યુધિષ્ઠિર ઉવાચ- સાધુ કૃષ્ણ ત્વયા પ્રોક્તમાદિદેવો ભવાન્પ્રભો । સ્વેદજા અંડજાશ્ચૈવ ઉદ્ભિજ્જાશ્ચ જરાયુજાઃ
યુધિષ્ઠિરે કહ્યું: કૃષ્ણ, તમે જે કહ્યું એ બહુ સારું છે. તમે આદિદેવ છો, પ્રભુ. ઘમ, અંડા, અંકુર અને ગર્ભમાંથી જન્મેલા બધા જીવ—
તેષાં કર્ત્તા વિકર્ત્તા ત્વં પાલકઃ ક્ષયકારકઃ । માઘસ્ય કૃષ્ણપક્ષે તુ ષટ્તિલા કથિતા ત્વયા
તેમના સર્જનહાર, સંહારક, રક્ષક અને અંત કરનાર તમે જ છો. માઘના કૃષ્ણપક્ષમાં તમે ષટ્તિલાનું વર્ણન કર્યું છે.
શુક્લે ચ કા ભવેદ્દેવ કથયસ્વ પ્રસાદતઃ । કિં નામ કો વિધિસ્તસ્યાઃ કો દેવસ્તત્ર પૂજ્યતે
હે દેવ, શુક્લપક્ષમાં શું થાય છે તે કૃપાથી કહો. તેનું નામ શું છે, વિધિ શું છે અને ત્યાં કયો દેવ પૂજાય છે?
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ- કથયિષ્યામિ રાજેંદ્ર શુક્લે માઘસ્ય યા ભવેત્ । જયા નામેતિ વિખ્યાતા સર્વપાપહરા પરા
શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: હે રાજેન્દ્ર, હવે હું તને માઘના શુક્લપક્ષમાં આવતી જે વ્રત છે તેની વાત કહું છું. એનું નામ જયાવ્રત છે, જે સર્વ પાપ નાશક અને શ્રેષ્ઠ છે.
પવિત્રા પાપહંત્રી ચ કામદા મોક્ષદા નૃણામ્ । બ્રહ્મહત્યાપહંત્રી ચ પિશાચત્વવિનાશિની
એ પવિત્ર છે, પાપનો નાશ કરે છે, મનોભિલાષા અને મોક્ષ આપે છે; બ્રાહ્મણહત્યાના પાપને પણ દૂર કરે છે અને ભૂતપ્રેતના દુઃખનો નાશ કરે છે.
નૈવ તસ્યા વ્રતે ચીર્ણે પ્રેતત્વં જાયતે નૃણામ્ । નાતઃ પરતરા કાચિત્પાપઘ્ની મોક્ષદાયિની
આ વ્રત પાળવાથી મનુષ્યને ક્યારેય પ્રેત યોનિ મળતી નથી. પાપહારી અને મોક્ષદાયિ એથી શ્રેષ્ઠ બીજું કંઈ નથી.
એતસ્માત્કારણાદ્રાજન્કર્ત્તવ્યા સા પ્રયત્નતઃ । શ્રૂયતાં રાજશાર્દૂલ કથા પૌરાણિકી શુભા
આ કારણથી, હે રાજા, એ વ્રત શ્રદ્ધાપૂર્વક કરવું જોઈએ. હે રાજશાર્દૂલ, હવે તું પૌરાણિક શુભ કથા સાંભળ.
પંકજે ચ પુરાણેઽસ્યા મહિમા કથિતો મયા । એકદા નાકલોકે વૈ ઇંદ્રો રાજ્યં ચકાર હ
પદ્મપુરાણમાં મેં એની મહિમા વર્ણવી છે. એક વખત દેવલોકમાં ઇન્દ્ર રાજા તરીકે રાજ કરી રહ્યો હતો.
દેવાસ્તત્ર સુખેનૈવ નિવસંતિ મનોરમે । પીયૂષપાનનિરતા અપ્સરોગણસેવિતાઃ
તે મનોહર સ્થાને દેવતાઓ આનંદથી રહે છે, અને અમૃત પીવામાં મગ્ન રહે છે, જ્યાં અપ્સરાઓની ટોળકી તેમની સેવા કરે છે.
નંદનં તુ વનં તત્ર પારિજાતોપસેવિતમ્ । રમયંતિ રમંતેઽત્ર અપ્સરોભિર્દિવૌકસઃ
ત્યાં નંદન વન છે, જેમાં પારિજાતના વૃક્ષો શોભે છે; એ સ્થળે દેવતાઓ અપ્સરાઓ સાથે આનંદ માણે છે અને રમે છે.
