લોમશ ઉવાચ- ચૈત્રમાસ્યસિતે પક્ષે નામ્ના વૈ પાપમોચની । એકાદશી સમાખ્યાતા પિશાચત્વવિનાશિની
લોમશાએ કહ્યું: ચૈત્ર માસના શુક્લ પક્ષમાં જે એકાદશી આવે છે, તેનું નામ પાપમોચની છે. એ પાપ અને ભૂત યોનિનો નાશ કરતી છે.
શૃણુ તસ્યાઃ પ્રવક્ષ્યામિ કામદાં સિદ્ધિદાં નૃપ । કથાં વિચિત્રાં શુભદાં પાપઘ્નીં ધર્મદાયિનીમ્
હવે, હે રાજા, એ કામદાયિ, સિદ્ધિ આપનારી, અદ્ભુત, શુભ, પાપનાશક અને ધર્મ આપનારી કથા હું તને કહું છું.
પુરા ચૈત્રરથોદ્દેશે અપ્સરોગણસેવિતે । વસંતસમયે પ્રાપ્તે ષટ્પદાકુલિતે વને
પહેલાં, ચૈત્રરથ વનમાં, જ્યાં અપ્સરાઓનો સમૂહ હતો, વસંત ઋતુ આવી હતી અને વન ભમરાંથી ભરેલું હતું,
ગંધર્વકન્યાવાદિત્રૈ રમંતિ સહ કિંનરૈઃ । પાકશાસનમુખ્યાશ્ચ ક્રીડાંતે ત્રિદિવૌકસઃ
ત્યાં ગંધર્વ કન્યાઓ સંગીત વગાડતી અને કિન્નરો સાથે આનંદ કરતી. દેવોના રાજા અને સ્વર્ગવાસીઓ પણ ત્યાં રમતા.
નાપરં સુખદં કિંચિદ્વિના ચૈત્રરથાદ્વનમ્ । તસ્મિન્વને તુ મુનયસ્તપંતિ બહુલં તપઃ
ચૈત્રરથ વન જેટલું સુખદાયક બીજું કોઈ સ્થાન નથી. એ વનમાં ઋષિઓ ઘન તપસ્યા કરતા.
મેધાવિ નામાનમૃષિં તત્રસ્થં બ્રહ્મચારિણમ્ । અપ્સરાસ્તં મુનિવરં મોહનાયોપચક્રમે
ત્યાં મેધાવી નામના એક ઋષિ, જે બ્રહ્મચારી હતા, રહેતા. અપ્સરાઓએ એ મહાન ઋષિને મોહિત કરવા પ્રયત્ન કર્યો.
મંજુઘોષેતિ વિખ્યાતા ભાવં તસ્ય વિતન્વતી । ક્રોશમાત્રં સ્થિતા તસ્ય ભયાદાશ્રમસન્નિધૌ
મંજૂઘોષા નામની એક અપ્સરા, પોતાનો આકર્ષક રૂપ બતાવી, આશ્રમથી એક ક્રોશ દૂર, ડરથી ઉભી રહી.
ગાયંતી મધુરં સાધુ પીડયંતી વિપંચિકામ્ । ગાયંતીં તામથાલોક્ય પુષ્પચંદનસેવિતામ્
તે મધુર અને સુંદર રીતે ગાતી, વીણા વગાડતી, ફૂલો અને ચંદનથી સજ્જ હતી. ઋષિએ તેને આવું ગાતી જોઈ.
કામોઽપિ વિજયાકાંક્ષી શિવભક્તાન્મુનીશ્વરાન્ । તસ્યાઃ શરીરે સંવાસમકરોન્મનસઃ સુતઃ
કામદેવ પણ, મહાન ઋષિઓ અને શિવભક્તોને જીતવાની ઈચ્છાથી, મનથી ઉત્પન્ન થયેલો, તેના શરીરમાં પ્રવેશી ગયો.
કૃત્વા ભ્રુવૌ ધનુષ્કોટિં ગુણં કૃત્વા કટાક્ષકમ્ । માર્ગણૌ નયને કૃત્વા પક્ષ્મયુક્તે યથાક્રમમ્
કામદેવે તેના ભ્રૂઓને ધનુષના છેડા, તિરછા નજરને ધનુષની ડોરી અને પાંપણવાળા આંખોને બાણ બનાવી, યોગ્ય રીતે તૈયાર કર્યા.
