સમુપોષ્ય પ્રમુચ્યંતે પાપૈસ્તૈઃ શતજન્મજૈઃ । મહાવ્રતમિદં પુત્ર મહાપાપૌઘનાશનમ્
ઉપવાસ કર્યા પછી, તેઓ સો જન્મના પાપોથી મુક્ત થાય છે; પુત્ર, આ મહાવ્રત છે, જે મહાપાપોના ઢગલાને નાશ કરે છે.
પ્રબોધવાસરં વિષ્ણોર્વિધિવત્સમુપોષયેત્ । વ્રતેનાનેન દેવેશં પરિતોષ્ય જનાર્દનમ્
વિષ્ણુના પ્રબોધ દિવસનું યોગ્ય રીતે ઉપવાસ કરવું જોઈએ; આ વ્રતથી દેવેશ્વર જનાર્દન પ્રસન્ન થાય છે.
વિરાજયન્દિશઃ સર્વાઃ પ્રયાતિ હરિમંદિરમ્ । કર્તવ્યૈષા પ્રયત્નેન નરૈઃ કાંતિધનાર્થિભિઃ
એ માણસ બધાં દિશાઓને તેજથી ભરી દે છે અને હરિના ધામે જાય છે; તેજ અને ધન ઈચ્છનાર માણસોએ આ વ્રત શ્રદ્ધાથી કરવું જોઈએ.
બાલ્યે યત્સંચિતં પાપં યૌવને વાર્દ્ધકે તથા । શતજન્મકૃતં પાપં સ્વલ્પં વા યદિ વા બહુ
બાળપણ, યુવાની કે વૃદ્ધાવસ્થામાં જે પાપ એકઠાં થયા હોય—થોડાં હોય કે ઘણાં, કે પછી સો જન્મના પાપ—even તે પણ—
તત્ક્ષાલયતિ ગોવિંદશ્ચાસ્યામભ્યર્ચિતો નૃણામ્ । ધનધાન્યવહા પુણ્યા સર્વપાપહરા પરા
જે સમયે ગોવિંદનું આમાં પૂજન થાય છે, તે સમયે તે મનુષ્યોના બધા પાપો ધોઈ નાખે છે; આથી ધન અને અનાજ મળે છે, શુભ ફળ મળે છે અને બધા પાપો દૂર થાય છે.
તામુપોષ્ય હરેર્ભક્ત્યા દુર્લ્લભં ન ભવેત્ક્વચિત્ । ચંદ્રસૂર્યોપરાગે ચ યત્ફલં પરિકીર્તિતમ્
જે વ્યક્તિ હરિપ્રત્યે ભક્તિથી આ વ્રત રાખે છે, તેને ક્યારેય કંઈ અપ્રાપ્ય રહેતું નથી; ચાંદ્ર અથવા સૂર્ય ગ્રહણમાં જે ફળ કહેવાયું છે—
તત્સહસ્રગુણં પ્રોક્તં પ્રબોધિન્યાં પ્રજાગરે । સ્નાનં દાનં જપો હોમઃ સ્વાધ્યાયોઽભ્યર્ચનં હરેઃ
પ્રબોધિની રાત્રીએ સ્નાન, દાન, જપ, હોદ, સ્વાધ્યાય અને હરિનું પૂજન—આ બધું કરવાથી તે ફળ હજારગણું વધારે મળે છે.
તત્સર્વં કોટિગુણિતં પ્રબોધિન્યાં કૃતં તુ યત્ । જન્મપ્રભૃતિયત્પુણ્યં નરેણોપાર્જિતં ભવેત્
પ્રબોધિનીમાં કરેલા બધા કર્મોનું ફળ કરોડગણું વધી જાય છે; મનુષ્યે જન્મથી જે પુણ્ય મેળવ્યું હોય—
વૃથા ભવતિ તત્સર્વમકૃત્વા કાર્તિકે વ્રતમ્ । અકૃત્વા નિયમં વિષ્ણોઃ કાર્તિકં યઃ ક્ષિપેન્નરઃ
જો કાર્તિકમાં વ્રત ન રાખે તો તે બધું વ્યર્થ થઈ જાય છે; જે મનુષ્ય કાર્તિકમાં વિષ્ણુના નિયમોનું પાલન કરતો નથી—
ન જન્માર્જિતપુણ્યસ્ય ફલં પ્રાપ્નોતિ નારદ । તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન દેવદેવં જનાર્દનમ્
એને જન્મથી મેળવેલા પુણ્યનું ફળ મળતું નથી, હે નારદ; તેથી સર્વ પ્રયત્નથી દેવદેવ જનાર્દનનું સેવન કરવું જોઈએ.
