તસ્યાં નારાયણં દેવં પૂજયેચ્ચ યથાવિધિ । પૂર્વેણૈવ વિધાનેન કર્ત્તવ્યૈકાદશી શુભા
એ દિવસે નારાયણ ભગવાનની યોગ્ય રીતે પૂજા કરવી જોઈએ. જેમ પહેલાં વિધિ જણાવવામાં આવ્યો છે, એમ જ શુભ એકાદશીનું વ્રત કરવું.
નાગાનાં ચ યથા શેષો પક્ષિણાં પન્નગાશનઃ । દેવાનાં ચ યથા વિષ્ણુર્દ્વિપદાનાં યથા દ્વિજઃ
જેમ સાપોમાં શેષ, પક્ષીઓમાં ગરુડ, દેવોમાં વિષ્ણુ અને મનુષ્યોમાં બ્રાહ્મણ શ્રેષ્ઠ છે,
વ્રતાનાં ચ યથા રાજન્શ્રેષ્ઠા ચૈકાદશી તિથિઃ । તે જનાશ્ચૈવ ભો રાજન્પૂજ્યા વૈ સર્વદા મમ
એમ, રાજા, વ્રતોમાં એકાદશી શ્રેષ્ઠ છે. અને જે લોકો એ વ્રત કરે છે, રાજા, તેઓ હંમેશા મારી પૂજાને પાત્ર છે.
હરિવાસરસંલીનાઃ કુર્વંત્યેકાદશીવ્રતમ્ । ઇહૈવ ધનસંયુક્તા મૃતા મોક્ષં લભંતિ તે
જે લોકો હરિના દિવસે એકાદશીનું વ્રત કરે છે અને તેમાં તલીન રહે છે, તેઓ અહીં જ ધનવાન થાય છે અને મૃત્યુ પામે ત્યારે મુક્તિ પામે છે.
સફલાયાં ફલૈ રાજન્પૂજયેન્નામતો હરિમ્ । નારિકેલફલૈશ્ચૈવ ક્રમુકૈર્બીજપૂરકૈઃ
રાજા, 'સફલા' એકાદશી પર ફળોથી, જેમ કે નાળિયેર, સુપારી અને બીયાંવાળા ફળોથી, હરિનું નામ લઈ પૂજન કરવું.
જંબીરૈર્દાડિમૈશ્ચૈવ તથા ધાત્રીફલૈઃ શુભૈઃ । લવંગૈર્બદરીભિશ્ચ તથામ્રૈશ્ચ વિશેષતઃ
લીંબુ, દાડમ, શુભ આમળાં, લવિંગ, બોર અને ખાસ કરીને કેરીથી પૂજન કરવું.
પૂજયેદ્દેવદેવેશં ધૂપદીપૈસ્તથૈવ ચ । સફલાયાં વિશેષેણ દીપદાનં તુ કારયેત્
દેવોના સ્વામીની ધૂપ અને દીવા વડે પૂજા કરવી. ખાસ કરીને 'સફલા' એકાદશી પર દીપદાન કરવું.
રાત્રૌ જાગરણં ચૈવ કર્ત્તવ્યં સહ વૈષ્ણવૈઃ । યાવન્નિમેષો નેત્રસ્ય તાવજ્જાગર્તિ યો નિશિ
રાત્રે વૈષ્ણવો સાથે જાગરણ કરવું. આંખની પલક જેટલો પણ સમય રાતે જાગે છે,
એકાગ્રમનસો રાજન્તસ્ય પુણ્યં શૃણુષ્વ હિ । તત્સમો નાસ્તિ યજ્ઞો વૈ તીર્થં વા તત્સમં નહિ
એકાગ્ર મનથી એનું પુણ્ય સાંભળ, રાજા. એના સમાન કોઈ યજ્ઞ કે તીર્થ નથી.
સર્વવ્રતાનિ રાજેંદ્ર કલાં નાર્હંતિ ષોડશીમ્ । એવં વર્ષસહસ્રાણિ તપસા નૈવ યત્ફલમ્
રાજા, બધા વ્રતો મળીને પણ એના સોળમું ભાગ પણ નથી. હજાર વર્ષના તપથી પણ એ ફળ મળતું નથી.
