યદિ કર્મવિપાકેન ગૃહી ભવતિ વિત્તવાન્ । અતિથ્યેનાતિથિઃ પૂજ્યસ્તદહં વચ્મિ સત્તમૌ
પાછલા કર્મના ફળે ગૃહસ્થ ધનવાન બને, તો તેને અતિથિને યોગ્ય રીતે સન્માન કરવો જોઈએ; આ હું સજ્જનોને કહું છું.
સમાગતેષ્વતિથિષુ ભક્ત્યા દદ્યાત્તૃણાદિકમ્ । તૃણાભાવેન વૈ બ્રૂયાદ્ભૂમૌ તિષ્ઠેતિ ભક્તિતઃ
અતિથિ આવે ત્યારે શ્રદ્ધાપૂર્વક ઘાસ વગેરે આપવું; જો ઘાસ ન હોય, તો ભક્તિથી કહવું કે જમીન પર બેસો.
પાદપ્રક્ષાલનાર્થં તુદદ્યાદુદકમુત્તમમ્ । અતો મધુરયા વાચા પૃચ્છેચ્ચ કુશલાદિકમ્
પગ ધોવા માટે ઉત્તમ પાણી આપવું અને પછી મીઠા શબ્દોથી અતિથિની સુખ-દુઃખ પૂછવું.
ફલાદિકં તતો દદ્યાદ્ભક્ત્યા ભોજનહેતવે । તદભાવેન મતિમાન્મુદા વિપ્ર પ્રકાશયેત્
પછી ભોજન માટે શ્રદ્ધાથી ફળ વગેરે આપવું; જો એ ન હોય, તો ગૃહસ્થ આનંદથી બ્રાહ્મણને એ વાત સમજાવવી.
વદેચ્ચાહં મહાપાપી દરિદ્ર પ્રવરોઽતિથે । કર્ત્તુમિચ્છામિ ભક્તિં તે દૈવતંત્રંવિરોધકમ્
કહવું જોઈએ: 'હું મહાપાપી અને ગરીબ છું, તમે મહાન અતિથિ છો; હું શ્રદ્ધાથી તમારી સેવા કરવા ઇચ્છું છું, પણ દૈવના કારણે અશક્ય છે.'
અનેન વિધિના દીનઃ સત્યક્ત્વાતિથિપૂજનમ્ । સ્વાચારપતિતો નાન્યો યથોક્તં ફલમાપ્નુયાત્
આ રીતે, ગરીબ માણસ પણ સાચા હૃદયથી અતિથિનું સન્માન કરે તો, ધર્મમાંથી પડી ગયો હોય છતાં, જે ફળ કહેવામાં આવ્યું છે તે મેળવે છે.
અનર્ચિતોઽતિથિર્યસ્ય ગચ્છેદ્વૈ ગૃહિણો ગૃહાત્ । જન્મકોટ્યર્જિતં પુણ્યં તસ્ય ગચ્છતિ સંક્ષયમ્
જેના ઘરમાં અતિથિનું સન્માન ન થાય અને તે ચાલ્યો જાય, તો એ ગૃહસ્થના કરોડો જન્મના પુણ્ય નાશ પામે છે.
એક એવાતિથિર્યેન ભક્તિભાવેન પૂજ્યતે । હરેત્તસ્ય હરિઃ સદ્યો પાતકં કોટિજન્મજમ્
જોઈએ તો એક પણ અતિથિનું શ્રદ્ધાથી સન્માન થાય, તો હરિ તરત જ કરોડો જન્મના પાપ દૂર કરે છે.
સત્યં વચ્મિ હિતં વચ્મિ દૃઢં વચ્મિ પ્રયત્નતઃ । વિનાતિથિસપર્યાભિર્ગૃહિણો નાસ્તિ વા ગતિઃ
હું સાચું કહું છું, હિતની વાત કહું છું, દૃઢતાથી કહું છું: અતિથિસેવા વિના ગૃહસ્થને બીજો કોઈ માર્ગ નથી.
સત્યં સત્યં પુનઃ સત્યમાગંતુપૂજયા વિના । ગતિર્નાસ્ત્યેવ નાસ્ત્યેવ નાસ્ત્યેવ ગૃહિધર્મિણામ્
સાચું, સાચું, ફરી સાચું કહું છું—અતિથિનું સન્માન કર્યા વિના, ગૃહસ્થ માટે કોઈ માર્ગ જ નથી, નથી, નથી.
