સ્રગ્દામલંબિતગ્રીવં સર્વધૂપવિધૂપિતમ્ । દીપમાલાકુલં કુર્યાત્સર્વતઃ સુમનોહરમ્
એના ગળે તાજા ફૂલોની વણાવેલી વણડી પહેરાવવી, સર્વ પ્રકારના ધૂપથી સુગંધિત કરવું, ચારે બાજુ દીપમાળથી શોભાવવું અને બધે મનોહર બનાવવું.
તસ્યોપરિ ન્યસેત્પાત્રં દિવ્યલાજૈઃ પ્રપૂરિતમ્ । પાત્રોપરિ ન્યસેદ્દેવં જામદગ્ન્યં મહાપ્રભમ્
એ કુંભ પર દિવ્ય લાજથી ભરેલું પાત્ર મૂકવું અને એ પાત્ર ઉપર તેજસ્વી જામદગ્ન્ય દેવની પ્રતિમા સ્થાપિત કરવી.
વિશોકાય નમઃ પાદૌ જાનુની વિશ્વરૂપિણે । ઉગ્રાય ચ તતોઽપ્યૂરૂ કટી દામોદરાય ચ
પગે વિશોકને વંદન, ઘૂંટણે વિશ્વરૂપને નમન, જાંઘે ઉગ્ર સ્વરૂપને અને કટિ પર દામોદરને વંદન કરવું.
ઉદરં પદ્મનાભાય ઉરઃ શ્રીવત્સધારિણે । ચક્રિણે વામબાહું ચ દક્ષિણં ગદિને નમઃ 6.45.
ઉદરમાં પદ્મનાભને, છાતી પર શ્રીવત્સધારીને, ડાબા હાથમાં ચક્રધારીને અને જમણા હાથમાં ગદાધારીને નમન કરવું.
વૈકુંઠાય નમઃ કંઠમાસ્યં યજ્ઞમુખાય વૈ । નાસાં વિશોકનિધયે વાસુદેવાય ચાક્ષિણી
કંઠે વૈકુંઠને, મોઢે યજ્ઞમુખને, નાકે વિશોકનિધિને અને આંખે વાસુદેવને નમન કરવું.
લલાટં વામનાયેતિ રામાયેતિ ભ્રુવૌ નમઃ । સર્વાત્મને તુ તચ્છીર્ષં નમ ઇત્યભિપૂજયેત્
લલાટ પર વામનને, ભ્રૂ પર રામને નમન, અને શિર્ષ પર સર્વાત્માને નમન કરી આ રીતે પૂજા કરવી.
ઇતિ પૂજામંત્રઃ । તતો દેવાધિદેવાય અર્ઘં ચૈવ પ્રદાપયેત્ । ફલેન ચૈવ શુભ્રેણ ભક્તિયુક્તેન ચેતસા
આ રીતે પૂજાનો મંત્ર છે: પછી દેવાધિદેવને શુદ્ધ ફળ અને ભક્તિભર્યા મનથી અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું.
તતો જાગરણં કુર્યાદ્ભક્તિયુક્તેન ચેતસા । નૃત્યૈર્ગીતૈશ્ચ વાદિત્રૈર્દ્ધર્માખ્યાનૈઃ સ્તવૈરપિ
પછી ભક્તિભર્યા મનથી જાગરણ કરવું, જેમાં નૃત્ય, ગીત, વાદ્ય, ધર્મકથાઓ અને સ્તુતિઓથી રાત વિતાવવી.
વૈષ્ણવૈશ્ચ તથાખ્યાનૈઃ ક્ષપયેત્સર્વશર્વરીમ્ । પ્રદક્ષિણાં તતઃ કુર્યાદ્ધાત્ર્યા વૈ વિષ્ણુનામભિઃ
વૈષ્ણવ કથાઓથી આખી રાત પસાર કરવી, પછી આમળા વૃક્ષની પરિક્રમા વિષ્ણુના નામો ઉચ્ચારીને કરવી.
અષ્ટાધિકં શતં ચૈવ અષ્ટાવિંશતિરેવ વા । તતઃ પ્રભાતે સમયે કૃત્વા નીરાજનં હરેઃ
એકસો આઠ અથવા અઠ્ઠાવીસ પરિક્રમા કરવી, પછી પ્રભાતે હરિનું આરતી કરવી.
