યતઃ પત્નીવશોપેતો ગાયમાનો મમાગ્રતઃ । વચનાત્તસ્ય રાજેંદ્ર રક્ષોરૂપો બભૂવ સઃ
પત્નીના વશમાં રહીને મારી સામે ગાવા બદલ, રાજન, મારા શબ્દોથી તે રાક્ષસ રૂપે પરિવર્તિત થયો.
રૌદ્રાનનો વિરૂપાક્ષો દૃષ્ટમાત્રો ભયંકરઃ । બાહૂયોજનવિસ્તીર્ણૌ મુખં કંદરસન્નિભમ્
તેનું મુખ ભયાનક, આંખો વિકૃત, માત્ર જોતા જ ડર લાગે એવું, હાથ એક યોજન જેટલા પહોળા અને મોઢું પહાડની ગુફા જેવું હતું.
ચંદ્રસૂર્યનિભે નેત્રે ગ્રીવાપર્વતસંનિભા । નાસારંધ્રે તુ વિવરે અધરૌ યોજનાયતૌ
તેની આંખો ચાંદ્ર અને સૂર્ય જેવી, ગળું પહાડ જેવું, નાકના રંધ્રો મોટા છિદ્ર જેવા અને હોઠ એક યોજન જેટલા લાંબા હતા.
શરીરં તસ્ય રાજેંદ્ર ઉત્થિતં યોજનાષ્ટકમ્ । ઈદૃશો રાક્ષસો ભૂત્વા ભુંજાનઃ કર્મણઃ ફલમ્
રાજા, તેનું શરીર આઠ યોજન જેટલું ઊંચું થઈ ગયું; આ રીતે રાક્ષસ બનીને તે પોતાના કર્મનું ફળ ભોગવતો રહ્યો.
લલિતા તુ તથાલોક્ય સ્વપતિં વિકૃતાકૃતિમ્ । ચિંતયામાસ મનસા દુઃખેન મહતાર્દિતા
લલિતા જ્યારે પોતાના પતિને એવો વિકૃત સ્વરૂપે જોઈ, ત્યારે તે ખૂબ જ દુઃખી થઈ ગઈ અને મનમાં અનેક વિચારો કરવા લાગી.
કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ પતિઃ શાપેન પીડિતઃ । ઇતિ સંસ્મૃત્ય સંસ્મૃત્ય મનસા શર્મ નાલભત્
"હું હવે શું કરું? ક્યાં જાઉં? મારો પતિ તો શાપથી પીડાય છે." એ રીતે વારંવાર મનમાં વિચારીને પણ તેને શાંતિ નહોતી મળતી.
ચચાર પતિના સાર્દ્ધં લલિતા ગહને વને । બભ્રામ વિપિને દુર્ગે કામરૂપી સ રાક્ષસઃ
લલિતા પોતાના પતિ સાથે ઘન જંગલમાં ફરતી રહી; અને એ રાક્ષસ, જે ઈચ્છા મુજબ રૂપ બદલી શકે, એ અઘરા અને જંગલી વનમાં ભટકતો રહ્યો.
નિર્ઘૃણઃ પાપનિરતો વિરૂપઃ પુરુષાદકઃ । ન સુખં લભતે રાત્રૌ ન દિવા પાપપીડિતઃ
એ ક્રૂર, પાપમાં લિપ્ત, ભયાનક અને માનવખોર રાક્ષસને પાપના કારણે દિવસ કે રાતે ક્યાંય સુખ મળતું નહોતું.
લલિતા દુઃખિતાતીવ પતિં દૃષ્ટ્વા તથાવિધમ્ । બભ્રામ તેન સાર્દ્ધં સા રુદતી ગહને વને
લલિતા, પોતાના પતિને આવી દયનીય હાલતમાં જોઈ, રડતી રડતી તેના સાથે ઘન જંગલમાં ભટકતી રહી.
દૃષ્ટ્વાશ્રમપદં રમ્યં મુનિં સંશાંતવિગ્રહમ્ । શીઘ્રં જગામ લલિતા નમસ્કૃત્યાગ્રતઃ સ્થિતા
એક સુંદર આશ્રમ અને શાંત સ્વરૂપ ધરાવતા મુનિને જોઈ, લલિતા તરત જ ત્યાં પહોંચી, નમસ્કાર કરીને આગળ ઊભી રહી.
