તત્ફલં સમવાપ્નોતિ યઃ કરોતિ હિ જાગરમ્ । શ્રૂયતાં રાજશાર્દૂલ સફલાયાઃ કથા શુભા
જે જાગરણ કરે છે, તેને એ ફળ મળે છે. હવે, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, 'સફલા'ની શુભ વાર્તા સાંભળ.
ચંપાવતીતિ વિખ્યાતા પુરી માહિષ્મતસ્ય ચ । બભૂવુસ્તસ્ય રાજર્ષેઃ પુત્રાઃ પંચ કુમારકાઃ
ચંપાવતી નામની એક પ્રસિદ્ધ નગરી હતી, જે માહિષ્મતાની હતી. એ રાજર્ષિના પાંચ પુત્રો હતા.
તેષાં મધ્યે તુ જ્યેષ્ઠો વૈ મહાપાપરતઃ સદા । પરદારાભિચારી ચ વેશ્યાસક્તશ્ચ મદ્યપઃ
એમાં સૌથી મોટો પુત્ર હંમેશા મોટા પાપોમાં રત રહેતો: પરસ્ત્રીગામી, વેશ્યાઓમાં આસક્ત અને દારૂ પીતો હતો.
પિતુર્દ્રવ્યં તુ તેનૈવ ગમિતં પાપકર્મણા । અસદ્વૃત્તિરતો નિત્યં ભૂસુરાણાં તુ નિંદકઃ
એણે પોતાના પાપી કાર્યો વડે પિતાનું બધું ધન વેડફી નાખ્યું. તેની ખરાબ ચાલથી તે હંમેશા બ્રાહ્મણોની નિંદા કરતો.
વૈષ્ણવાનાં ચ દેવાનાં નિત્યં નિંદાં કરોતિ સઃ । ઈદૃશં તુ તતો દૃષ્ટ્વા પુત્રં માહિષ્મતો નૃપઃ
વૈષ્ણવ અને દેવતાઓની તે હંમેશા નિંદા કરતો; એવો પુત્ર જોઈને મહિષ્મત રાજાએ...
નામ્ના તુ લુંપક ઇતિ રાજપુત્રેષુ ચાપઠત્ । રાજ્યાન્નિષ્કાસિતસ્તેન પિત્રા ચૈવ તુ બંધુભિઃ
રાજકુમારોમાં તેનું નામ 'લુમ્પક' પડ્યું; આ કારણે પિતા અને સગાંએ તેને રાજ્યમાંથી કાઢી મૂક્યો.
સ ચૈવં પરિવારૈસ્તુ ત્યક્તશ્ચ પરિપંથિવત્ । લુંપકોઽપિ તથા ત્યક્તશ્ચિંતયામાસ વૈ તદા
આ રીતે કુટુંબે છોડી દીધો એટલે લુમ્પક પણ પરપોટો જેવો બની ગયો અને એ સમયે વિચારવા લાગ્યો.
ત્યક્તોઽહં બાંધવૈઃ પિત્રા રાજ્યાન્નિષ્કાસિતઃ કિલ । ઇતિ સંચિંત્યમાનોઽસૌ મતિં પાપે તદાકરોત્
મને સગાંએ છોડી દીધો છે અને પિતાએ રાજ્યમાંથી કાઢી મૂક્યો છે—આવું વિચારીને એણે પાપી રસ્તો પસંદ કર્યો.
મયા ગંતવ્યમેવાસ્તુ દારુણે ગહને વને । તસ્માચ્ચૈવ પુરં સર્વં લુંપયિષ્યામિ વૈ પિતુઃ
હવે તો મને ભયાનક ઘન જંગલમાં જવું જ પડશે; ત્યાંથી પિતાનું આખું શહેર લૂંટીને લઈ આવું છું.
ઇત્યેવં સ મતિં કૃત્વા લુંપકો દૈવયોગતઃ । નિર્જગામ પુરાત્તસ્માદ્ગતોઽસૌ ગહને વને
આવી ઠરાવ કરીને લુમ્પક ભાગ્યના વશમાં થઈ એ શહેર છોડીને ઘન જંગલમાં ગયો.