બ્રાહ્મણં પૂજયિત્વા તુ સર્વં તસ્મૈ નિવેદયેત્ । જામદગ્ન્ય ઘટે તત્ર વસ્ત્રયુગ્મમુપાનહૌ
બ્રાહ્મણની પૂજા કરીને, બધું જ તેને અર્પણ કરવું: જામદગ્ન્યનો કુંભ, વસ્ત્રની જોડી અને ચંપલ.
જામદગ્ન્યસ્વરૂપેણ પ્રીયતાં મમ કેશવઃ । તતશ્ચામલકીં સ્પૃષ્ટ્વા કૃત્વા ચૈવ પ્રદક્ષિણામ્
જામદગ્ન્ય સ્વરૂપે કેશવ મારા પર પ્રસન્ન થાય; પછી આમળા વૃક્ષને સ્પર્શ કરીને તેની પરિક્રમા કરવી.
સ્નાનં કૃત્વા વિધાનેન બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્તતઃ । તતશ્ચ સ્વયમશ્નીયાત્કુટુંબેન સમાવૃતઃ
વિધિ પ્રમાણે સ્નાન કરીને, પછી બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું જોઈએ. પછી પોતે પરિવાર સાથે ભોજન કરવું.
એવં કૃતેન યત્પુણ્યં તત્સર્વં કથયામિ તે । સર્વતીર્થેષુ યત્પુણ્યં સર્વદાનેષુ યત્ફલમ્
આ રીતે કરવાથી જે પુણ્ય મળે છે, એ બધું હું તને કહું છું. જે પુણ્ય સર્વ તીર્થોમાં મળે છે અને સર્વ દાનથી જે ફળ મળે છે, એ બધું મળે છે.
સર્વયજ્ઞાધિકં ચૈવ લભતે નાત્ર સંશયઃ । એતદ્વઃ સર્વમાખ્યાતં વ્રતાનામુત્તમં વ્રતમ્
આ રીતે કરનારને સર્વ યજ્ઞોથી પણ વધારે ફળ મળે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી. સર્વ વ્રતોમાં આ શ્રેષ્ઠ વ્રત છે, એ બધું મેં તમને કહી દીધું.
એતાવદુક્ત્વા દેવેશસ્તત્રૈવાંતરધીયત । તે ચાપિ ઋષયઃ સર્વે ચક્રુઃ સર્વમશેષતઃ
આ રીતે કહીને દેવોના સ્વામી ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયા. અને બધા ઋષિઓએ પણ બધું પૂર્ણ રીતે કર્યું.
તથા ત્વમપિ રાજેન્દ્ર કર્તુમર્હસિ સત્તમ । વ્રતમેતદ્દુરાધર્ષં સર્વપાપપ્રમોચનમ્
એ જ રીતે, હે રાજેન્દ્ર, તું પણ આ દુર્લભ અને સર્વ પાપોનો નાશ કરનાર વ્રત કરવું યોગ્ય છે.
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ- ફાલ્ગુનસ્ય સિતે પક્ષે શ્રુતા ચામલકી તથા । ચૈત્રસ્ય કૃષ્ણપક્ષે તુ કિં નામૈકાદશી ભવેત્
યુધિષ્ઠિરે પૂછ્યું: ફાગણના શુક્લ પક્ષમાં અમલકીએ વ્રત સાંભળ્યું છે; તો ચૈત્રના કૃષ્ણ પક્ષમાં એકાદશીનું શું નામ છે?
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ- શૃણુ રાજેંદ્ર વક્ષ્યામિ આખ્યાનં પાપનાશનમ્ । યલ્લોમશોઽબ્રવીત્પૃષ્ટો માંધાત્રા ચક્રવર્તિના
શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: હે રાજેન્દ્ર, સાંભળ, હું તને પાપ નાશક કથા કહું છું, જે લોમશાએ મહારાજ માંધાતાને પૂછતાં કહેલી હતી.
માંધાતોવાચ - ભગવન્શ્રોતુમિચ્છામિ લોકાનાં હિતકામ્યયા । ચૈત્રસ્ય પ્રથમે પક્ષે કા નામૈકાદશી ભવેત્ । કો વિધિઃ કિં ફલં તસ્યાઃ કથયસ્વ પ્રસાદતઃ
માંધાતાએ કહ્યું: હે ભગવાન, સર્વ લોકના કલ્યાણ માટે હું સાંભળવા ઇચ્છું છું—ચૈત્રના શુક્લ પક્ષમાં કઈ એકાદશી કહેવાય છે? તેનું વિધિ શું છે અને તેનું ફળ શું છે? કૃપા કરીને કહો.
