ધન્ય છે. એમનું કુળ પણ સૌથી ધન્ય ગણાય છે અને એમનો જન્મ પણ શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.
મધુ ભક્ષયતે યસ્તુ સુપ્તે દેવે જનાર્દને । મહત્પાપં ભવેત્તસ્ય વર્જને યચ્છૃણુષ્વ તત્
જે મનુષ્ય ભગવાન જનાર્દન સુતા હોય ત્યારે મધ ખાય છે, એને મોટું પાપ લાગે છે; હવે સાંભળો, એમાંથી દૂર રહેવાથી શું ફળ મળે છે.
સર્વયજ્ઞૈશ્ચ વિવિધૈર્યત્ફલં તદવાપ્નુયાત્ । દાડિમં માતુલિગં ચ નાલિકેરં ચ વર્જયેત્
તેને સર્વ પ્રકારના યજ્ઞો જેટલું ફળ મળે છે; પણ તેને દાડમ, બીબીટક અને નાળિયેરથી દૂર રહેવું જોઈએ.
દેવો વૈમાનિકો ભૂત્વા હ્યંતે વિષ્ણુપદં વ્રજેત્ । વિત્તવાન્સુભગશ્ચૈવ કુલે શ્રીમતિ જાયતે
અંતે તે દેવતાઓમાં સ્થાન પામે છે અને વિષ્ણુના ધામે જાય છે; એ ધનવાન અને સુખી કુટુંબમાં જન્મે છે.
યઃ ક્ષિપેદેકભક્તેન નરો માસચતુષ્ટયમ્ । યાવંતિ ચ મુહૂર્તાનિ ઉદિતોદિતભાસ્કરે
જે મનુષ્ય ચાર મહિના સુધી રોજ એકવાર ભોજન અર્પણ કરે છે, અને જેટલા સમય સુધી સૂર્ય ઉગે અને અસ્ત જાય છે—
તાદ્વર્ષસહસ્રાણિ વિષ્ણુલોકે મહીયતે । વ્રીહીંશ્ચ યવગોધૂમાન્વર્જયેદ્યસ્તુ માનવઃ
એટલા હજારો વર્ષ સુધી તે વિષ્ણુના લોકમાં સન્માન પામે છે; પણ જો કોઈ મનુષ્ય ભાત, જૌ અને ઘઉં ત્યાગે—
અશ્વમેધાદિકે કૃતે વિધિવદ્વૈ સદક્ષિણે । યત્ફલં મુનિભિઃ પ્રોક્તં તત્ફલં લભતે નરઃ
જેમ વિધાનપૂર્વક અશ્વમેધ અને અન્ય યજ્ઞો સાથે યોગ્ય દક્ષિણાથી જે ફળ મળે છે એવું મહર્ષિઓએ કહ્યું છે, એ જ ફળ મનુષ્યને મળે છે.
ધનધાન્યસમાયુક્તો બહુપુત્રશ્ચ જાયતે । તુલસીતિલદર્ભૈશ્ચ યે કુર્વંતિ ચ તર્પણમ્
જે મનુષ્ય તુલસી, તલ અને દર્ભાથી તર્પણ કરે છે, તે ધન-ધાન્યથી સમૃદ્ધ થાય છે અને તેને ઘણાં પુત્રો થાય છે.
તત્ફલં કોટિગુણિતં ચાતુર્માસ્યે વિશેષતઃ । યદા સુપ્તે હૃષીકેશે કુર્યાચ્ચૈતત્ત્રયાન્વિતમ્
વિશેષ કરીને ચાતુર્માસમાં, જ્યારે વિષ્ણુ સુતા હોય ત્યારે આ ત્રણ પ્રકારનું કાર્ય કરવાથી એ ફળ કરોડગણું વધી જાય છે.
તેઽપિ યુગસહસ્રાણિ મોદંતે વિષ્ણુસંનિધૌ । પદં વા પદમર્દ્ધં વા ઋચાં ચાર્દ્ધઋચાં તથા
જે લોકો વિષ્ણુની સામે એક પદ, અડધું પદ કે અડધો શ્લોક પણ ગાય છે, તેઓ પણ હજારો યુગો સુધી વિષ્ણુની પાસે આનંદ પામે છે.
વિષ્ણ્વગ્રે યે પ્રગાયંતિ મુક્તાસ્તે વૈ ન સંશયઃ । મૈથુનં વર્જયેદ્યસ્તુ સુપ્તે દેવે જનાર્દને
વિષ્ણુની સામે જે ગાય છે, તેઓ નિશ્ચયે મુક્તિ પામે છે; અને જે મનુષ્ય જનાર્દન ભગવાન સુતા હોય ત્યારે મિલન ટાળી લે છે—
એકમન્વંતરં સોઽપિ વિષ્ણુલોકે મહીયતે । દધિદુગ્ધં તથા તક્રં ગુડં શાકં તથૈવ ચ
એ પણ એક મન્વંતર સુધી વિષ્ણુના લોકમાં સન્માન પામે છે; અને દહીં, દૂધ, છાસ, ગોળ અને શાક છોડવાથી—