ઈજિરે દીર્ઘસત્રેણ ઋષયો નૈમિષે તદા। તત્ર ગત્વા તુ તાન્બ્રૂહિ પૃચ્છતો ધર્મસંશયાન્
ત્યારે ઋષિઓએ નૈમિષારણ્યમાં દીર્ઘ યજ્ઞ કર્યો. તું ત્યાં જઈ, તેમને ધર્મ વિષયક પ્રશ્નોના ઉત્તર આપ.
ઉગ્રશ્રવાસ્તતો ગત્વા જ્ઞાનવિન્મુનિપુંગવાન્। અભિગમ્યોપસંગૃહ્ય નમસ્કૃત્વા કૃતાંજલિઃ
પછી ઉગ્રશ્રવસે ત્યાં જઈ, જ્ઞાનવાન અને શ્રેષ્ઠ ઋષિઓને મળ્યા. નજીક જઈ, હાથ જોડીને નમસ્કાર કર્યો.
તોષયામાસ મેધાવી પ્રણિપાતેન તાનૃષીન્। તે ચાપિ સત્રિણઃ પ્રીતાઃ સસદસ્યા મહાત્મને
મંદબુદ્ધિએ નમન કરીને તે ઋષિઓને પ્રસન્ન કર્યા. યજ્ઞમાં ભાગ લેનારા અને તેમના સભ્યોએ પણ એ મહાત્માને પ્રસન્નતા વ્યક્ત કરી.
તસ્મૈ સમેત્ય પૂજાં ચ યથાવત્પ્રતિપેદિરે। ઋષય ઊચુઃ। કુતસ્ત્વમાગતઃ સૂત કસ્માદ્દેશાદિહાગતઃ
પછી તેઓ એકત્રિત થઈને યોગ્ય રીતે તેની પૂજા કરી. ઋષિઓએ પૂછ્યું: હે સૂત, તું ક્યાંથી આવ્યો છે? કયા પ્રદેશમાંથી અહીં આવ્યો?
કારણં ચાગમે બ્રૂહિ વૃંદારકસમદ્યુતે। સૂત ઉવાચ। પિત્રાહં તુ સમાદિષ્ટો વ્યાસશિષ્યેણ ધીમતા
હે વૃંદારક સમાન તેજવાળા, પરંપરામાં જે કારણ છે તે કહો. સૂત કહે છે: હું મારા પિતા, વિદ્વાન વ્યાસના શિષ્ય, દ્વારા આદેશિત થયો હતો.
શુશ્રૂષસ્વ મુનીન્ગત્વા યત્તે પૃચ્છંતિ તદ્વદ। વદંતુ ભગવંતો માં કથયામિ કથાં તુ યાં
મુનિઓ પાસે જઈને તેમની સેવા કર અને તેઓ જે પૂછે તે જવાબ આપ. પૂજ્યજનોએ મને જે કહેવું હોય તે કહો, હું તેમની ઇચ્છિત કથા કહીશ.
પુરાણં ચેતિહાસં વા ધર્માનથ પૃથગ્વિધાન્। તાં ગિરં મધુરાં તસ્ય શુશ્રુવુર્ઋષિસત્તમાઃ
પુરાણ કે ઇતિહાસ હોય કે વિવિધ પ્રકારના ધર્મ, તે વિદ્વાનની મીઠી વાણી સાંભળવા શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ બેઠા હતા.
અથ તેષાં પુરાણસ્ય શુશ્રૂષા સમપદ્યત। દૃષ્ટ્વા તમતિવિશ્વસ્તં વિદ્વાંસં લૌમહર્ષણિં
પછી, તેઓમાં પુરાણ સાંભળવાની ઇચ્છા જાગી, કારણ કે લૌમહર્ષણને તેઓએ ખૂબ જ વિશ્વસનીય અને વિદ્વાન તરીકે જોયા.
તસ્મિન્સત્રે કુલપતિસ્સર્વશાસ્ત્રાવિશારદઃ। શૌનકો નામ મેધાવી વિજ્ઞાનારણ્યકે ગુરુઃ
તે યજ્ઞમાં કુળપતિ, સર્વ શાસ્ત્રોમાં પારંગત, શૌનક નામના બુદ્ધિશાળી અને જ્ઞાનના અરણ્યમાં ગુરુ હાજર હતા.
ઇત્થં તદ્ભાવમાલંબ્ય ધર્માઞ્છુશ્રૂષુરાહ તમ્। ત્વયા સૂત મહાબુદ્ધે ભગવાન્બ્રહ્મવિત્તમઃ
આ રીતે તે ભાવને આધારે ધર્મની ઇચ્છા રાખનારે કહ્યું: હે સૂત, મહાન બુદ્ધિવાળા, તમે બ્રહ્મના શ્રેષ્ઠ જ્ઞાતા છો.
