બ્રાહ્મણં પૂજયિત્વા તુ સર્વં તસ્મૈ નિવેદયેત્ । જામદગ્ન્ય ઘટે તત્ર વસ્ત્રયુગ્મમુપાનહૌ
બ્રાહ્મણની પૂજા કરીને, બધું જ તેને અર્પણ કરવું: જામદગ્ન્યનો કુંભ, વસ્ત્રની જોડી અને ચંપલ.
જામદગ્ન્યસ્વરૂપેણ પ્રીયતાં મમ કેશવઃ । તતશ્ચામલકીં સ્પૃષ્ટ્વા કૃત્વા ચૈવ પ્રદક્ષિણામ્
જામદગ્ન્ય સ્વરૂપે કેશવ મારા પર પ્રસન્ન થાય; પછી આમળા વૃક્ષને સ્પર્શ કરીને તેની પરિક્રમા કરવી.
સ્નાનં કૃત્વા વિધાનેન બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્તતઃ । તતશ્ચ સ્વયમશ્નીયાત્કુટુંબેન સમાવૃતઃ
વિધિ પ્રમાણે સ્નાન કરીને, પછી બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું જોઈએ. પછી પોતે પરિવાર સાથે ભોજન કરવું.
એવં કૃતેન યત્પુણ્યં તત્સર્વં કથયામિ તે । સર્વતીર્થેષુ યત્પુણ્યં સર્વદાનેષુ યત્ફલમ્
આ રીતે કરવાથી જે પુણ્ય મળે છે, એ બધું હું તને કહું છું. જે પુણ્ય સર્વ તીર્થોમાં મળે છે અને સર્વ દાનથી જે ફળ મળે છે, એ બધું મળે છે.
સર્વયજ્ઞાધિકં ચૈવ લભતે નાત્ર સંશયઃ । એતદ્વઃ સર્વમાખ્યાતં વ્રતાનામુત્તમં વ્રતમ્
આ રીતે કરનારને સર્વ યજ્ઞોથી પણ વધારે ફળ મળે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી. સર્વ વ્રતોમાં આ શ્રેષ્ઠ વ્રત છે, એ બધું મેં તમને કહી દીધું.
એતાવદુક્ત્વા દેવેશસ્તત્રૈવાંતરધીયત । તે ચાપિ ઋષયઃ સર્વે ચક્રુઃ સર્વમશેષતઃ
આ રીતે કહીને દેવોના સ્વામી ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયા. અને બધા ઋષિઓએ પણ બધું પૂર્ણ રીતે કર્યું.
તથા ત્વમપિ રાજેન્દ્ર કર્તુમર્હસિ સત્તમ । વ્રતમેતદ્દુરાધર્ષં સર્વપાપપ્રમોચનમ્
એ જ રીતે, હે રાજેન્દ્ર, તું પણ આ દુર્લભ અને સર્વ પાપોનો નાશ કરનાર વ્રત કરવું યોગ્ય છે.
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ- ફાલ્ગુનસ્ય સિતે પક્ષે શ્રુતા ચામલકી તથા । ચૈત્રસ્ય કૃષ્ણપક્ષે તુ કિં નામૈકાદશી ભવેત્
યુધિષ્ઠિરે પૂછ્યું: ફાગણના શુક્લ પક્ષમાં અમલકીએ વ્રત સાંભળ્યું છે; તો ચૈત્રના કૃષ્ણ પક્ષમાં એકાદશીનું શું નામ છે?
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ- શૃણુ રાજેંદ્ર વક્ષ્યામિ આખ્યાનં પાપનાશનમ્ । યલ્લોમશોઽબ્રવીત્પૃષ્ટો માંધાત્રા ચક્રવર્તિના
શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: હે રાજેન્દ્ર, સાંભળ, હું તને પાપ નાશક કથા કહું છું, જે લોમશાએ મહારાજ માંધાતાને પૂછતાં કહેલી હતી.
માંધાતોવાચ - ભગવન્શ્રોતુમિચ્છામિ લોકાનાં હિતકામ્યયા । ચૈત્રસ્ય પ્રથમે પક્ષે કા નામૈકાદશી ભવેત્ । કો વિધિઃ કિં ફલં તસ્યાઃ કથયસ્વ પ્રસાદતઃ
માંધાતાએ કહ્યું: હે ભગવાન, સર્વ લોકના કલ્યાણ માટે હું સાંભળવા ઇચ્છું છું—ચૈત્રના શુક્લ પક્ષમાં કઈ એકાદશી કહેવાય છે? તેનું વિધિ શું છે અને તેનું ફળ શું છે? કૃપા કરીને કહો.