એકદા રમમાણોઽસૌ દેવેંદ્રઃ સ્વેચ્છયા નૃપ । નર્ત્તયામાસ વૈ હર્ષાત્પંચાશત્કોટિનાયકઃ
એક વખત, ત્યાં આનંદ માણતો દેવેન્દ્ર પોતાની ઇચ્છાથી ખૂબ આનંદમાં પચાસ કરોડ સેવકોના નેતા બનીને નૃત્ય કરવા લાગ્યો.
ગંધર્વાસ્તત્ર ગાયંતિ ગંધર્વઃ પુષ્પદંતકઃ । ચિત્રસેનસ્તુ તત્રૈવ ચિત્રસેનસુતા તથા
ત્યાં ગંધર્વો ગાન કરે છે—પુષ્પદંતક નામનો ગંધર્વ, ચિત્રસેન અને ચિત્રસેનની પુત્રી પણ ત્યાં જ છે.
માલિનીતિ ચ નામ્ના તુ ચિત્રસેનસ્ય યોષિતા । માલિન્યાસ્તુ સમુત્પન્ના પુષ્પદંતી ચ નામતઃ
ચિત્રસેનની પત્નીનું નામ માલિની છે; અને માલિનીથી પુષ્પદંતી નામની પુત્રી જન્મી છે.
પુષ્પદંતસ્ય પુત્રોઽસૌ માલ્યવાન્નામ નામતઃ । પુષ્પદંત્યાશ્ચ રૂપેણ માલ્યવાનતિમોહિતઃ
પુષ્પદંતનો પુત્ર માલ્યવાન છે; અને માલ્યવાન પુષ્પદંતીની સુંદરતાથી ખૂબ જ મોહિત થયો હતો.
તયા હ્યેવં કટાક્ષૈશ્ચ માલ્યવાંશ્ચ વશીકૃતઃ । લાવણ્યં રૂપસંપન્નં તસ્યા રૂપં નિશામય
પુષ્પદંતીના મીઠા નજરથી માલ્યવાન તેના વશમાં થયો; તેના રૂપને જો, જે લાવણ્ય અને સૌંદર્યથી ભરપૂર છે.
બાહૂ તસ્યાશ્ચ કામેન કંઠપાશૌ કૃતાવિવ । કર્ણાયતે તુ નયને રક્તાંતે ઘૂર્ણિતે તથા
તેના હાથ એવા લાગે છે કે જાણે કામના કારણે ગળે વળાયા હોય; તેની આંખો લાલછાંયી છે અને કાન તરફ ફરતી રહે છે.
કર્ણૌ તુ શોભનૌ તસ્યાઃ કુણ્ડલાભ્યાં નૃપોત્તમ । કંબુગ્રીવાયુતા સૈવ દિવ્યાભરણભૂષિતા
હે શ્રેષ્ઠ રાજા, તેના કાન સુંદર છે અને કુંડળોથી શોભે છે; તેની ગળા શંખ જેવી છે અને દૈવી આભૂષણોથી સજ્જ છે.
પીનોન્નતૌ કુચૌ તસ્યાસ્તૌ હેમકલશાવિવ । મધ્યં ક્ષામં ચ ચાર્વંગ્યા મુષ્ટિગ્રાહ્યમનુત્તમમ્
તેના બંને સ્તન ગોળ અને ઉંચા છે, જાણે સોનાના કલશ હોય; તેની કમર બારીક છે અને એવી સુંદર કે મુઠીમાં પકડી શકાય.
નિતંબૌ વિસ્તૃતૌ ચાસ્યા વિસ્તીર્ણા જઘનસ્થલી । ચરણૌ શોભમાનૌ ચ રક્તોત્પલસમદ્યુતી
તેના નિતંબ પહોળા છે અને કમર વિસ્તારેલી છે; તેના પગ લાલ કમળ જેવી કાંતિથી ચમકે છે.
ઈદૃશ્યા પુષ્પવત્યા સ માલ્યવાનતિમોહિતઃ । શક્રસ્ય પરિતોષાય નૃત્યાર્થં તૌ સમાગતૌ
આવી પુષ્પ જેવી કન્યાથી માલ્યવાન ખૂબ જ મોહિત થયો; અને બંને દેવેન્દ્રના આનંદ માટે નૃત્ય કરવા એકઠા થયા.
