આકુલં ચ જગદ્દૃષ્ટ્વા પૌરજાનપદાદિકમ્ । બ્રુવંતિ સર્વતો લોકાઃ ક્ષય એષ સમાગતઃ
જગતમાં, શહેર અને ગામના લોકોમાં અફરા-તફરી જોઈને, બધે લોકો કહેવા લાગ્યા: 'હવે અંત આવી ગયો છે.'
દેશાઃ સનગરા ગ્રામા ભયભીતાઃ સમંતતઃ । પપ્રચ્છ પ્રયતો રાજા વસિષ્ઠપ્રમુખાન્દ્વિજાન્
દેશ, શહેર અને ગામડાં બધે ભયથી ભરાઈ ગયા; રાજાએ શ્રદ્ધાપૂર્વક વસિષ્ઠજી અને અન્ય શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને પૂછ્યું.
સંવિધાનં કિમત્રાસ્તિ બ્રૂત માં હિ દ્વિજોત્તમાઃ
'આ સ્થિતિમાં શું ઉપાય છે? મને કહો, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો,' એમ રાજાએ પૂછ્યું.
વસિષ્ઠ ઉવાચ- પ્રાજાપત્યમૃક્ષમિદં તસ્મિન્ભિન્ને કુતઃ પ્રજાઃ । અયં યોગોહ્યસાધ્યસ્તુ બ્રહ્મશક્રાદિભિસ્તથા
વસિષ્ઠએ કહ્યું: 'આ પ્રજાપતિનું નક્ષત્ર છે; જો તે તૂટી જાય તો પ્રજાઓ કેવી રીતે રહેશે? આ યોગ તો બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર વગેરે પણ ટાળી શકતા નથી.'
ઇતિ સંચિંત્ય મનસા સાહસં પરમં મહત્ । સમાદાય ધનુર્દિવ્યં દિવ્યાયુધસમન્વિતમ્
આ રીતે મનમાં વિચાર કરીને, રાજાએ મહાન સાહસ કર્યું; દિવ્ય ધનુષ અને દિવ્ય શસ્ત્રો લઈને તૈયાર થયો.
રથમારુહ્ય વેગેન ગતો નક્ષત્રમંડલમ્ । સપાદં યોજનં લક્ષં સૂર્યસ્યોપરિ સંસ્થિતમ્
રથ પર ચડીને, ઝડપથી તે નક્ષત્રમંડળમાં ગયો, જે સૂર્યથી લાખ યોજન અને પાવ ભાગ ઉપર હતું.
રોહિણીપૃષ્ઠમાસ્થાય રાજા દશરથઃ પુરા । રથે તુ કાંચને દિવ્યે મણિરત્નવિભૂષિતે
પહેલાં રાજા દશરથ રોહિણીના પીઠ પર, કાંસ્યના અને રત્નોથી શોભિત દિવ્ય રથમાં બેઠા હતા.
હંસવર્ણહયૈર્યુક્તે મહાકેતુસમુચ્છ્રયે । દીપ્યમાનો મહારત્નૈઃ કિરીટમુકુટોજ્જ્વલઃ
હંસ જેવા સફેદ ઘોડાઓ જોડાયેલા, ઊંચો ધ્વજ, મહારત્નોથી તેજસ્વી, મસ્તક પર તેજસ્વી મુકુટ અને કિરીટ પહેરેલા હતા.
બભ્રાજ સ તદાકાશે દ્વિતીય ઇવ ભાસ્કરઃ । આકર્ણપૂર્ણા ચાપે તુ સંહારાસ્ત્રં ન્યયોજયત્
એ સમયે તે આકાશમાં બીજાં સૂર્ય જેવો તેજસ્વી લાગતો હતો; ધનુષને કાન સુધી ખેંચી, સંહારાસ્ત્ર ચડાવ્યું.
સંહારાસ્ત્રં શનિર્દૃષ્ટ્વા સુરાસુરભયંકરમ્ । હસિત્વા તદ્ભયાત્સૌરિરિદં વચનમબ્રવીત્
સંહારાસ્ત્ર જોઈને, જે દેવ-દાનવોને પણ ડરાવે છે, શનિ હસ્યો અને ડરેને આ રીતે બોલ્યો.
