કુચૌ કૃત્વા પટકુટીં વિજયાયોપચક્રમે । મંજુઘોષાભવત્તસ્ય કામસ્યૈવ વરૂથિની
મંજૂઘોષાએ પોતાના સ્તનો પર કપડાંની ગાંઠ બાંધીને વિજય માટે નીકળી. તે કામદેવની સૈન્યમાં સૌથી અગ્રીમ બની.
મેધાવિનં મુનિં દૃષ્ટ્વા સાપિ કામેન પીડિતા । યૌવનોદ્ભિન્નદેહોઽસૌ મેધાવ્યપિ વિરાજતે
જ્યારે તે બુદ્ધિશાળી મુનિને જોઈ, ત્યારે પોતે પણ કામના કારણે વ્યાકુળ થઈ ગઈ. તેનું યુવાન શરીર પણ મેધાવી પર તેજ પથરાવતું હતું.
સિતોપવીતસહિતો દૃષ્ટઃ સ્મર ઇવાપરઃ । મેધાવી વસતે ચાસૌ ચ્યવનસ્યાશ્રમે શુભે
સફેદ યજ્ઞોપવીત પહેરેલો તે, બીજાં કામદેવ જેવો દેખાતો હતો. મેધાવી ચ્યવનના પવિત્ર આશ્રમમાં રહેતો હતો.
મંજુઘોષા સ્થિતં તત્ર દૃષ્ટ્વા સા મુનિપુંગવમ્ । મદનસ્ય વશં પ્રાપ્તા મંદં મંદમગાયત
મંજૂઘોષાએ ત્યાં ઊભેલા મહાન મુનિને જોઈને, પ્રેમના વશમાં આવી, ધીમે ધીમે ગાવા લાગી.
રણદ્વલયસંયુક્તાં શિંજન્નૂપુરમેખલામ્ । ગાયંતીં તાં તથાભૂતાં વિલોક્ય મુનિપુંગવઃ
કાંયાં વળય, ઘુંઘરૂ અને કમરપટ્ટા સાથે સજ્જ તે ગાતી હતી. એ રીતે ગાતી મંજૂઘોષાને મહાન મુનિએ જોયા.
મદનેન સસૈન્યેન નીતો મોહવશં બલાત્ । મંજુઘોષા સમાગમ્ય મુનિં દૃષ્ટ્વા તથાવિધમ્
કામદેવ અને તેની આખી સેનાથી મોહમાં પડેલો, મંજૂઘોષા એ અવસ્થામાં મુનિ પાસે આવી અને તેને જોયો.
હાવભાવકટાક્ષૈસ્તં મોહયામાસ ચાંગના । અધઃ સંસ્થાપ્ય વીણાં સા સસ્વજે તં મુનીશ્વરમ્
હાવભાવ અને તિરછા નજરોથી એ સ્ત્રીએ તેને મોહિત કર્યો. પોતાની વીણા નીચે મૂકી, તેણે મુનિ ને આલિંગન આપ્યું.
વલિતેવ લતા વૃક્ષં વાતવેગેન કંપિતમ્ । સોઽપિ રેમે તયા સાર્દ્ધં મેધાવી મુનિપુંગવઃ
જે રીતે લતા પવનથી હલનારા વૃક્ષને વળી જાય છે, એ રીતે મહાન મુનિ મેધાવી પણ તેની સાથે આનંદ માણવા લાગ્યા.
તસ્મિન્નેવ તતો દૃષ્ટ્વા તસ્યાસ્તં દેહમુત્તમમ્ । શિવતત્વં ગતં તસ્ય કામતત્ત્વવશં ગતઃ
એ જ સમયે, જ્યારે તેણે તેનો સુંદર શરીર જોયો, ત્યારે જે શિવતત્વને પામ્યો હતો તે પણ કામના વશ થઈ ગયો.
ન નિશાં ન દિનં સોઽપિ રમન્જાનાતિ કામુકઃ । બહુવર્ષં ગતઃ કાલો મુનેરાચારલોપતઃ
એ પ્રેમમાં મગ્ન મુનિએ રાત કે દિવસ કશું જ જાણ્યું નહીં. આ રીતે ઘણા વર્ષો સુધી તે પોતાના નિયમો ભૂલી ગયો.
મંજુઘોષા દેવલોકગમનાયોપચક્રમે । ગચ્છંતી તં પ્રત્યુવાચ રમંતં મુનિસત્તમમ્ । આદેશો દીયતાં બ્રહ્મન્સ્વદેશગમનાય મે
મંજૂઘોષા દેવલોક જવા તૈયાર થઈ. જતા જતા, આનંદમાં ગરકાવ મહાન મુનિને કહ્યું: 'હે બ્રાહ્મણ, મને મારા ઘર જવાની પરવાનગી આપો.'