ઇતિહાસપુરાણાર્થં વ્યાસઃ સમ્યગુપાસિતઃ। દુદોહિથમતિં તસ્ય ત્વં પુરાણાશ્રયાં શુભાં
વ્યાસને યોગ્ય રીતે સેવા કરીને, તમે પુરાણના આશ્રયરૂપ શુદ્ધ મન પ્રાપ્ત કર્યું, જેથી ઇતિહાસ અને પુરાણનો અર્થ સમજાઈ શકે.
અમીષાં વિપ્રમુખ્યાનાં પુરાણં પ્રતિ સમ્પ્રતિ। શુશ્રૂષાઽસ્તે મહાબુદ્ધે તછ્રાવયિતુમર્હસિ
હે મહાબુદ્ધિ, અહીં ઉપસ્થિત શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોમાં હવે પુરાણ સાંભળવાની ઇચ્છા છે; તમે તેમને એ સંભળાવો.
સર્વે હીમે મહાત્માનો નાનાગોત્રાઃ સમાગતાઃ। સ્વાન્સ્વાનંશાન્પુરાણોક્તાઞ્છૃણ્વન્તુ બ્રહ્મવાદિનઃ
આ બધા મહાત્માઓ, વિવિધ કુળોમાંથી આવ્યા છે, બ્રહ્મના ઉપદેશક છે; દરેકને તેમના ભાગ મુજબ પુરાણના ભાગો સાંભળવા દો.
સંપૂર્ણે દીર્ઘસત્રેસ્મિંસ્તાંસ્ત્વં શ્રાવય વૈ મુનીન્। પાદ્મં પુરાણં સર્વેષાં કથયસ્વ મહામતે
આ દીર્ઘ અને પૂર્ણ યજ્ઞમાં, તમે બધા મુનિઓને પાદ્મ પુરાણ સંપૂર્ણ રીતે સંભળાવો, હે મહામતિ.
કથં પદ્મં સમુદ્ભૂતં બ્રહ્મ તત્ર કથં ન્વભૂત્। પ્રોદ્ભૂતેન કથં સૃષ્ટિઃ કૃતા તાં તુ તથા વદ
પદ્મ કેવી રીતે ઉત્પન્ન થયું અને બ્રહ્મા ત્યાં કેવી રીતે આવ્યા? જે ઉત્પન્ન થયો તેણે કેવી રીતે સૃષ્ટિ કરી? એ બધું સાચું સાચું કહો.
એવં પૃષ્ટસ્તતસ્તાંસ્તુ પ્રત્યુવાચ શુભાં ગિરમ્। સૂક્ષ્મં ચ ન્યાયસંયુક્તં પ્રાબ્રવીદ્રૌમહર્ષણિઃ
આ રીતે પૂછવામાં આવતા, તેણે શુભ વાણીમાં જવાબ આપ્યો; લૌમહર્ષણે સંક્ષિપ્ત અને યુક્તિપૂર્વક વાત કરી.
પ્રીતોસ્મ્યનુગૃહીતોસ્મિ ભવદ્ભિરિહ ચોદનાત્। પુરાણાર્થં પુરાણજ્ઞૈઃ સર્વધર્મપરાયણૈઃ
તમારા દ્વારા અહીં પુરાણના અર્થ માટે પ્રેરણા મળવાથી, સર્વધર્મ પરાયણ અને પુરાણજ્ઞ લોકો દ્વારા હું પ્રસન્ન અને ગૌરવ અનુભવું છું.
યથાશ્રુતં સુવિખ્યાતં તત્સર્વં કથયામિ વઃ। ધર્મ એષ તુ સૂતસ્ય સદ્ભિર્દૃષ્ટઃ સનાતનઃ
જેટલું મેં સાંભળ્યું છે અને જે જાણીતા છે, તે બધું હું તમને કહું છું; કારણ કે સારા લોકો પ્રમાણે, સૂતનું આ સદૈવનું ધર્મ છે.
દેવતાનામૃષીણાં ચ રાજ્ઞાં ચામિતતેજસામ્। વંશાનાં ધારણં કાર્યં સ્તુતીનાં ચ મહાત્મનામ્
દેવતાઓ, ઋષિઓ અને અપરિમિત તેજવાળા રાજાઓના વંશનું સંરક્ષણ અને મહાન આત્માઓની સ્તુતિ કરવી જોઈએ.
ઇતિહાસપુરાણેષુ દૃષ્ટા યે બ્રહ્મવાદિનઃ। ન હિ વેદેષ્વધીકારઃ કશ્ચિત્સૂતસ્ય દૃશ્યતે
ઇતિહાસ અને પુરાણોમાં બ્રહ્મના ઉપદેશકો જોવા મળે છે; કારણ કે સૂતને વેદોમાં અધિકાર મળતો નથી.