જીવઘાતરતો નિત્યં સ્તેયદ્યૂતકલાનિધિઃ । સર્વં ચ નગરં તેન મુષિતં પાપકર્મણા
એ હંમેશા જીવહિંસા કરતો, ચોરી અને જુગારમાં પારો હતો; પાપી કર્મથી એણે આખું શહેર લૂંટી લીધું.
સ્તેયાભિગામી નગરે ગૃહીતઃ સ નિશાચરૈઃ । ઉવાચ તાન્સુતોઽહં વૈ રાજ્ઞો માહિષ્મતસ્ય ચ
શહેરમાં ચોરી કરતાં એ રાતના વેળા પકડાયો; એણે તેમને કહ્યું, 'હું મહિષ્મત રાજાનો પુત્ર છું.'
સ તૈર્મુક્તઃ પાપકર્મા ચાગતો વિપિનં પુનઃ । આમિષાભિરતો નિત્યં તરોર્વૈ ફલભક્ષણે
એ પાપી તેમને છોડીને ફરી જંગલમાં ગયો, હંમેશા માંસ અને વૃક્ષોના ફળ ખાવામાં મગ્ન રહ્યો.
આશ્રમસ્તસ્ય દુષ્ટસ્ય વાસુદેવસ્ય સંનિધૌ । અશ્વત્થો વર્ત્તતે તત્ર જીર્ણશ્ચ બહુવાર્ષિકઃ
તે દુષ્ટના આશ્રમ પાસે, વાસુદેવની હાજરીમાં, એક જૂનું અને વર્ષો જૂનું પિપળનું વૃક્ષ ઊભું હતું.
દેવત્વં તસ્ય વૃક્ષસ્ય વિપિને વર્તતે મહત્ । તત્રૈવ નિવસંશ્ચૈવ લુંપકઃ પાપબુદ્ધિમાન્
જંગલમાં એ વૃક્ષમાં મોટું દેવત્વ હતું; અને ત્યાં લુમ્પક, પાપી મનવાળો, રહેતો હતો.
ગતે બહુતિથે કાલે કસ્યચિત્પુણ્યસંચયાત્ । પૌષસ્ય કૃષ્ણપક્ષે તુ દશમ્યાં દિવસે તથા
ઘણો સમય વીતી ગયો પછી, કોઈક પુણ્યના સંચયથી, પોષ માસના કૃષ્ણપક્ષની દશમીના દિવસે...
ફલાનિ ભુક્ત્વા વૃક્ષાણાં રાત્રૌ શીતેન પીડિતઃ । લુંપકો નામ પાપિષ્ઠો વસ્ત્રહીનો ગતેક્ષણઃ
વૃક્ષોના ફળ ખાઈને, રાત્રે ઠંડીથી પીડાતો, લુમ્પક નામનો પાપી, વસ્ત્ર વિના, સંજ્ઞા ગુમાવી બેઠો હતો.
પીડ્યમાનોઽતિશીતેન હરિવૃક્ષસમીપતઃ । ન નિદ્રા ન સુખં તસ્ય ગતપ્રાણ ઇવાભવત્
ઘણી ઠંડીથી પીડાઈ, હરિના વૃક્ષ પાસે, તેને ઊંઘ કે આરામ કંઈ મળ્યું નહીં, જાણે જીવતો જ ન રહ્યો હોય.
આછાદ્ય દશનૈરાસ્યમેવં નીતા નિશાખિલા । ભાનૂદયેઽપિ પાપિષ્ઠો ન લેભે ચેતનાં તદા
એણે દાંતથી મોઢું ઢાંકી આખી રાત કાપી; સૂર્ય ઉગ્યો ત્યારે પણ એ પાપી સંજ્ઞા પામ્યો નહોતો.
લુંપકો ગતસંજ્ઞસ્તુ સફલાયા દિને તથા । રવૌ મધ્યંગતે ચૈવ સંજ્ઞાં લેભે સ લુંપકઃ
લુમ્પક તો બેભાન જ રહ્યો, પણ એ ફળદાયી દિવસે, જ્યારે સૂર્ય મધ્યમાં પહોંચ્યો ત્યારે એણે સંજ્ઞા મેળવી.