લોમશ ઉવાચ- ચૈત્રમાસ્યસિતે પક્ષે નામ્ના વૈ પાપમોચની । એકાદશી સમાખ્યાતા પિશાચત્વવિનાશિની
લોમશાએ કહ્યું: ચૈત્ર માસના શુક્લ પક્ષમાં જે એકાદશી આવે છે, તેનું નામ પાપમોચની છે. એ પાપ અને ભૂત યોનિનો નાશ કરતી છે.
શૃણુ તસ્યાઃ પ્રવક્ષ્યામિ કામદાં સિદ્ધિદાં નૃપ । કથાં વિચિત્રાં શુભદાં પાપઘ્નીં ધર્મદાયિનીમ્
હવે, હે રાજા, એ કામદાયિ, સિદ્ધિ આપનારી, અદ્ભુત, શુભ, પાપનાશક અને ધર્મ આપનારી કથા હું તને કહું છું.
પુરા ચૈત્રરથોદ્દેશે અપ્સરોગણસેવિતે । વસંતસમયે પ્રાપ્તે ષટ્પદાકુલિતે વને
પહેલાં, ચૈત્રરથ વનમાં, જ્યાં અપ્સરાઓનો સમૂહ હતો, વસંત ઋતુ આવી હતી અને વન ભમરાંથી ભરેલું હતું,
ગંધર્વકન્યાવાદિત્રૈ રમંતિ સહ કિંનરૈઃ । પાકશાસનમુખ્યાશ્ચ ક્રીડાંતે ત્રિદિવૌકસઃ
ત્યાં ગંધર્વ કન્યાઓ સંગીત વગાડતી અને કિન્નરો સાથે આનંદ કરતી. દેવોના રાજા અને સ્વર્ગવાસીઓ પણ ત્યાં રમતા.
નાપરં સુખદં કિંચિદ્વિના ચૈત્રરથાદ્વનમ્ । તસ્મિન્વને તુ મુનયસ્તપંતિ બહુલં તપઃ
ચૈત્રરથ વન જેટલું સુખદાયક બીજું કોઈ સ્થાન નથી. એ વનમાં ઋષિઓ ઘન તપસ્યા કરતા.
મેધાવિ નામાનમૃષિં તત્રસ્થં બ્રહ્મચારિણમ્ । અપ્સરાસ્તં મુનિવરં મોહનાયોપચક્રમે
ત્યાં મેધાવી નામના એક ઋષિ, જે બ્રહ્મચારી હતા, રહેતા. અપ્સરાઓએ એ મહાન ઋષિને મોહિત કરવા પ્રયત્ન કર્યો.
મંજુઘોષેતિ વિખ્યાતા ભાવં તસ્ય વિતન્વતી । ક્રોશમાત્રં સ્થિતા તસ્ય ભયાદાશ્રમસન્નિધૌ
મંજૂઘોષા નામની એક અપ્સરા, પોતાનો આકર્ષક રૂપ બતાવી, આશ્રમથી એક ક્રોશ દૂર, ડરથી ઉભી રહી.
ગાયંતી મધુરં સાધુ પીડયંતી વિપંચિકામ્ । ગાયંતીં તામથાલોક્ય પુષ્પચંદનસેવિતામ્
તે મધુર અને સુંદર રીતે ગાતી, વીણા વગાડતી, ફૂલો અને ચંદનથી સજ્જ હતી. ઋષિએ તેને આવું ગાતી જોઈ.
કામોઽપિ વિજયાકાંક્ષી શિવભક્તાન્મુનીશ્વરાન્ । તસ્યાઃ શરીરે સંવાસમકરોન્મનસઃ સુતઃ
કામદેવ પણ, મહાન ઋષિઓ અને શિવભક્તોને જીતવાની ઈચ્છાથી, મનથી ઉત્પન્ન થયેલો, તેના શરીરમાં પ્રવેશી ગયો.
કૃત્વા ભ્રુવૌ ધનુષ્કોટિં ગુણં કૃત્વા કટાક્ષકમ્ । માર્ગણૌ નયને કૃત્વા પક્ષ્મયુક્તે યથાક્રમમ્
કામદેવે તેના ભ્રૂઓને ધનુષના છેડા, તિરછા નજરને ધનુષની ડોરી અને પાંપણવાળા આંખોને બાણ બનાવી, યોગ્ય રીતે તૈયાર કર્યા.