કુચૌ કૃત્વા પટકુટીં વિજયાયોપચક્રમે । મંજુઘોષાભવત્તસ્ય કામસ્યૈવ વરૂથિની
મંજૂઘોષાએ પોતાના સ્તનો પર કપડાંની ગાંઠ બાંધીને વિજય માટે નીકળી. તે કામદેવની સૈન્યમાં સૌથી અગ્રીમ બની.
મેધાવિનં મુનિં દૃષ્ટ્વા સાપિ કામેન પીડિતા । યૌવનોદ્ભિન્નદેહોઽસૌ મેધાવ્યપિ વિરાજતે
જ્યારે તે બુદ્ધિશાળી મુનિને જોઈ, ત્યારે પોતે પણ કામના કારણે વ્યાકુળ થઈ ગઈ. તેનું યુવાન શરીર પણ મેધાવી પર તેજ પથરાવતું હતું.
સિતોપવીતસહિતો દૃષ્ટઃ સ્મર ઇવાપરઃ । મેધાવી વસતે ચાસૌ ચ્યવનસ્યાશ્રમે શુભે
સફેદ યજ્ઞોપવીત પહેરેલો તે, બીજાં કામદેવ જેવો દેખાતો હતો. મેધાવી ચ્યવનના પવિત્ર આશ્રમમાં રહેતો હતો.
મંજુઘોષા સ્થિતં તત્ર દૃષ્ટ્વા સા મુનિપુંગવમ્ । મદનસ્ય વશં પ્રાપ્તા મંદં મંદમગાયત
મંજૂઘોષાએ ત્યાં ઊભેલા મહાન મુનિને જોઈને, પ્રેમના વશમાં આવી, ધીમે ધીમે ગાવા લાગી.
રણદ્વલયસંયુક્તાં શિંજન્નૂપુરમેખલામ્ । ગાયંતીં તાં તથાભૂતાં વિલોક્ય મુનિપુંગવઃ
કાંયાં વળય, ઘુંઘરૂ અને કમરપટ્ટા સાથે સજ્જ તે ગાતી હતી. એ રીતે ગાતી મંજૂઘોષાને મહાન મુનિએ જોયા.
મદનેન સસૈન્યેન નીતો મોહવશં બલાત્ । મંજુઘોષા સમાગમ્ય મુનિં દૃષ્ટ્વા તથાવિધમ્
કામદેવ અને તેની આખી સેનાથી મોહમાં પડેલો, મંજૂઘોષા એ અવસ્થામાં મુનિ પાસે આવી અને તેને જોયો.
હાવભાવકટાક્ષૈસ્તં મોહયામાસ ચાંગના । અધઃ સંસ્થાપ્ય વીણાં સા સસ્વજે તં મુનીશ્વરમ્
હાવભાવ અને તિરછા નજરોથી એ સ્ત્રીએ તેને મોહિત કર્યો. પોતાની વીણા નીચે મૂકી, તેણે મુનિ ને આલિંગન આપ્યું.
વલિતેવ લતા વૃક્ષં વાતવેગેન કંપિતમ્ । સોઽપિ રેમે તયા સાર્દ્ધં મેધાવી મુનિપુંગવઃ
જે રીતે લતા પવનથી હલનારા વૃક્ષને વળી જાય છે, એ રીતે મહાન મુનિ મેધાવી પણ તેની સાથે આનંદ માણવા લાગ્યા.
તસ્મિન્નેવ તતો દૃષ્ટ્વા તસ્યાસ્તં દેહમુત્તમમ્ । શિવતત્વં ગતં તસ્ય કામતત્ત્વવશં ગતઃ
એ જ સમયે, જ્યારે તેણે તેનો સુંદર શરીર જોયો, ત્યારે જે શિવતત્વને પામ્યો હતો તે પણ કામના વશ થઈ ગયો.
ન નિશાં ન દિનં સોઽપિ રમન્જાનાતિ કામુકઃ । બહુવર્ષં ગતઃ કાલો મુનેરાચારલોપતઃ
એ પ્રેમમાં મગ્ન મુનિએ રાત કે દિવસ કશું જ જાણ્યું નહીં. આ રીતે ઘણા વર્ષો સુધી તે પોતાના નિયમો ભૂલી ગયો.
મંજુઘોષા દેવલોકગમનાયોપચક્રમે । ગચ્છંતી તં પ્રત્યુવાચ રમંતં મુનિસત્તમમ્ । આદેશો દીયતાં બ્રહ્મન્સ્વદેશગમનાય મે
મંજૂઘોષા દેવલોક જવા તૈયાર થઈ. જતા જતા, આનંદમાં ગરકાવ મહાન મુનિને કહ્યું: 'હે બ્રાહ્મણ, મને મારા ઘર જવાની પરવાનગી આપો.'