શનિરુવાચ - પૌરુષં તવ રાજેંદ્ર પરં રિપુભયંકરમ્ । દેવાસુરમનુષ્યાશ્ચ સિદ્ધવિદ્યાધરોરગાઃ
શનિએ કહ્યું: રાજા, તારો પરાક્રમ અત્યંત છે અને દુશ્મનો માટે ભયજનક છે; દેવો, અસુરો, મનુષ્યો, સિદ્ધો, વિદ્યા ધરાવનારા અને સાપો —
મયા વિલોકિતા રાજન્ભસ્મસાચ્ચ ભવંતિતે । તુષ્ટોઽહં તવ રાજેંદ્ર તપસા પૌરુષેણ ચ । વરં બ્રૂહિ પ્રદાસ્યામિ મનસા યત્કિમિચ્છસિ
હું એ બધાને જોઈ ચૂક્યો છું, રાજા, અને તેમને રાખ બની જતાં પણ જોયા છે. રાજા, તારી તપસ્યા અને પરાક્રમથી હું પ્રસન્ન છું. તું મનમાં જે ઇચ્છે છે તે વર માગ, હું તને આપશ.
દશરથ ઉવાચ- રોહિણીં ભેદયિત્વા તુ ન ગંતવ્યં કદાચન । સરિતઃ સાગરા યાવત્યાવચ્ચંદ્રાર્કમેદિની
દશરથએ કહ્યું: તું ક્યારેય રોહિણીને પાર ન કરવી; જ્યાં સુધી નદીઓ, દરિયાઓ, ચાંદ્ર, સૂર્ય અને ધરતી છે —
યાચિતં તુ મયા સૌરે નાન્યમિચ્છામિ તે વરમ્ । એવમસ્તુ શનિઃ પ્રાહ વરં દત્ત્વા તુ શાશ્વતમ્
હે સૌરી, હું તારા પાસેથી આ જ વર માગું છું, બીજું કશું નથી જોઈએ. શનિએ કહ્યું: 'એવી જ થાઓ', અને એ શાશ્વત વર આપ્યું.
પુનરેવાબ્રવીત્તુષ્ટો વરં વરય સુવ્રત । પ્રાર્થયામાસ હૃષ્ટાત્મા વરમન્યં શનેસ્તદા
પછી ફરી પ્રસન્ન થઈને શનિએ કહ્યું: 'હે ધીરજવાન, બીજું પણ વર માગ.' ત્યારે દશરથ આનંદભેર મનથી બીજું વર માગવા લાગ્યા.
ન ભેત્તવ્યં હિ શકટં ત્વયા ભાસ્કરનંદન । દ્વાદશાબ્દં તુ દુર્ભિક્ષં ન કર્તવ્યં કદાચન
હે ભાસ્કરપુત્ર, તું ક્યારેય શકટ નક્ષત્રને તોડી નાંખીશ નહીં; અને ક્યારેય બાર વર્ષનું દુર્ભિક્ષ ન આવે.
શનિરુવાચ- દ્વાદશાબ્દં તુ દુર્ભિક્ષં ન કદાચિદ્ભવિષ્યતિ । કીર્તિરેષા ત્વદીયા ચ ત્રૈલોક્યે વિચરિષ્યતિ
શનિએ કહ્યું: ક્યારેય બાર વર્ષનું દુર્ભિક્ષ નહીં આવે; અને તારી કીર્તિ ત્રણે લોકમાં પ્રસરે.
વરદ્વયં તુ સંપ્રાપ્ય હૃષ્ટરોમા ચ પાર્થિવઃ । રથોપરિ ધનુર્મુક્ત્વા ભૂત્વા ચૈવ કૃતાઞ્જલિ
બંને વર મળ્યા પછી રાજા આનંદથી રોમાંચિત થઈ ગયા, રથ પર ધનુષ્ય મૂકી, હાથ જોડીને —
ધ્યાત્વા સરસ્વતીં દેવીં ગણનાથં વિનાયકમ્ । રાજા દશરથઃ સ્તોત્રં સૌરેરિદમથાબ્રવીત્
સરસ્વતી દેવી અને ગણનાથ વિનાયકનું ધ્યાન કરીને, રાજા દશરથએ શનિ માટે આ સ્તોત્ર કહ્યું.
દશરથ ઉવાચ- નમઃ કૃષ્ણાય નીલાય શિતિકંઠનિભાય ચ । નમઃ કાલાગ્નિરૂપાય કૃતાંતાય ચ વૈ નમઃ
દશરથએ કહ્યું: કૃષ્ણ, નીલ અને શિતિકંઠ જેવા વરણે વાળા તને વંદન. કાળાગ્નિ સ્વરૂપ અને યમરાજ તને પણ નમન.