વૈન્યસ્ય હિ પૃથોર્યજ્ઞે વર્ત્તમાને મહાત્મનઃ। માગધશ્ચૈવ સૂતશ્ચ તમસ્તૌતાં નરેશ્વરમ્
મહાન આત્મા પૃથુના યજ્ઞ દરમિયાન, માગધ અને સૂતે એ નરેશ્વરનું સ્તવન કર્યું હતું.
તુષ્ટેનાથ તયોર્દ્દત્તો વરો રાજ્ઞા મહાત્મના। સૂતાય સૂતવિષયો મગધો માગધાય ચ
પછી રાજાએ પ્રસન્ન થઈને બંનેને વર્તમાન આપ્યો: સૂતને સૂતોનો પ્રદેશ અને માગધને માગધોનો પ્રદેશ મળ્યો.
તત્ર સૂત્યાં સમુત્પન્નઃ સૂતો નામેહ જાયતે। ઐન્દ્રે સત્રે પ્રવૃત્તે તુ ગ્રહયુક્તે બૃહસ્પતૌ
ત્યાં યજ્ઞ સમયે એક સૂત જન્મ્યો; આ દુનિયામાં તેને સૂત કહેવામાં આવે છે. જ્યારે ઇન્દ્રયજ્ઞ શરૂ થાય છે અને બૃહસ્પતિ ગ્રહો સાથે જોડાય છે,
તમેવેંદ્રં બાર્હસ્પત્યે તત્ર સૂતો વ્યજાયત। શિષ્યહસ્તેન યત્પૃક્તમભિભૂતં ગુરોર્હવિઃ
એ જ ઇન્દ્ર, બાર્હસ્પત્ય યજ્ઞમાં, ત્યાં સૂત તરીકે જન્મ્યો હતો; શિષ્યના હાથથી જે અર્પણ થયું, એ ગુરુના હવનને પણ જીત્યું.
અધરોત્તરધારેણ જજ્ઞે તદ્વર્ણસંકરમ્। યેત્ર ક્ષત્રાત્સમભવન્બ્રાહ્મણ્યાશ્ચૈવ યોનિતઃ
નીચેની અને ઉપરની ધારાથી એ વર્ણમિશ્રણ પેદા થયું; જ્યાં ક્ષત્રિય અને બ્રાહ્મણ સ્ત્રીના મિલનથી સંતાન જન્મ્યું.
પૂર્વેણૈવ તુ સાધર્મ્યાદ્વૈધર્માસ્તે પ્રકીર્તિતાઃ। મધ્યમો હ્યેષ સૂતસ્ય ધર્મઃ ક્ષેત્રોપજીવિનઃ
પહેલાં જેવું સામ્ય હતું, એ પ્રમાણે જ તેમનાં ભિન્નતા પણ વર્ણવાઈ છે; સૂત માટે આ મધ્યમ ધર્મ છે — એ ખેતર ઉપર જીવિકો ચલાવે છે.
પુરાણેષ્વધિકારો મે વિહિતો બ્રાહ્મણૈરિહ। દૃષ્ટ્વા ધર્મમહં પૃષ્ટો ભવદ્ભિર્બ્રહ્મવાદિભિઃ
પુરાણોમાં મારો અધિકાર અહીં બ્રાહ્મણોએ સ્થાપ્યો છે; ધર્મ જોઈને, તમે બ્રહ્મવેદી લોકો મને પ્રશ્ન કર્યો છે.
તસ્માત્સમ્યગ્ભુવિ બ્રૂયાં પુરાણમૃષિપૂજિતમ્। પિતૄણાં માનસી કન્યા વાસવં સમપદ્યત
એથી હું ધરતી પર ઋષિપૂજિત પુરાણ સાચી રીતે કહું છું; પિતૃઓની માનસિક પુત્રી વાસવની પત્ની બની.
અપધ્યાતા ચ પિતૃભિર્મત્સ્યગર્ભે બભૂવ સા। અરણીવ હુતાશસ્ય નિમિત્તં પુણ્યજન્મનઃ
પિતૃઓએ તેને ત્યજી, તે માછલીના ગર્ભમાં ગઈ; જેમ અગ્નિ માટે અરણી હોય છે, તેમ એ પુણ્યજનમનું કારણ બની.
તસ્યાં બભૂવ પૂતાત્મા મહર્ષિસ્તુ પરાશરાત્। તસ્મૈ ભગવતે કૃત્વા નમઃ સત્યાય વેધસે
તેમાં પરાશરથી પવિત્ર આત્માવાળા મહર્ષિ જન્મ્યા; એ સત્ય અને સર્જનહાર ભગવાનને હું વંદન કરું છું.