તાં દૃષ્ટ્વા સ મુનિઃ પ્રાહ દુઃખિતાં હિ દયાપરઃ । કા ત્વં કસ્માદિહાયાતા સત્યં વદ મમાગ્રતઃ
તે દુઃખી સ્ત્રીને જોઈને, દયાળુ મુનિએ પૂછ્યું: "તું કોણ છે? અહીં કેમ આવી છે? સાચું સાચું મારી સામે કહો."
લલિતોવાચ- વીરધન્વેતિ ગંધર્વઃ સુતા તસ્ય મહાત્મનઃ । લલિતાં નામ માં વિદ્ધિ પત્યર્થમિહ ચાગતામ્
લલિતાએ કહ્યું: "મારા પિતા મહાન ગંધર્વ વીરધન્વન છે. હું લલિતા છું અને મારા પતિના કલ્યાણ માટે અહીં આવી છું."
ભર્તા મે પાપદોષેણ રાક્ષસોઽભૂન્મહામુને । રૌદ્રરૂપો દુરાચારસ્તં દૃષ્ટ્વા નાસ્તિ મે સુખમ્
"મારા પતિએ પાપના કારણે રાક્ષસનું રૂપ ધારણ કર્યું છે, મહામુનિ. તેનો સ્વભાવ પણ ભયાનક અને દુષ્ટ છે. તેને જોઈને મને કોઈ સુખ નથી મળતું."
સાંપ્રતં શાધિ માં બ્રહ્મન્યત્કૃત્યં તદ્વદ પ્રભો । કુરુષ્વ તદ્ વ્રતં ભદ્રે વિધિપૂર્વં મયોદિતમ્
"હવે કૃપા કરીને મને કહો, પ્રભુ, શું કરવું જોઈએ. કયો વ્રત કરું એ નિયમ પ્રમાણે મને સમજાવો."
ઋષિરુવાચ- ચૈત્રમાસસ્ય રંભોરુ શુક્લપક્ષોઽસ્તિ સાંપ્રતમ્ । કામદૈકાદશીનામ પાપઘ્ની લલિતે પરા
મુનિએ કહ્યું: "હે રંભાસમાન નિતંબવાળી, આ ચૈત્ર માસનો શુક્લ પક્ષ ચાલી રહ્યો છે. બધા વ્રતોમાં કામદા એકાદશી સર્વોત્તમ છે, હે લલિતા, જે પાપનો નાશ કરે છે."
કુરુષ્વ તદ્વ્રતં ભદ્રે વિધિપૂર્વં મયોદિતમ્ । અસ્ય વ્રતસ્ય યત્પુણ્યં તત્સ્વભર્ત્રે પ્રદીયતામ્
"હે શુભે, હું જે રીતે સમજાવ્યું છે એ પ્રમાણે એ વ્રત કર. આ વ્રતનું પુણ્ય તું તારા પતિને અર્પણ કર."
દત્તે પુણ્યેક્ષણાત્તસ્ય શાપદોષઃ પ્રયાસ્યતિ । ઇતિ શ્રુત્વા મુનેર્વાક્યં લલિતા હર્ષિતાભવત્
"જ્યારે એ પુણ્ય પતિને અર્પણ કરાશે ત્યારે તેના શાપનું દોષ દૂર થઈ જશે." મુનિની વાત સાંભળી લલિતા આનંદથી ભરાઈ ગઈ.
ઉપોષ્યૈકાદશીં રાજન્દ્વાદશીદિવસે તથા । વિપ્રસ્યૈવ સમીપે તદ્વાસુદેવસ્ય ચાગ્રતઃ
એકાદશીનું ઉપવાસ કરીને, દ્વાદશીના દિવસે, લલિતા મુનિની પાસે અને વાસુદેવજીની સામે રહી.
વાક્યમુવાચ લલિતા સ્વપત્યુસ્તારણાય વૈ । મયા તુ તદ્વ્રતં ચીર્ણં કામદાયા ઉપોષણમ્
લલિતાએ પોતાના પતિના ઉદ્ધાર માટે કહ્યું: "હું કામદા એકાદશીનું વ્રત કરી, ઉપવાસ પાળ્યો છે."
તસ્ય પુણ્યપ્રભાવેન ગચ્છત્વસ્ય પિશાચતા । લલિતાવચનાદેવ વર્ત્તમાનોઽપિ તત્ક્ષણે
"આ પુણ્યના પ્રભાવથી મારા પતિની પિશાચાવસ્થા દૂર થવી જોઈએ." લલિતા એ વાત બોલી રહી ત્યારે જ, એ ક્ષણે જ એ ઘટના બની ગઈ.