લોમશ ઉવાચ- ચૈત્રમાસ્યસિતે પક્ષે નામ્ના વૈ પાપમોચની । એકાદશી સમાખ્યાતા પિશાચત્વવિનાશિની
લોમશાએ કહ્યું: ચૈત્ર માસના શુક્લ પક્ષમાં જે એકાદશી આવે છે, તેનું નામ પાપમોચની છે. એ પાપ અને ભૂત યોનિનો નાશ કરતી છે.
શૃણુ તસ્યાઃ પ્રવક્ષ્યામિ કામદાં સિદ્ધિદાં નૃપ । કથાં વિચિત્રાં શુભદાં પાપઘ્નીં ધર્મદાયિનીમ્
હવે, હે રાજા, એ કામદાયિ, સિદ્ધિ આપનારી, અદ્ભુત, શુભ, પાપનાશક અને ધર્મ આપનારી કથા હું તને કહું છું.
પુરા ચૈત્રરથોદ્દેશે અપ્સરોગણસેવિતે । વસંતસમયે પ્રાપ્તે ષટ્પદાકુલિતે વને
પહેલાં, ચૈત્રરથ વનમાં, જ્યાં અપ્સરાઓનો સમૂહ હતો, વસંત ઋતુ આવી હતી અને વન ભમરાંથી ભરેલું હતું,
ગંધર્વકન્યાવાદિત્રૈ રમંતિ સહ કિંનરૈઃ । પાકશાસનમુખ્યાશ્ચ ક્રીડાંતે ત્રિદિવૌકસઃ
ત્યાં ગંધર્વ કન્યાઓ સંગીત વગાડતી અને કિન્નરો સાથે આનંદ કરતી. દેવોના રાજા અને સ્વર્ગવાસીઓ પણ ત્યાં રમતા.
નાપરં સુખદં કિંચિદ્વિના ચૈત્રરથાદ્વનમ્ । તસ્મિન્વને તુ મુનયસ્તપંતિ બહુલં તપઃ
ચૈત્રરથ વન જેટલું સુખદાયક બીજું કોઈ સ્થાન નથી. એ વનમાં ઋષિઓ ઘન તપસ્યા કરતા.
મેધાવિ નામાનમૃષિં તત્રસ્થં બ્રહ્મચારિણમ્ । અપ્સરાસ્તં મુનિવરં મોહનાયોપચક્રમે
ત્યાં મેધાવી નામના એક ઋષિ, જે બ્રહ્મચારી હતા, રહેતા. અપ્સરાઓએ એ મહાન ઋષિને મોહિત કરવા પ્રયત્ન કર્યો.
મંજુઘોષેતિ વિખ્યાતા ભાવં તસ્ય વિતન્વતી । ક્રોશમાત્રં સ્થિતા તસ્ય ભયાદાશ્રમસન્નિધૌ
મંજૂઘોષા નામની એક અપ્સરા, પોતાનો આકર્ષક રૂપ બતાવી, આશ્રમથી એક ક્રોશ દૂર, ડરથી ઉભી રહી.
ગાયંતી મધુરં સાધુ પીડયંતી વિપંચિકામ્ । ગાયંતીં તામથાલોક્ય પુષ્પચંદનસેવિતામ્
તે મધુર અને સુંદર રીતે ગાતી, વીણા વગાડતી, ફૂલો અને ચંદનથી સજ્જ હતી. ઋષિએ તેને આવું ગાતી જોઈ.
કામોઽપિ વિજયાકાંક્ષી શિવભક્તાન્મુનીશ્વરાન્ । તસ્યાઃ શરીરે સંવાસમકરોન્મનસઃ સુતઃ
કામદેવ પણ, મહાન ઋષિઓ અને શિવભક્તોને જીતવાની ઈચ્છાથી, મનથી ઉત્પન્ન થયેલો, તેના શરીરમાં પ્રવેશી ગયો.
કૃત્વા ભ્રુવૌ ધનુષ્કોટિં ગુણં કૃત્વા કટાક્ષકમ્ । માર્ગણૌ નયને કૃત્વા પક્ષ્મયુક્તે યથાક્રમમ્
કામદેવે તેના ભ્રૂઓને ધનુષના છેડા, તિરછા નજરને ધનુષની ડોરી અને પાંપણવાળા આંખોને બાણ બનાવી, યોગ્ય રીતે તૈયાર કર્યા.