જ્ઞાતિધર્મ ઇતિ ખ્યાતો વલ્લભો દ્વાપરે યુગે । બભૂવ સર્વધર્મજ્ઞસ્તસ્ય શ્રીવલ્લભાહ્વયા
દ્વાપર યુગમાં જ્ઞાતિધર્મ નામે એક પ્રસિદ્ધ અને સર્વધર્મ જાણનારો પુરુષ હતો, જે સૌનો પ્રિય હતો. તેની પત્નીનું નામ શ્રીવલ્લભા હતું.
તેન સર્વાણિ કર્માણિ કૃતાનિ જ્ઞાતિસેવિના । સૌરાષ્ટ્રે વસતિં ચક્રે તયા સહ સભાર્યયા
તે જ્ઞાતિની સેવા કરતો અને બધાં કર્મો નિષ્ઠાપૂર્વક કરતો. પોતાની પત્ની સાથે સૌરાષ્ટ્રમાં વસવાટ કરતો હતો.
તત્ર દુર્ગ્રહસંચારાદ્દ્વાદશાબ્દં ચ વાસવઃ । ન વવર્ષાંબુ તેનાસીદ્દુર્ભિક્ષં સુમહદ્દ્વિજૌ
ત્યાં દુર્ગ્રહોના સંચારથી ઇન્દ્રે બાર વર્ષ સુધી વરસાદ ન વરસાવ્યો, એટલે ત્યાં ભયાનક દુર્ભિક્ષ આવ્યું, હે દ્વિજજનો.
તસ્મિન્મહતિ દુર્ભિક્ષે લોકાસ્તદ્દેશવાસિનઃ । બભૂવુર્દુઃખિતાઃ સર્વે મર્યાદામપિ તત્યજુઃ ૫૦ 7.25.
એ ભારે દુર્ભિક્ષમાં એ પ્રદેશના બધા લોકો બહુ દુઃખી થયા અને પોતાનું નિયમિત વર્તન પણ છોડીને બેઠા.
જ્ઞાનભદ્રો મહાયોગી યુગે દ્વાપર સંજ્ઞકે । દુર્ભિક્ષહૃતસંપત્તિર્બભૂવાત્યન્તદુઃખિતઃ
જ્ઞાનભદ્ર નામે મહાન યોગી, જે દ્વાપર યુગમાં હતો, દુર્ભિક્ષના કારણે પોતાની સંપત્તિ ગુમાવી બેઠો અને અત્યંત દુઃખી થયો.
ક્ષુધાકુલાન્સુતાન્દૃષ્ટ્વા દારાંશ્ચ દ્વિજસંમતૌ । ફલમૂલાદનાર્થાય જગામોત્પત્યકાં ગિરેઃ
પોતાના બાળકો અને પત્નીને ભૂખથી પીડાતા જોઈ, એ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે તેમને માટે ફળ અને મૂળ શોધવા પર્વતની ઢાળ પર ગયો.
ગિરેરુપત્યકાપ્રાંતે ચિરાયુઃ સ બુભુક્ષિતઃ । કૂષ્માણ્ડફલમેકં ચ લેભે બ્રાહ્મણસત્તમૌ
પર્વતની ઢાળના કાંઠે, લાંબા આયુષ્યવાળો અને ભૂખ્યો એ બ્રાહ્મણ એક જ કૂષ્માંડ ફળ મળ્યું.
સમાદાય ફલં તચ્ચ હર્ષિતોઽસૌ નિજાલયમ્ । જવૈર્જગામ વિપ્રેન્દ્રો જ્ઞાનભદ્રો મહાયશાઃ
એ ફળ લઈને, આનંદિત થઈ, મહાયશસ્વી જ્ઞાનભદ્ર બ્રાહ્મણ ઝડપથી પોતાના ઘરે પાછો ફર્યો.
એતસ્મિન્નન્તરે વિપ્ર મેઘૈર્ન્નીલપદૈરિવ । આવૃતે ગગને વૃષ્ટિર્મહાસારૈર્બભૂવ હ
એ દરમિયાન, હે બ્રાહ્મણ, આકાશમાં નીલા કમળ જેવી મેઘમાળા છવાઈ ગઈ અને ભારે વરસાદ પડ્યો.
સ મુનિશ્ચ તયા વૃષ્ટ્યા પ્લાવિતાખિલવિગ્રહ । વનાદ્વનચરઃ કશ્ચિચ્છીતાર્તશ્ચાયયૌ ગૃહમ્
એ ઋષિ વરસાદથી આખો ભીંજાઈને, અને એક જંગલમાં રહેતો માણસ પણ ઠંડીથી થરથરતો, બંને પોતાના ઘરે આવ્યા.