મેધાવ્યુવાચ- અદ્યૈવ ત્વં સમાયાતા પ્રદોષાદૌ વરાનને । યાવત્પ્રભાતસંધ્યા સ્યાત્તાવત્તિષ્ઠ મમાંતિકે । ઇતિ શ્રુત્વા મુનેર્વાક્યં ભયભીતા બભૂવ સા
મેધાવી બોલ્યા: 'હે સુંદર મુખવાળી, તું આજે સાંજના આરંભે આવી હતી. પ્રભાતની સંધ્યા સુધી મારી પાસે રહી જા.' મુનિના આ શબ્દો સાંભળી, તે ડરી ગઈ અને ચિંતિત થઈ.
પુનર્વૈ રમયામાસ તમૃષિં નૃપસત્તમ । મુનેઃ શાપભયાદ્ભીતા બહુલાન્પરિવત્સરાન્
મુનિના શાપના ડરથી, એ ફરીથી ઘણા વર્ષો સુધી રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા ઋષિને આનંદ આપતી રહી.
વર્ષાણાં પંચપંચાશન્નવમાસદિનત્રયમ્ । સા રેમે મુનિના તસ્ય નિશાર્દ્ધમિવ ચાભવત્
પંચાવન વર્ષ, નવ મહિના અને ત્રણ દિવસ સુધી તે મુનિ સાથે રહી. તેને તો એ બધું માત્ર અડધી રાત જેટલું જ લાગ્યું.
સા તં પુનરુવાચાથ તસ્મિન્કાલે ગતે મુનિમ્ । આદેશો દીયતાં બ્રહ્મન્ગંતવ્યં સ્વગૃહે મયા
પછી, એ સમય પસાર થયા પછી, તેણે ફરી મુનિને કહ્યું: 'હે બ્રાહ્મણ, મને મારા ઘર જવાની પરવાનગી આપો.'
મેધાવ્યુવાચ- પ્રભાતમધુના ચાસ્તે શ્રૂયતાં વચનં મમ । સંધ્યા યાવચ્ચ કુર્વેઽહં તાવત્ત્વં વૈ સ્થિરા ભવ
મેધાવી બોલ્યા: 'હવે પ્રભાત થઈ ગયું છે. મારા શબ્દો સાંભળ. હું સંધ્યા પૂરી કરું ત્યાં સુધી તું અહીં સ્થિર રહી.'
ઇતિ વાક્યં મુનેઃ શ્રુત્વા જાતાનંદસમાકુલા । સ્મિતં કૃત્વા તુ સા કિંચિત્પ્રત્યુવાચ શુચિસ્મિતા
મુનિના શબ્દો સાંભળી, તે આનંદ અને ગભરાટથી ભરાઈ ગઈ. થોડું સ્મિત કરીને, સુંદર સ્મિતવાળી એ સ્ત્રીએ જવાબ આપ્યો.
અપ્સરા ઉવાચ-। કિયત્પ્રમાણા વિપ્રેંદ્ર તવ સંધ્યા ગતાનઘ । મયિ પ્રસાદં કૃત્વા તુ ગતકાલો વિચાર્યતામ્
અપ્સરાએ કહ્યું: 'હે બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ, તમારી સંધ્યા કેટલા સમયની છે? કૃપા કરીને વિચાર કરો કે કેટલો સમય વીતી ગયો છે.'
ઇતિ તસ્યા વચઃ શ્રુત્વા વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ । ગતકાલસ્ય વિપ્રેંદ્ર પ્રમાણમકરોત્તદા
એમણે તેની વાત સાંભળી, આશ્ચર્યથી એની આંખો પહોળી થઈ ગઈ; હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, પછી તેણે વીતેલા સમયની ખાતરી કરી.
સમાશ્ચ સપ્તપંચાશદ્ગતાસ્તસ્ય તયા સહ । ચુક્રોધ સતતસ્તસ્યૈ જ્વાલામાલી બભૂવ હ
તેના સાથે સત્તાવન વર્ષ વીતી ગયા હતા; હવે તે સતત તેના પર ગુસ્સે થવા લાગ્યો અને તેની આસપાસ અગ્નિ જેવી જ્વાલાઓ દેખાવા લાગી.