સર્વપાપહરા નૄણાં ગર્ભવાસનિકૃંતની । વરૂથિન્યા વ્રતેનૈવ માંધાતા સ્વર્ગતિં ગતઃ
આ વ્રત મનુષ્યોના બધા પાપો દૂર કરે છે અને જન્મ-મરણના બંધનને કાપી નાખે છે; વરૂથિની વ્રતથી માંધાતા સ્વર્ગમાં ગયા હતા.
ધુંધુમારાદયશ્ચાન્યે રાજાનો બહવસ્તથા । બ્રહ્મકપાલનિર્મુક્તો બભૂવ ભગવાન્ભવઃ
ધુંધુમાર અને બીજા અનેક રાજાઓએ પણ આ વ્રત કર્યું હતું; અને ભગવાન ભવ પણ બ્રાહ્મણહત્યા જેવા પાપથી મુક્ત થયા હતા.
દશવર્ષસહસ્રાણિ તપસ્તપ્યતિ યો નરઃ । કુરુક્ષેત્રે રવિગ્રહે સ્વર્ણભારં દદાતિ યઃ । તત્તુલ્યંફલમાપ્નોતિવરૂથિન્યાવ્રતંચરન્
જે મનુષ્ય દસ હજાર વર્ષ સુધી તપ કરે અથવા કુરુક્ષેત્રમાં સૂર્યગ્રહણ સમયે સોનાનો ભાર દાન આપે, એ જ ફળ વરૂથિની વ્રતથી મળે છે.
શ્રદ્ધાવાન્યસ્તુ કુરુતે વરૂથિન્યા વ્રતં નરઃ । વાંછિતં લભતે સોઽપિ ઇહલોકે પરત્ર ચ
જે શ્રદ્ધાવાન મનુષ્ય વરૂથિની વ્રત કરે છે, તેને આ લોક અને પરલોકમાં જે ઇચ્છે તે બધું મળે છે.
પવિત્રા પાવની હ્યેષા મહાપાતકનાશિની । ભુક્તિમુક્તિપ્રદા ચૈવ કર્તૄણાં નૃપસત્તમ
આ વ્રત પવિત્ર અને પાવન છે, મહાપાપોનો નાશ કરે છે અને કરનારને ભોગ તથા મોક્ષ આપે છે, હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ.
અશ્વદાનાન્નૃપશ્રેષ્ઠ ગજદાનં વિશિષ્યતે । ગજદાનાદ્ભૂમિદાનં તિલદાનં તતોઽધિકમ્
રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, ઘોડાનું દાન હાથીના દાન કરતાં શ્રેષ્ઠ છે; હાથીના દાન કરતાં જમીનનું દાન શ્રેષ્ઠ છે અને તેલનું દાન એ બધામાં શ્રેષ્ઠ છે.
તસ્માચ્ચ સ્વર્ણદાનં વૈ અન્નદાનં તતોઽધિકમ્ । અન્નદાનાત્પરં દાનં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ
તેમાં પણ સોનાનું દાન વધુ છે અને અનનું દાન એ બધામાં શ્રેષ્ઠ છે; અનના દાન કરતાં શ્રેષ્ઠ દાન ભૂતકાળમાં ક્યારેય થયું નથી અને ભવિષ્યમાં પણ નહીં થાય.
પિતૃદેવમનુષ્યાણાં તૃપ્તિરન્નેન જાયતે । તત્સમં કવિભિઃ પ્રોક્તં કન્યાદાનં નૃપોત્તમ
પિતૃ, દેવ અને મનુષ્યોને અનથી તૃપ્તિ મળે છે; કવિઓએ કહ્યું છે કે કન્યાદાન પણ એ જ ફળ આપે છે, હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ.
ધેનુદાનં ચ તત્તુલ્યમિત્યાહ ભગવાન્સ્વયમ્ । પ્રોક્તેભ્યઃ સર્વદાનેભ્યો વિદ્યાદાનં વિશિષ્યતે
ગાયનું દાન પણ એ જ ફળ આપે છે, એવું ભગવાને સ્વયં કહ્યું છે; બધા દાનોમાં જ્ઞાનનું દાન સર્વોત્તમ છે.
તત્ફલં સમવાપ્નોતિ નરઃ કૃત્વા વરૂથિનીમ્ । કન્યાવિત્તેન જીવંતિ યે નરાઃ પાપમોહિતાઃ
વરૂથિની વ્રત કરીને મનુષ્ય એ જ ફળ પામે છે; જે મનુષ્યો પાપથી મોહિત થઈને કન્યાના ધનથી જીવે છે.