ગતપાપઃ સ લલિતો દિવ્યદેહો બભૂવ હ । રાક્ષસત્વં ગતં તસ્ય પ્રાપ્તા ગંધર્વતા પુનઃ
પાપથી મુક્ત થઈ લલિતાનો પતિ દિવ્ય શરીરવાળો થયો; તેની રાક્ષસ અવસ્થા દૂર થઈ અને ફરી ગંધર્વ રૂપ પ્રાપ્ત કર્યું.
હેમરત્નસમાકીર્ણો રેમે લલિતયા સહ । વિમાનવરમારૂઢૌ પૂર્વરૂપાધિકૌ ચ તૌ
સોનાં અને રત્નોથી ઘેરાયેલા, લલિતા સાથે આનંદથી વિહરવા લાગ્યા; બંનેએ પૂર્વ કરતાં વધુ સુંદર સ્વરૂપ પામી ઉત્તમ વિમાનમાં ચઢ્યા.
દંપતી અત્યશોભેતાં કામદાયાઃ પ્રભાવતઃ । ઇતિ જ્ઞાત્વા નૃપશ્રેષ્ઠ કર્તવ્યૈષા પ્રયત્નતઃ
કામદાની કૃપાથી એ પતિ-પત્ની ખૂબ જ તેજસ્વી લાગતા હતા. રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, આ જાણીને, આ વિધિ ખૂબ જ શ્રદ્ધાપૂર્વક કરવી જોઈએ.
લોકાનાં તુ હિતાર્થાય તવાગ્રે કથિતા મયા । બ્રહ્મહત્યાદિ પાપઘ્ની પિશાચત્વવિનાશની
હું એ વાત તારી સામે લોકકલ્યાણ માટે કહી છે; આ વિધિ બ્રાહ્મણહત્યા જેવા મહાપાપોનો નાશ કરે છે અને ભૂતપણા પણ દૂર કરે છે.
નાતઃ પરતરા કાચિત્ત્રૈલોક્યે સચરાચરે । પઠનાચ્છ્રવણાદ્રાજન્વાજપેયફલં લભેત્
ત્રણે લોકમાં, ચર અને અચર પ્રાણીઓમાં, આથી શ્રેષ્ઠ કંઈ નથી; રાજન, જે આનું પઠન કે શ્રવણ કરે છે, તેને વાજપેય યજ્ઞ જેટલું ફળ મળે છે.
ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે ઉમાપતિનારદસંવાદે ચૈત્રશુક્લા કામદાનામ સપ્તચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ
આ રીતે પવિત્ર પદ્મ પુરાણના ઉત્તરખંડમાં ઉમાપતિ અને નારદ સંવાદમાં 'કામદા' નામના સત્તેરમા અધ્યાયનો અંત થાય છે.
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ- વૈશાખસ્યાસિતે પક્ષે કિંનામૈકાદશી ભવેત્ । મહિમાનં કથય મે વાસુદેવ નમોઽસ્તુ તે
યુધિષ્ઠિરે પૂછ્યું: વૈશાખ માસના કૃષ્ણપક્ષમાં એકાદશીનું શું નામ છે? એનું મહાત્મ્ય મને કહો, હે વાસુદેવ, તમને વંદન છે.
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ- સૌભાગ્યદાયિની રાજન્નિહલોકે પરત્ર ચ । વૈશાખકૃષ્ણપક્ષે તુ નામ્ના ચૈવ વરૂથિની
શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: રાજન, આ એકાદશી આ લોક અને પરલોકમાં સૌભાગ્ય આપનારી છે; વૈશાખના કૃષ્ણપક્ષમાં તેને 'વરૂથિની' કહે છે.
વરૂથિન્યા વ્રતેનૈવ સૌખ્યં ભવતિ સર્વદા । પાપહાનિશ્ચ ભવતિ સૌભાગ્યપ્રાપ્તિરેવ ચ
વરૂથિનીનું વ્રત રાખવાથી હંમેશા સુખ મળે છે, પાપોનો નાશ થાય છે અને સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત થાય છે.
દુર્ભગા યા કરોત્યેનાં સા સ્ત્રી સૌભાગ્યમાપ્નુયાત્ । લોકાનાં ચૈવ સર્વેષાં ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયિની
જે સ્ત્રી દુર્ભાગ્યશાળી હોય અને આ વ્રત કરે, તેને પણ સૌભાગ્ય મળે છે; અને એ સર્વે પ્રાણીઓને ભોગ અને મોક્ષ આપે છે.