તત્ફલં સમવાપ્નોતિ યઃ કરોતિ હિ જાગરમ્ । શ્રૂયતાં રાજશાર્દૂલ સફલાયાઃ કથા શુભા
જે જાગરણ કરે છે, તેને એ ફળ મળે છે. હવે, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, 'સફલા'ની શુભ વાર્તા સાંભળ.
ચંપાવતીતિ વિખ્યાતા પુરી માહિષ્મતસ્ય ચ । બભૂવુસ્તસ્ય રાજર્ષેઃ પુત્રાઃ પંચ કુમારકાઃ
ચંપાવતી નામની એક પ્રસિદ્ધ નગરી હતી, જે માહિષ્મતાની હતી. એ રાજર્ષિના પાંચ પુત્રો હતા.
તેષાં મધ્યે તુ જ્યેષ્ઠો વૈ મહાપાપરતઃ સદા । પરદારાભિચારી ચ વેશ્યાસક્તશ્ચ મદ્યપઃ
એમાં સૌથી મોટો પુત્ર હંમેશા મોટા પાપોમાં રત રહેતો: પરસ્ત્રીગામી, વેશ્યાઓમાં આસક્ત અને દારૂ પીતો હતો.
પિતુર્દ્રવ્યં તુ તેનૈવ ગમિતં પાપકર્મણા । અસદ્વૃત્તિરતો નિત્યં ભૂસુરાણાં તુ નિંદકઃ
એણે પોતાના પાપી કાર્યો વડે પિતાનું બધું ધન વેડફી નાખ્યું. તેની ખરાબ ચાલથી તે હંમેશા બ્રાહ્મણોની નિંદા કરતો.
વૈષ્ણવાનાં ચ દેવાનાં નિત્યં નિંદાં કરોતિ સઃ । ઈદૃશં તુ તતો દૃષ્ટ્વા પુત્રં માહિષ્મતો નૃપઃ
વૈષ્ણવ અને દેવતાઓની તે હંમેશા નિંદા કરતો; એવો પુત્ર જોઈને મહિષ્મત રાજાએ...
નામ્ના તુ લુંપક ઇતિ રાજપુત્રેષુ ચાપઠત્ । રાજ્યાન્નિષ્કાસિતસ્તેન પિત્રા ચૈવ તુ બંધુભિઃ
રાજકુમારોમાં તેનું નામ 'લુમ્પક' પડ્યું; આ કારણે પિતા અને સગાંએ તેને રાજ્યમાંથી કાઢી મૂક્યો.
સ ચૈવં પરિવારૈસ્તુ ત્યક્તશ્ચ પરિપંથિવત્ । લુંપકોઽપિ તથા ત્યક્તશ્ચિંતયામાસ વૈ તદા
આ રીતે કુટુંબે છોડી દીધો એટલે લુમ્પક પણ પરપોટો જેવો બની ગયો અને એ સમયે વિચારવા લાગ્યો.
ત્યક્તોઽહં બાંધવૈઃ પિત્રા રાજ્યાન્નિષ્કાસિતઃ કિલ । ઇતિ સંચિંત્યમાનોઽસૌ મતિં પાપે તદાકરોત્
મને સગાંએ છોડી દીધો છે અને પિતાએ રાજ્યમાંથી કાઢી મૂક્યો છે—આવું વિચારીને એણે પાપી રસ્તો પસંદ કર્યો.
મયા ગંતવ્યમેવાસ્તુ દારુણે ગહને વને । તસ્માચ્ચૈવ પુરં સર્વં લુંપયિષ્યામિ વૈ પિતુઃ
હવે તો મને ભયાનક ઘન જંગલમાં જવું જ પડશે; ત્યાંથી પિતાનું આખું શહેર લૂંટીને લઈ આવું છું.
ઇત્યેવં સ મતિં કૃત્વા લુંપકો દૈવયોગતઃ । નિર્જગામ પુરાત્તસ્માદ્ગતોઽસૌ ગહને વને
આવી ઠરાવ કરીને લુમ્પક ભાગ્યના વશમાં થઈ એ શહેર છોડીને ઘન જંગલમાં ગયો.