પુણ્યક્ષયં તે ગચ્છંતિ નિરયં યાતનામયમ્ । તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન ન ગ્રાહ્યં કન્યકાધનમ્
જે લોકો કન્યાદાનમાં મળેલું ધન સ્વીકારે છે, તેમનું સદ્કર્મ ખૂટી જાય છે અને તેઓ દુઃખથી ભરેલા નરકમાં જાય છે. તેથી, દરેક રીતે પ્રયત્ન કરીને કન્યાદાનનું ધન ક્યારેય લેવું નહીં.
યશ્ચ ગૃહ્ણાતિ લોભેન કન્યાં ક્રીત્વા ચ તદ્ધનમ્ । સોઽન્યજન્મનિ રાજેંદ્ર ઓતુર્ભવતિ નિશ્ચિતમ્
જે કોઇ લોભથી કન્યાને ખરીદી અને તેનું ધન લે છે, હે રાજા, તે નિશ્ચયે બીજા જન્મમાં જળચર જીવ તરીકે જન્મે છે.
કન્યાં પુણ્યેન યો દદ્યાદ્યથાશક્તિ સ્વલંકૃતામ્ । તત્પુણ્યસંખ્યાં નૃપતે ચિત્રગુપ્તો ન શક્નુયાત્
જે વ્યક્તિ પોતાની શક્તિ પ્રમાણે શૃંગારેલી કન્યાનું શુદ્ધ મનથી દાન કરે છે, હે રાજા, તેનું પુણ્ય ગણવું પણ ચિત્રગુપ્ત માટે શક્ય નથી.
તત્તુલ્યં ફલમાપ્નોતિ નરઃ કૃત્વા વરૂથિનીમ્ । કાંસ્યં માંસં મસૂરાંશ્ચ ચણકાન્કોદ્રવાંસ્તથા
જે પુરુષ વરૂથિની વ્રત કરે છે અને કાંસ્ય, માંસ, મસૂર, ચણા અને કોદરા ખોરાકમાંથી દૂર રહે છે, તેને પણ એટલું જ પુણ્ય મળે છે.
શાકં મધુ પરાન્નં ચ પુનર્ભોજન મૈથુને । વૈષ્ણવો વ્રતકર્તા ચ દશમ્યાં દશ વર્જયેત્
શાકભાજી, મધ, બીજાનું ખાવાનું, ફરીથી ભોજન કરવું અને કામસુખ—વૈષ્ણવ વ્રતધારીએ દશમીના દિવસે આ દસ વસ્તુઓથી દૂર રહેવું જોઈએ.
દ્યૂતં ક્રીડાં ચ નિદ્રાં ચ તાંબૂલં દંતધાવનમ્ । પરાપવાદં પૈશુન્યં સ્તેયં હિંસાં તથા રતિમ્
જૂઆ, રમતો, ઊંઘ, પાન, દાંત સાફ કરવું, પરનિંદા, ચગલખોરી, ચોરી, હિંસા અને કામસુખ—
ક્રોધં ચૈવાનૃતં વાક્યમેકાદશ્યાં વિવર્જયેત્ । કાંસ્યં માંસં સુરાં ક્ષૌદ્રં તૈલં પતિતભાષણમ્
કરોધ અને ખોટું બોલવું પણ એકાદશીને ટાળવું જોઈએ. કાંસ્ય, માંસ, દારૂ, મધ, તેલ અને પાપી લોકો સાથે વાતચીત પણ ટાળવી.
વ્યાયામં ચ પ્રવાસં ચ પુનર્ભોજનમૈથુનમ્ । વૃષપૃષ્ઠં મસૂરાન્નં દ્વાદશ્યાં પરિવર્જયેત્
વ્યાયામ, પ્રવાસ, ફરીથી ભોજન, કામસુખ, વાછરડાની પીઠ પર બેસવું અને મસૂરનું ખોરાક—દ્વાદશીને આ બધું ટાળવું જોઈએ.
અનેન વિધિના રાજન્વિહિતા યૈર્વરૂથિની । સર્વપાપક્ષયં કૃત્વા દદ્યાત્પ્રાંતેઽક્ષયાં ગતિમ્ । રાત્રૌ જાગરણં કૃત્વા પૂજિતો મધુસૂદનઃ
હે રાજા, જે વરૂથિની વ્રત આ રીતે કરે છે, તે બધા પાપોનો નાશ કરીને અંતે અક્ષય ગતિ પામે છે; રાત્રે જાગરણ કરીને મધુસૂદનનું પૂજન કરે છે.
સર્વપાપવિનિર્મુક્તાસ્તે યાંતિ પરમાં ગતિમ્ । તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન કર્તવ્યા પાપભીરુભિઃ
એવી રીતે બધા પાપોથી મુક્ત થઈને, તેઓ પરમ ગતિ પામે છે. તેથી, પાપથી ડરતા લોકો એ વ્રત પૂરેપૂરું શ્રદ્ધાથી કરવું જોઈએ.