ઉપસેવેત વિપ્રેંદ્ર સર્વકામફલપ્રદમ્ । પરાન્નં વર્જયેદ્યસ્તુ કાર્તિકે વિષ્ણુતત્પરઃ
હે વિદ્વાન, જે સર્વ ઈચ્છિત ફળ આપે છે એવા ભગવાનનું પૂજન કરવું જોઈએ; અને જે કાર્તિકમાં વિષ્ણુભક્તિથી બીજાનું અન્ન ટાળી દે છે—
પરાન્નવર્જનાદ્વત્સ ચાંદ્રાયણફલં લભેત્ । નિત્યં શાસ્ત્રવિનોદેન કાર્તિકે મધુસૂદનઃ
બીજાનું અન્ન ટાળવાથી, હે વત્સ, તેને ચાંદ્રાયણ વ્રત જેટલું ફળ મળે છે; કાર્તિકમાં નિયમિત રીતે શાસ્ત્રસ્વાદથી મધુસૂદન પ્રસન્ન થાય છે.
સ દહેત્સર્વપાપાનિ યજ્ઞાયુતફલં લભેત્ । ન તથા તુષ્યતે યજ્ઞૈર્ન દાનૈર્વાજપાદિભિઃ
તે બધા પાપો દહન કરી દે છે અને દસ હજાર યજ્ઞ જેટલું ફળ મેળવે છે; યજ્ઞ કે દાન—even વાજપેય જેવા યજ્ઞથી પણ ભગવાન એટલા પ્રસન્ન થતા નથી.
યથા શાસ્ત્રકથાલાપૈઃ કાર્તિકે મધુસૂદનઃ । યે કુર્વંતિ કથાં વિષ્ણોર્યે શૃણ્વંતિ શુભાન્વિતાઃ
કાર્તિકમાં શાસ્ત્રકથા અને ચર્ચાથી જેમ મધુસૂદન પ્રસન્ન થાય છે; જે લોકો વિષ્ણુની કથા કરે છે, જે શ્રદ્ધાથી સાંભળે છે—
શ્લોકાર્દ્ધં શ્લોકપાદં વા કાર્તિકે ગોશતં ફલમ્ । સર્વધર્માન્પરિત્યજ્ય કાર્તિકે કેશવાગ્રતઃ
કાર્તિકમાં અડધી શ્લોક કે ચોથાઈ શ્લોકનું પણ પઠન કરવાથી સો ગાય જેટલું ફળ મળે છે; કાર્તિકમાં કેશવની સામે બધા ધર્મો છોડીને—
શાસ્ત્રાવધારણં કાર્યં શ્રોતવ્યં ચ મહામુને । શ્રેયસા લોભબુદ્ધ્યા ચ યઃ કરોતિ હરેઃ કથામ્
શાસ્ત્રનું નિશ્ચયપૂર્વક ધ્યાન અને શ્રવણ કરવું જોઈએ, હે મહામુનિ; જે હરીની કથા શ્રેયસ માટે કે લોભથી કરે છે—
કાર્તિકે મુનિશાર્દૂલ કુલાનાં તારયેચ્છતમ્ । નિયમેન નરો યસ્તુ શૃણુતે વૈષ્ણવીં કથામ્
કાર્તિકમાં, હે મુનિશ્રેષ્ઠ, તે વ્યક્તિ પોતાના સો કુળોને પાર ઉતારે છે; અને જે નિયમપૂર્વક વૈષ્ણવ કથા સાંભળે છે—
કાર્તિકે તુ વિશેષેણ ગોસહસ્રફલં લભેત્ । પ્રબોધવાસરે વિષ્ણોઃ શૃણુતે યો હરેઃ કથામ્
કાર્તિકમાં ખાસ કરીને, તેને હજારો ગાય જેટલું ફળ મળે છે; પ્રબોધા દિવસે જે વિષ્ણુની કથા સાંભળે છે—
સપ્તદ્વીપવતી દાને તત્ફલં લભતે મુને । શ્રુત્વા વિષ્ણુકથાં દિવ્યાં યેઽર્ચયંતિ કથાવિદમ્
તેને સાત દ્વીપવાળી ભૂમિ દાન કરવાના ફળ મળે છે, હે મુનિ; અને જે વિષ્ણુની દિવ્ય કથા સાંભળીને કથાકારનું પૂજન કરે છે—
સ્વશક્ત્યા મુનિશાર્દૂલ તેષાં લોકોઽક્ષયઃ સ્મૃતઃ । ગીતશાસ્ત્રવિનોદેન કાર્તિકં યો નયેન્નરઃ
હે મુનિશ્રેષ્ઠ, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે, એમના લોકને અક્ષય માનવામાં આવે છે; જે કાર્તિકમાં ગીત અને શાસ્ત્રસ્વાદથી સમય વિતાવે છે—
ન તસ્ય પુનરાવૃત્તિર્મયા દૃષ્ટા કલિપ્રિય । ગીતં નૃત્યં ચ વાદ્યં ચ ભવ્યાં વિષ્ણુકથાં મુને
તેને ફરી જન્મ મળતો નથી, હે કલિયુગપ્રેમી, મેં એવું જોયું છે; ગીત, નૃત્ય, વાદ્ય અને વિષ્ણુની પાવન કથા, હે મુનિ—
યઃ કરોતિ સ પુણ્યાત્મા ત્રૈલોક્યોપરિ સંસ્થિતઃ । બહુપુષ્પૈર્બહુફલૈઃ કર્પૂરાગુરુકુંકુમૈઃ 6.61.