મેધાવ્યુવાચ- અદ્યૈવ ત્વં સમાયાતા પ્રદોષાદૌ વરાનને । યાવત્પ્રભાતસંધ્યા સ્યાત્તાવત્તિષ્ઠ મમાંતિકે । ઇતિ શ્રુત્વા મુનેર્વાક્યં ભયભીતા બભૂવ સા
મેધાવી બોલ્યા: 'હે સુંદર મુખવાળી, તું આજે સાંજના આરંભે આવી હતી. પ્રભાતની સંધ્યા સુધી મારી પાસે રહી જા.' મુનિના આ શબ્દો સાંભળી, તે ડરી ગઈ અને ચિંતિત થઈ.
પુનર્વૈ રમયામાસ તમૃષિં નૃપસત્તમ । મુનેઃ શાપભયાદ્ભીતા બહુલાન્પરિવત્સરાન્
મુનિના શાપના ડરથી, એ ફરીથી ઘણા વર્ષો સુધી રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા ઋષિને આનંદ આપતી રહી.
વર્ષાણાં પંચપંચાશન્નવમાસદિનત્રયમ્ । સા રેમે મુનિના તસ્ય નિશાર્દ્ધમિવ ચાભવત્
પંચાવન વર્ષ, નવ મહિના અને ત્રણ દિવસ સુધી તે મુનિ સાથે રહી. તેને તો એ બધું માત્ર અડધી રાત જેટલું જ લાગ્યું.
સા તં પુનરુવાચાથ તસ્મિન્કાલે ગતે મુનિમ્ । આદેશો દીયતાં બ્રહ્મન્ગંતવ્યં સ્વગૃહે મયા
પછી, એ સમય પસાર થયા પછી, તેણે ફરી મુનિને કહ્યું: 'હે બ્રાહ્મણ, મને મારા ઘર જવાની પરવાનગી આપો.'
મેધાવ્યુવાચ- પ્રભાતમધુના ચાસ્તે શ્રૂયતાં વચનં મમ । સંધ્યા યાવચ્ચ કુર્વેઽહં તાવત્ત્વં વૈ સ્થિરા ભવ
મેધાવી બોલ્યા: 'હવે પ્રભાત થઈ ગયું છે. મારા શબ્દો સાંભળ. હું સંધ્યા પૂરી કરું ત્યાં સુધી તું અહીં સ્થિર રહી.'
ઇતિ વાક્યં મુનેઃ શ્રુત્વા જાતાનંદસમાકુલા । સ્મિતં કૃત્વા તુ સા કિંચિત્પ્રત્યુવાચ શુચિસ્મિતા
મુનિના શબ્દો સાંભળી, તે આનંદ અને ગભરાટથી ભરાઈ ગઈ. થોડું સ્મિત કરીને, સુંદર સ્મિતવાળી એ સ્ત્રીએ જવાબ આપ્યો.
અપ્સરા ઉવાચ-। કિયત્પ્રમાણા વિપ્રેંદ્ર તવ સંધ્યા ગતાનઘ । મયિ પ્રસાદં કૃત્વા તુ ગતકાલો વિચાર્યતામ્
અપ્સરાએ કહ્યું: 'હે બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ, તમારી સંધ્યા કેટલા સમયની છે? કૃપા કરીને વિચાર કરો કે કેટલો સમય વીતી ગયો છે.'
ઇતિ તસ્યા વચઃ શ્રુત્વા વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ । ગતકાલસ્ય વિપ્રેંદ્ર પ્રમાણમકરોત્તદા
એમણે તેની વાત સાંભળી, આશ્ચર્યથી એની આંખો પહોળી થઈ ગઈ; હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, પછી તેણે વીતેલા સમયની ખાતરી કરી.
સમાશ્ચ સપ્તપંચાશદ્ગતાસ્તસ્ય તયા સહ । ચુક્રોધ સતતસ્તસ્યૈ જ્વાલામાલી બભૂવ હ
તેના સાથે સત્તાવન વર્ષ વીતી ગયા હતા; હવે તે સતત તેના પર ગુસ્સે થવા લાગ્યો અને તેની આસપાસ અગ્નિ જેવી જ્વાલાઓ દેખાવા લાગી.
નેત્રાભ્યાં વિસ્ફુલિંગાન્સ મુંચમાનોઽતિકોપનઃ । કાલરૂપાં તુ તાં દૃષ્ટ્વા તપસઃ ક્ષયકારિણીમ્
તેના આંખોમાંથી ગુસ્સે ભરાઈને ચિંગારીઓ નીકળી રહી હતી; તેણે તેને સમયરૂપે, પોતાના તપના નાશક તરીકે જોયી.