ક્ષપારિતનયાદ્ભીતો નરઃ કુર્યાદ્વરૂથિનીમ્ । પઠનાચ્છ્રવણાદ્રાજન્ગોસહસ્રફલં લભેત્ । સર્વપાપવિનિર્મુક્તો વિષ્ણુલોકે મહીયતે
કર્મોના ફળથી ડરતો માણસ વરૂથિની વ્રત કરે; વાંચવાથી કે સાંભળવાથી પણ, હે રાજા, હજાર ગાયનું પુણ્ય મળે છે. બધા પાપોથી મુક્ત થઈને, તે વિષ્ણુના લોકમાં સન્માન પામે છે.
ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુમાપતિનારદસંવાદે વૈશાખકૃષ્ણવરૂથિની એકાદશી નામ અષ્ટચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મ મહાપુરાણના પચપન હજાર શ્લોકોમાં, ઉમાપતિ અને નારદ સંવાદમાં, વૈશાખ કૃષ્ણ વરૂથિની એકાદશી નામે અડતાલીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ- વૈશાખ શુક્લપક્ષે તુ કિન્નામૈકાદશી ભવેત્ । કિં ફલં કો વિધિસ્તત્ર કથયસ્વ જનાર્દન
યુધિષ્ઠિર બોલ્યા: હે જનાર્દન, વૈશાખ મહિનાના શુક્લ પક્ષમાં કઈ એકાદશી આવે છે? તેનું નામ શું છે, તેનું ફળ શું છે અને તે વ્રત કેવી રીતે કરવું જોઈએ, કૃપા કરીને કહો.
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ- ઇદમેવ પુરા પૃષ્ટં રામચંદ્રેણ ધીમતા । વસિષ્ઠં પ્રતિ રાજેંદ્ર યત્ત્વં મામનુપૃચ્છસિ
શ્રીકૃષ્ણ બોલ્યા: હે રાજા, આ જ પ્રશ્ન પહેલાં બુદ્ધિશાળી રામે વસિષ્ઠજીને પૂછ્યો હતો, જેમ તમે હવે મને પૂછો છો.
રામ ઉવાચ- ભગવઞ્છ્રોતુમિચ્છામિ વ્રતાનામુત્તમં વ્રતમ્ । સર્વપાપક્ષયકરં સર્વદુઃખનિકૃંતનમ્
રામ બોલ્યા: હે ભગવાન, હું શ્રેષ્ઠ વ્રત વિશે સાંભળવા ઇચ્છું છું, જે બધા પાપોનો નાશ કરે છે અને બધું દુઃખ દૂર કરે છે.
મયા દુઃખાનિ ભુક્તાનિ સીતાવિરહજાનિ તુ । તતોઽહં ભયભીતોઽસ્મિ પૃચ્છામિ ત્વાં મહામુને
મારે સીતાના વિયોગથી ઘણું દુઃખ સહન કરવું પડ્યું છે. તેથી હું ભયભીત થઈને, હે મહર્ષિ, તમને પૂછું છું.
વસિષ્ઠ ઉવાચ- સાધુ પૃષ્ટં ત્વયા રામ તવૈષા નૈષ્ઠિકી મતિઃ । ત્વન્નામગ્રહણેનૈવ પૂતો ભવતિ માનવઃ
વસિષ્ઠ બોલ્યા: હે રામ, તમે ખૂબ યોગ્ય પ્રશ્ન કર્યો છે. તમારો નિશ્ચય અડગ છે. તમારું નામ લેતા જ માણસ પવિત્ર થઈ જાય છે.
તથાપિ કથયિષ્યામિ લોકાનાં હિતકામ્યયા । પવિત્રં પાવનાનાં ચ વ્રતાનામુત્તમં વ્રતમ્
તોય, જગતના કલ્યાણ માટે હું તને સર્વશ્રેષ્ઠ અને પાવન વ્રત વિશે કહું છું.
વૈશાખસ્ય સિતે પક્ષે રામ ચૈકાદશી ભવેત્ । મોહિની નામ સા પ્રોક્તા સર્વપાપહરાપરાઃ
વૈશાખ મહિનાના શુક્લ પક્ષમાં, રામ, એકાદશી આવે છે જેને મોહિની કહે છે. આ એકાદશી બધા પાપો દૂર કરતી મહાન માનવામાં આવે છે.
મોહજાલાત્પ્રમુચ્યંતે પાતકાનાં સમૂહતઃ । અસ્યા વ્રત પ્રભાવેન સત્યં સત્યં વદામ્યહમ્
આ વ્રતના પ્રભાવે માણસો મોહના જાળમાંથી અને અનેક પાપોથી મુક્ત થાય છે. હું સાચું કહું છું, ખરેખર સાચું કહું છું.