જે આ બધું કરે છે, તે પુણ્યાત્મા છે અને ત્રણેય લોકોથી ઉપર સ્થિર રહે છે; અનેક ફૂલો, અનેક ફળો, કપૂર, અગરૂ અને કુંકુમથી—
હરેઃ પૂજા વિધાતવ્યા કાર્તિકે બોધવાસરે । યસ્માત્પુણ્યમસંખ્યાતં પ્રાપ્યતે મુનિસત્તમ
હે મહાન ઋષિ, કાર્તિક મહિનામાં પ્રબોધિની એકાદશીના દિવસે હરિની પૂજા અવશ્ય કરવી જોઈએ, કારણ કે એથી અનંત પુણ્ય મળે છે.
ફલૈર્નાનાવિધૈર્દ્રવ્યૈઃ પ્રબોધિન્યાં તુ જાગરે । શંખે તોયં સમાદાય અર્ઘો દેયો જનાર્દને
પ્રબોધિનીની રાતે વિવિધ ફળો અને સામગ્રીથી જાગરણ કરવું, અને શંખમાં પાણી લઈ જનાર્દનને અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું જોઈએ.
યત્ફલં સર્વતીર્થેષુ સર્વદાનેષુ યત્ફલમ્ । તત્ફલં કોટિગુણિતં દત્ત્વાર્ઘં બોધવાસરે
બધા તીર્થયાત્રા અને દાનથી જે ફળ મળે છે, એ ફળથી કરોડગણું વધુ ફળ બોધવાસરે અર્ઘ્ય આપવાથી મળે છે.
ગુરુપૂજા તતઃ કાર્યા ભોજનાચ્છાદનાદિભિઃ । દક્ષિણાભિશ્ચ દેવર્ષે તુષ્ટ્યર્થં ચક્રપાણિનઃ
પછી ગુરુની પૂજા ભોજન, વસ્ત્ર અને અન્ય ભેટો સાથે કરવી, અને દક્ષિણાથી ચક્રધારી ભગવાનને પ્રસન્ન કરવા માટે કરવી જોઈએ.
ભાગવતં શૃણુતે યસ્તુ પુરાણં ચ પઠેન્નરઃ । પ્રત્યક્ષરં ભવેત્તસ્ય કપિલાદાનજં ફલમ્
જે મનુષ્ય ભાગવત સાંભળે છે અથવા પુરાણનું પઠન કરે છે, તેને દરેક અક્ષર માટે કપિલાએ આપેલા દાન જેટલું પુણ્ય મળે છે.
કાર્ત્તિકે મુનિશાર્દૂલ સ્વશક્ત્યા વૈષ્ણવં વ્રતમ્ । યઃ કરોતિ યથોક્તં તુ મુક્તિસ્તસ્ય સુનિશ્ચલા
હે મહાન ઋષિ, જે વ્યક્તિ કાર્તિકમાં પોતાની શક્તિ પ્રમાણે વૈષ્ણવ વ્રત કરે છે, તેની મુક્તિ નિશ્ચિત અને અડગ હોય છે.
કેતક્યા એકપત્રેણ પૂજિતો ગરુડધ્વજઃ । સમાઃ સહસ્રં સુપ્રીતો ભવતિ મધુસૂદનઃ
જો કોઈ વ્યક્તિ એક જ કેતકીના પાનથી ગરુડધ્વજ મધુસૂદનને પૂજે છે, તો ભગવાન હજાર વર્ષ સુધી ખૂબ પ્રસન્ન રહે છે.
અગસ્તિકુસુમૈર્દેવં પૂજયેદ્યો જનાર્દનમ્ । દર્શનાત્તસ્ય દેવર્ષે નરકાગ્નિઃ પ્રણશ્યતિ
જે જનાર્દનને અગસ્તી ફૂલો વડે પૂજે છે, હે દેવર્ષિ, તેને માત્ર ભગવાનના દર્શનથી નરકની અગ્નિ નાશ પામે છે.