જીવઘાતરતો નિત્યં સ્તેયદ્યૂતકલાનિધિઃ । સર્વં ચ નગરં તેન મુષિતં પાપકર્મણા
એ હંમેશા જીવહિંસા કરતો, ચોરી અને જુગારમાં પારો હતો; પાપી કર્મથી એણે આખું શહેર લૂંટી લીધું.
સ્તેયાભિગામી નગરે ગૃહીતઃ સ નિશાચરૈઃ । ઉવાચ તાન્સુતોઽહં વૈ રાજ્ઞો માહિષ્મતસ્ય ચ
શહેરમાં ચોરી કરતાં એ રાતના વેળા પકડાયો; એણે તેમને કહ્યું, 'હું મહિષ્મત રાજાનો પુત્ર છું.'
સ તૈર્મુક્તઃ પાપકર્મા ચાગતો વિપિનં પુનઃ । આમિષાભિરતો નિત્યં તરોર્વૈ ફલભક્ષણે
એ પાપી તેમને છોડીને ફરી જંગલમાં ગયો, હંમેશા માંસ અને વૃક્ષોના ફળ ખાવામાં મગ્ન રહ્યો.
આશ્રમસ્તસ્ય દુષ્ટસ્ય વાસુદેવસ્ય સંનિધૌ । અશ્વત્થો વર્ત્તતે તત્ર જીર્ણશ્ચ બહુવાર્ષિકઃ
તે દુષ્ટના આશ્રમ પાસે, વાસુદેવની હાજરીમાં, એક જૂનું અને વર્ષો જૂનું પિપળનું વૃક્ષ ઊભું હતું.
દેવત્વં તસ્ય વૃક્ષસ્ય વિપિને વર્તતે મહત્ । તત્રૈવ નિવસંશ્ચૈવ લુંપકઃ પાપબુદ્ધિમાન્
જંગલમાં એ વૃક્ષમાં મોટું દેવત્વ હતું; અને ત્યાં લુમ્પક, પાપી મનવાળો, રહેતો હતો.
ગતે બહુતિથે કાલે કસ્યચિત્પુણ્યસંચયાત્ । પૌષસ્ય કૃષ્ણપક્ષે તુ દશમ્યાં દિવસે તથા
ઘણો સમય વીતી ગયો પછી, કોઈક પુણ્યના સંચયથી, પોષ માસના કૃષ્ણપક્ષની દશમીના દિવસે...
ફલાનિ ભુક્ત્વા વૃક્ષાણાં રાત્રૌ શીતેન પીડિતઃ । લુંપકો નામ પાપિષ્ઠો વસ્ત્રહીનો ગતેક્ષણઃ
વૃક્ષોના ફળ ખાઈને, રાત્રે ઠંડીથી પીડાતો, લુમ્પક નામનો પાપી, વસ્ત્ર વિના, સંજ્ઞા ગુમાવી બેઠો હતો.
પીડ્યમાનોઽતિશીતેન હરિવૃક્ષસમીપતઃ । ન નિદ્રા ન સુખં તસ્ય ગતપ્રાણ ઇવાભવત્
ઘણી ઠંડીથી પીડાઈ, હરિના વૃક્ષ પાસે, તેને ઊંઘ કે આરામ કંઈ મળ્યું નહીં, જાણે જીવતો જ ન રહ્યો હોય.
આછાદ્ય દશનૈરાસ્યમેવં નીતા નિશાખિલા । ભાનૂદયેઽપિ પાપિષ્ઠો ન લેભે ચેતનાં તદા
એણે દાંતથી મોઢું ઢાંકી આખી રાત કાપી; સૂર્ય ઉગ્યો ત્યારે પણ એ પાપી સંજ્ઞા પામ્યો નહોતો.
લુંપકો ગતસંજ્ઞસ્તુ સફલાયા દિને તથા । રવૌ મધ્યંગતે ચૈવ સંજ્ઞાં લેભે સ લુંપકઃ
લુમ્પક તો બેભાન જ રહ્યો, પણ એ ફળદાયી દિવસે, જ્યારે સૂર્ય મધ્યમાં પહોંચ્યો ત્યારે એણે સંજ્ઞા મેળવી.