દૃષ્ટ્વાતિથિં તુ શીતાર્તં વવંદે શિરસા તતઃ । દદૌ તૃણાસનં ભક્ત્યા તસ્મૈ પાદ્યાદિકં તતઃ
શીતથી પીડાતા અતિથિને જોઈ, એણે નમ્રતાથી વંદન કર્યું, પ્રેમથી તેને ઘાસનું આસન આપ્યું અને પગ ધોવા માટે પાણી વગેરે આપ્યું.
તતો મધુરયા વાચા તેનૈવાતિથિના સહ । તસ્થૌ સ્વસ્થેન મનસા પ્રજ્ઞાલાપં પ્રકુર્વતા
પછી, મીઠા શબ્દોમાં વાત કરતાં, એ મહાત્મા અતિથિ સાથે શાંતિથી બેઠો અને સમજદારીભરી વાતચીત કરતો રહ્યો.
ગૃહિણ્યા સહ ગોપેન સ્વામિસેવા સુદક્ષયા । તતઃ કૂષ્માણ્ડકં નવ્યં પક્વમત્યંત યત્નતઃ
પત્ની, જે પતિસેવામાં કુશળ હતી, અને ગોપ સાથે મળીને, એણે એ તાજું કૂષ્માંડ ખૂબ જ যত્નપૂર્વક રાંધ્યું.
સંપ્રાપ્ય હર્ષિતા સાધ્વી દદૌ ભાગં વિધાય સા । અથાસૌ દુર્બલો ગોપો દિનવિંશમુપોષણાત્
એ ફળ મળતાં, ધર્મપત્ની આનંદથી એનું વહેચાણ કરી, દરેકને ભાગ આપ્યો; અને એ ગોપ, જે વીસ દિવસથી ઉપવાસમાં હતો, એને પણ મળ્યું.
આતિથેયો મહાભાગં દદૌ ચાતિથયે મુદા । તતસ્તદ્ગૃહિણી સાધ્વી સ્વામિભક્તિપરાયણા
માન્ય અતિથિએ આનંદથી મોટો ભાગ યજમાનને આપ્યો; પછી એ ધર્મપત્ની, પતિસેવામાં તત્પર રહી,
દદૌ સા પતિતં ભાગં તસ્મૈ ચાતિથયે મુદા । અથાતિથેસ્તયોસ્તત્ર દંપત્યોઃ સુમહાત્મનોઃ
પોતાનો ભાગ પણ આનંદથી અતિથિને આપી દીધો; આમ, એ બંને મહાન હૃદયવાળા dampatીઓ અને અતિથિ વચ્ચે,
અભૂદ્ભાગદ્વયં ભુક્ત્વા સુપ્રીતો દ્વિજસત્તમ । વિષ્ણુવત્પૂજિતસ્તાભ્યાં સોઽતિથિર્દૃઢભક્તિતઃ
બે ભાગ ખાઈને, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ અતિથિ ખૂબ પ્રસન્ન થયો; એ બંનેએ તેને ભગવાન વિષ્ણુ સમાન ભક્તિપૂર્વક પૂજ્યો.
વિશ્રામં રાત્રૌ તત્રૈવ પ્રાતઃ સ્નાત્વા ચિરં યયૌ । ગતૈવમુપવાસેન દિનાનામેકવિંશતિઃ
એ રાત્રે ત્યાં આરામ કર્યો અને સવારે સ્નાન કરીને ચાલ્યો ગયો; આમ, ઉપવાસમાં એકવીસ દિવસ વીતી ગયા.
દંપતી તૌ મહાત્માનૌ પંચતાં યયતુસ્તતઃ । તેન પુણ્યપ્રભાવેણ દંપતી તૌ મહાશયૌ
તે મહાન આત્માવાળા પતિ-પત્ની પછી આ દુનિયાને છોડીને ચાલ્યા ગયા. તેમના પુણ્યના પ્રભાવથી એ દંપતી મહાન બન્યા.
પ્રાપતુર્વિષ્ણુસાયુજ્યં દુર્લ્લભં યોગિનામપિ । તયોઃ પુણ્યપ્રભાવેણ વિહિતાતિથિપૂજયા
અને એ પુણ્યના બળે, મહાન યોગીઓને પણ દુર્લભ એવા વિષ્ણુ સાથેનું એકરૂપત્વ તેમને મળ્યું. મહેમાનોની પૂજા કરીને તેમણે આ સિદ્ધિ મેળવી.