ગાયમાનૌ તુ તૌ તત્ર અપ્સરોગણસેવિતૌ । મદનાભિપરીતાંગૌ પુષ્પદંતી ચ માલ્યવાન્
ત્યાં બંને અપ્સરાઓની સેવા વચ્ચે ગાન કરતા હતા; પુષ્પદંતી અને માલ્યવાન પ્રેમથી ભરેલા શરીરે મગ્ન હતા.
પરસ્પરાનુરાગેણ વ્યામોહવશમાગતૌ । ન શુદ્ધગાનં ગાયેતાં ચિત્તભ્રમસમન્વિતૌ
પારસ્પરિક પ્રેમથી મોહિત થઈ, બંને મનથી ભટકી ગયા અને શુદ્ધ રીતે ગાઈ શક્યા નહીં.
બદ્ધદૃષ્ટી તથાન્યોન્યં કામબાણવશં ગતૌ । જ્ઞાત્વા લેખર્ષભસ્તત્ર સંગતં માનસં તયોઃ
બન્નેની નજર એકબીજામાં જ અડકી રહી, કામના તીરોના પ્રભાવમાં આવ્યા; તેમનું મન જોડાયું જોઈને લેખર્ષભ (ઇન્દ્ર)એ તેમનું સ્થિતિ જાણી.
તાલક્રિયામાનલોપાત્તથા ગીતવિસર્જનાત્ । ચિંતયિત્વા તુ મઘવા હ્યવમાનં તથાત્મનઃ
તાલ ભુલવાથી અને ગાન અધૂરું છોડી દેતાં, મઘવાન (ઇન્દ્ર)એ પોતાના અપમાનનો વિચાર કરી મનમાં દુઃખ માન્યું.
કુપિતશ્ચ તયોરર્થે શાપં દાસ્યન્નિદં જગૌ । ધિગ્ધિગ્વાં પતિતૌ મૂઢાવાજ્ઞાભંગ કૃતૌ મમ
તેમના કારણે ક્રોધિત થઈ, ઇન્દ્રે શાપ આપવાનું નક્કી કર્યું અને કહ્યું: 'અરે અરે! તમે બંને મોહમાં પડી ગયા અને મારી આજ્ઞાનું ઉલ્લંઘન કર્યું.'
યુવાં પિશાચૌ ભવતાં દંપતીભાવધારિણૌ । મર્ત્યલોકમનુપ્રાપ્તૌ ભુંજાનૌ કર્મણઃ ફલમ્
'હવે તમે બંને દંપતી રૂપે પિશાચ બની, માનવલોકમાં જશો અને તમારા કર્મનું ફળ ભોગવશો.'
એવં મઘવતા શપ્તાવુભૌ દુઃખિતમાનસૌ । હિમવંતં ગિરિં પ્રાપ્તાવિંદ્રશાપાદ્વિમોહિતૌ
મઘવનના શાપથી દુઃખી મનવાળા એ બંને ઇન્દ્રના શાપથી ભટકાતા હિમવંત પર્વત પર પહોંચ્યા.
ઉભૌ પિશાચતાં પ્રાપ્તૌ દારુણં દુઃખમેવ ચ । સંતપ્તમાનસૌ તત્ર હિમકૃચ્છ્રગતાવુભૌ
એ બંનેને પિશાચ અવસ્થા અને ભયાનક દુઃખ મળ્યું; મનમાં બળતરા સાથે, તેઓ ત્યાં કડક ઠંડી સહન કરતા રહ્યા.
ગંધર્વત્વમપ્સરસ્ત્વં ન જાનીતો વિમૌહિતૌ । પીડ્યમાનૌ નિદાઘેન દેહપાતકજેન ચ
એક ગંધર્વ અને બીજી અપ્સરા હોવા છતાં, ભટકેલા મનથી એ જાણ્યા જ નહોતાં; તેઓ ઉકળાટ અને શરીરપાત કરાવનાર પાપથી પીડાતા રહ્યા.
ન નિશાયાં સુખં શાંતિં લભેતે કર્મપીડિતૌ । પરસ્પરં વાદમાનૌ ચેરતુર્ગિરિગહ્વરે
પાપના ભારથી પીડાતા એ બંનેને રાત્રે શાંતિ કે સુખ મળતું નહોતું; એકબીજાને દલીલ કરતાં, પર્વતની ગુફાઓમાં ભટકતા રહ્યા.