ઇતસ્તતો વિલોક્યાથ વ્યથિતશ્ચ તદાસનાત્ । સ્ખલત્પદ્ભ્યાં પ્રચલિતઃ ખંજન્નિવ મુહુર્મુહુઃ
આ તરફ-તે તરફ જોઈ, દુઃખી થઈ, એ બેઠેલી જગ્યા પરથી ઊભો થયો; પગ લથડતાં, લંગડતાં વારંવાર ચાલતો રહ્યો.
વનમધ્યે ગતસ્તત્ર ક્ષુત્ક્ષામઃ પીડિતોઽભવત્ । ન શક્તિર્જીવઘાતે તુ લુંપકસ્ય દુરાત્મનઃ
જંગલના મધ્યમાં ગયો ત્યારે ભૂખથી સુકાઈ ગયો અને પીડાતો રહ્યો; હવે લુમ્પક પાપી પાસે જીવહિંસા કરવાની તાકાત પણ રહી નહોતી.
ફલાનિ ચ તદા રાજન્નાજહાર સ લુંપકઃ । યાવત્સમાગતસ્તત્ર તાવદસ્તં ગતો રવિઃ
ત્યારે, રાજા, એ ચોરે ફળો લીધાં નહીં; જ્યાં સુધી તે ત્યાં રહ્યો, ત્યાં સુધી સૂર્ય અસ્ત થયો.
કિં ભવિષ્યતિ તાતેતિ સ વિલાપં ચકાર હ । ફલાનિ તત્ર ભૂરીણિ વૃક્ષમૂલે ન્યવેશયત્
એણે દુઃખી થઈને કહ્યું: 'હવે શું થશે, પિતા?' અને ઘણા ફળો વૃક્ષની નીચે મૂકી દીધાં.
ઇત્યુવાચ ફલૈરેભિઃ શ્રીપતિસ્તુષ્યતાં હરિઃ । ઇત્યુક્ત્વા લુંપકશ્ચૈવ નિદ્રાં લેભે ન વૈ નિશિ
એણે કહ્યું: 'આ ફળોથી શ્રીપતિ હરિ પ્રસન્ન થાય.' આવું કહીને એ ચોરે આખી રાત ઊંઘ કરી નહીં.
રાત્રૌ જાગરણં મેને વિષ્ણુસ્તસ્ય દુરાત્મનઃ । ફલૈસ્તુ પૂજનં મેને સફલાયાસ્તથાનઘ
રાત્રે એ ચોરે જાગરણ કર્યું, તેને વિષ્ણુએ તપ સમાન માન્યું અને ફળો ચઢાવ્યા, તેને સાચું પૂજન ગણ્યું, હે નિર્દોષ.
અકસ્માદ્વ્રતમેવૈતત્કૃતવાન્વૈ સ લુંપકઃ । તેન પુણ્યપ્રભાવેન પ્રાપ્તં રાજ્યમકંટકમ્
આ રીતે એ ચોરે અચાનક વ્રત કર્યું; એના પુણ્યના પ્રભાવે એને નિર્વિઘ્ન રાજ્ય મળ્યું.
સૂર્યસ્યોદયનં યાવત્તાવદ્વિષ્ણુર્જગામ હ । દિવિ તત્કાલમુત્પન્ના વાગુવાચાશરીરિણી
જ્યારે સૂર્ય ઉગવાનો હતો, ત્યારે વિષ્ણુ ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા; એ સમયે આકાશમાં શરીર વિના અવાજ થયો.
રાજ્યં પ્રાપ્સ્યસિ પુત્રત્વં સફલાયાઃ પ્રસાદતઃ। તથેત્યુક્તે તુ વચસિ દિવ્યરૂપધરોઽભવત્
'તને રાજ્ય મળશે અને પુત્રપદ પણ મળશે, સફલા વ્રતની કૃપાથી.' આવું બોલાતા, તે દિવ્ય રૂપ ધારણ કરી બેઠો.
મતિરાસીત્તતસ્તસ્ય પરમા વૈષ્ણવી નૃપ । દિવ્યાભરણશોભાઢ્યો લેભે રાજ્યમકંટકમ્
પછી, રાજા, એની બુદ્ધિ સર્વોત્તમ વૈષ્ણવ બની ગઈ; દિવ્ય આભૂષણોથી શોભિત થઈને એને નિર્વિઘ્ન રાજ્ય મળ્યું.