દુઃખાર્જિતં ક્ષયં નીતં તપોદૃષ્ટ્વાતયાસહ । સકંપોષ્ઠો મુનિસ્તત્રપ્રત્યુવાચાકુલેંદ્રિયઃ
તેણે જોયું કે પોતાની મહેનતે મેળવેલું તપ તેના કારણે બરબાદ થઈ ગયું છે, તો મুনি કાંપી ઉઠ્યો, ઇન્દ્રિયો ગભરાઈ ગઈ અને ત્યાં જ જવાબ આપ્યો.
તાં શશાપાથમેધાવી ત્વં પિશાચી ભવેતિ ચ । ધિક્ત્વાં પાપે દુરાચારે કુલટે પાતકપ્રિયે
તે વિદ્વાન મુનિએ તેને શાપ આપ્યો: 'તું પિશાચી બની જા! ધિક્કાર છે તને, પાપી, દુશ્ચરિત્રા, કુટિલ અને પાપપ્રિય સ્ત્રી!'
તસ્ય શાપેન સા દગ્ધા વિનયાવનતા સ્થિતા । ઉવાચ વચનં સુભ્રૂઃ પ્રસાદં વાંછતી મુનિમ્ । પ્રસાદં કુરુ વિપ્રેંદ્ર શાપસ્યાનુગ્રહં કુરુ
મુનિના શાપથી દાઝાઈ, તે વિનમ્ર બની ઊભી રહી અને સુંદર ભ્રૂવાળી એ સ્ત્રીએ કૃપા માંગતાં કહ્યું: 'હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, મને દયા બતાવો, શાપમાંથી મુક્તિ આપો.'
સતાં સંગો હિ ભવતિ વચોભિઃ સપ્તભિઃ પદૈઃ । ત્વયા સહ મમ બ્રહ્મન્નીતા વૈ બહુવત્સરાઃ । એતસ્માત્કારણાત્સ્વામિન્પ્રસાદં કુરુ સુવ્રત
'સારા લોકો સાથે તો સાત પગલાં ચાલવાથી પણ સાથ બાંધાય છે; હું તો ઘણા વર્ષોથી તમારી સાથે રહી છું. એ માટે, હે ધીરજવાળા, કૃપા કરો.'
મુનિરુવાચ- શૃણુ મે વચનં ભદ્રે શાપાનુગ્રહકારકમ્ । કિં કરોમિ ત્વયા પાપે ક્ષયં નીતં મહત્તપઃ
મુનિએ કહ્યું: 'હે ભદ્રા, મારા શબ્દો સાંભળ, જે તને શાપમાંથી મુક્તિ આપશે. પણ, હે પાપી, તું તો મારું મોટું તપ નષ્ટ કરી દીધું છે, હવે હું શું કરી શકું?'
ચૈત્રસ્ય કૃષ્ણપક્ષે તુ ભવેદેકાદશી શુભા । પાપમોચનિકા નામ સર્વપાપક્ષયંકરી
'ચૈત્ર મહિનાના અંધારા પખવાડિયે એકાદશી આવે છે, જેને પાપમોચનિકા કહે છે; એ સર્વ પાપોનો નાશ કરતી શુભ એકાદશી છે.'
તસ્યા વ્રતે કૃતે શુભ્રે પિશાચત્વં પ્રયાસ્યતિ । ઇત્યુક્ત્વા સોઽપિ મેધાવી જગામ પિતુરાશ્રમમ્
'હે સુંદર, જો તું એ વ્રત કરશે તો પિશાચીપણું તારી પાસેથી દૂર થઈ જશે.' એમ કહીને તે વિદ્વાન પોતાના પિતાના આશ્રમમાં ગયો.
તમાગતં સમાલોક્ય ચ્યવનઃ પ્રત્યુવાચતમ્ । કિમેતદ્વિહિતં પુત્ર ત્વયા પુણ્યં ક્ષયં કૃતમ્
જ્યારે તે ત્યાં પહોંચ્યો, ત્યારે ચ્યવને તેને પૂછ્યું: 'પુત્ર, તું એવું શું કર્યું કે તારો પુણ્ય નાશ પામ્યો?'
મેધાવ્યુવાચ- પાતકં વૈ કૃતં તાત રમિતા ચાપ્સરા મયા । પ્રાયશ્ચિત્તં બ્રૂહિ તાત યેન પાપક્ષયો ભવેત્
મેધાવીએ કહ્યું: 'પિતા, મેં પાપ કર્યું છે; હું એક અપ્સરასთან રમી ગયો હતો. પિતા, એવું પ્રાયશ્ચિત કહો કે જેનાથી મારું પાપ નાશ પામે.'