કુચૌ કૃત્વા પટકુટીં વિજયાયોપચક્રમે । મંજુઘોષાભવત્તસ્ય કામસ્યૈવ વરૂથિની
મંજૂઘોષાએ પોતાના સ્તનો પર કપડાંની ગાંઠ બાંધીને વિજય માટે નીકળી. તે કામદેવની સૈન્યમાં સૌથી અગ્રીમ બની.
મેધાવિનં મુનિં દૃષ્ટ્વા સાપિ કામેન પીડિતા । યૌવનોદ્ભિન્નદેહોઽસૌ મેધાવ્યપિ વિરાજતે
જ્યારે તે બુદ્ધિશાળી મુનિને જોઈ, ત્યારે પોતે પણ કામના કારણે વ્યાકુળ થઈ ગઈ. તેનું યુવાન શરીર પણ મેધાવી પર તેજ પથરાવતું હતું.
સિતોપવીતસહિતો દૃષ્ટઃ સ્મર ઇવાપરઃ । મેધાવી વસતે ચાસૌ ચ્યવનસ્યાશ્રમે શુભે
સફેદ યજ્ઞોપવીત પહેરેલો તે, બીજાં કામદેવ જેવો દેખાતો હતો. મેધાવી ચ્યવનના પવિત્ર આશ્રમમાં રહેતો હતો.
મંજુઘોષા સ્થિતં તત્ર દૃષ્ટ્વા સા મુનિપુંગવમ્ । મદનસ્ય વશં પ્રાપ્તા મંદં મંદમગાયત
મંજૂઘોષાએ ત્યાં ઊભેલા મહાન મુનિને જોઈને, પ્રેમના વશમાં આવી, ધીમે ધીમે ગાવા લાગી.
રણદ્વલયસંયુક્તાં શિંજન્નૂપુરમેખલામ્ । ગાયંતીં તાં તથાભૂતાં વિલોક્ય મુનિપુંગવઃ
કાંયાં વળય, ઘુંઘરૂ અને કમરપટ્ટા સાથે સજ્જ તે ગાતી હતી. એ રીતે ગાતી મંજૂઘોષાને મહાન મુનિએ જોયા.
મદનેન સસૈન્યેન નીતો મોહવશં બલાત્ । મંજુઘોષા સમાગમ્ય મુનિં દૃષ્ટ્વા તથાવિધમ્
કામદેવ અને તેની આખી સેનાથી મોહમાં પડેલો, મંજૂઘોષા એ અવસ્થામાં મુનિ પાસે આવી અને તેને જોયો.
હાવભાવકટાક્ષૈસ્તં મોહયામાસ ચાંગના । અધઃ સંસ્થાપ્ય વીણાં સા સસ્વજે તં મુનીશ્વરમ્
હાવભાવ અને તિરછા નજરોથી એ સ્ત્રીએ તેને મોહિત કર્યો. પોતાની વીણા નીચે મૂકી, તેણે મુનિ ને આલિંગન આપ્યું.
વલિતેવ લતા વૃક્ષં વાતવેગેન કંપિતમ્ । સોઽપિ રેમે તયા સાર્દ્ધં મેધાવી મુનિપુંગવઃ
જે રીતે લતા પવનથી હલનારા વૃક્ષને વળી જાય છે, એ રીતે મહાન મુનિ મેધાવી પણ તેની સાથે આનંદ માણવા લાગ્યા.
તસ્મિન્નેવ તતો દૃષ્ટ્વા તસ્યાસ્તં દેહમુત્તમમ્ । શિવતત્વં ગતં તસ્ય કામતત્ત્વવશં ગતઃ
એ જ સમયે, જ્યારે તેણે તેનો સુંદર શરીર જોયો, ત્યારે જે શિવતત્વને પામ્યો હતો તે પણ કામના વશ થઈ ગયો.
ન નિશાં ન દિનં સોઽપિ રમન્જાનાતિ કામુકઃ । બહુવર્ષં ગતઃ કાલો મુનેરાચારલોપતઃ
એ પ્રેમમાં મગ્ન મુનિએ રાત કે દિવસ કશું જ જાણ્યું નહીં. આ રીતે ઘણા વર્ષો સુધી તે પોતાના નિયમો ભૂલી ગયો.