નમો નિર્માંસદેહાય દીર્ઘશ્મશ્રુજટાય ચ । નમો વિશાલનેત્રાય શુષ્કોદરભયાકૃતે
માસ વિનાના શરીરવાળા, લાંબી દાઢી અને જટાવાળા તને વંદન. વિશાળ આંખવાળા, સુકાઈ ગયેલા પેટથી ભય પેદા કરનારા તને નમન.
નમઃ પુષ્કલગાત્રાય સ્થૂલરોમ્ણેઽથ વૈ નમઃ । નમો દીર્ઘાય શુષ્કાય કાલદંષ્ટ્ર નમોસ્તુ તે
મજબૂત અંગવાળા, ઘન ઘાટ વાળવાળા તને નમન. ઊંચા, સુકા અને કાળના દાંત ધરાવનારા તને વંદન.
નમસ્તે કોટરાક્ષાય દુર્નિરીક્ષ્યાય વૈ નમઃ । નમો ઘોરાય રૌદ્રાય ભીષણાય કપાલિને
ખોખલા નેત્રવાળા, જોવામાં મુશ્કેલ એવા તને નમન. ભયાનક, ક્રૂર, ભય પેદા કરનારા અને કપાળ ધારણ કરનારા તને વંદન.
નમસ્તે સર્વભક્ષાય વલીમુખ નમોસ્તુ તે । સૂર્યપુત્ર નમસ્તેસ્તુ ભાસ્કરે ભયદાય ચ
સર્વને ભક્ષન કરનારા, વાળવાળાં ચહેરાવાળા તને નમન. સૂર્યપુત્ર, ભાસ્કર અને ભય આપનારા તને નમન.
અધોદૃષ્ટે નમસ્તેસ્તુ સંવર્તક નમોસ્તુ તે । નમો મંદગતે તુભ્યં નિસ્ત્રિંશાય નમોસ્તુ તે
નીચે જોનારા, સંહારક તને નમન. ધીમે ચાલનારા, ત્રિશૂલ ધારણ કરનારા તને નમન.
તપસા દગ્ધદેહાય નિત્યં યોગરતાય ચ । નમો નિત્યં ક્ષુધાર્તાય અતૃપ્તાય ચ વૈ નમઃ
તપથી દહાયેલી દેહવાળા, સદા યોગમાં લીન રહેનારા તને નમન. સતત ભૂખ્યા અને ક્યારેય તૃપ્ત ન થનારા તને વંદન.
જ્ઞાનચક્ષુર્નમસ્તેસ્તુ કશ્યપાત્મજસૂનવે । તુષ્ટો દદાસિ વૈ રાજ્યં રુષ્ટો હરસિ તત્ક્ષણાત્
જ્ઞાન નેત્રવાળા, કશ્યપના વંશજ તને નમન. પ્રસન્ન થો ત્યારે રાજ્ય આપો, અને રુષ્ટ થો ત્યારે ક્ષણે રાજ્ય છીનવી લો.
દેવાસુરમનુષ્યાશ્ચ સિદ્ધવિદ્યાધરોરગાઃ । ત્વયા વિલોકિતાઃ સર્વે નાશં યાંતિ સમૂલતઃ
દેવો, અસુરો, મનુષ્યો, સિદ્ધો, વિદ્યા ધરાવનારા અને સાપો — જે પણ તારી નજરે આવે છે, તે બધા મૂળથી નાશ પામે છે.
પ્રસાદં કુરુ મે દેવ વરાર્હોઽહમુપાગતઃ । એવં સ્તુતસ્તદા સૌરિર્ગ્રહરાજો મહાબલઃ
હે દેવ, કૃપા કરીને મને આશીર્વાદ આપો; હું યોગ્ય છું અને તમારી પાસે આવ્યો છું. એ સમયે, જયારે એમ સ્તુતિ કરવામાં આવી, ત્યારે ગ્રહોના મહાબળવાન સ્વામી સૌરિએ—
અબ્રવીચ્ચ પુનર્વાક્યં હૃષ્ટરોમા તુ ભાસ્કરિઃ । તુષ્ટોઽહં તવ રાજેંદ્ર સ્તવેનાનેન સુવ્રત । વરં બ્રૂહિ પ્રદાસ્યામિ સ્વેચ્છયા રઘુનંદન
પછી તેજસ્વી ભાસ્કરે આનંદથી, રોમાચિત્ત થઈને ફરી કહ્યું: 'હે રાજા, તું સારા વ્રતવાળો છે, તારી આ સ્તુતિથી હું પ્રસન્ન થયો છું. તું જે ઇચ્છે તે વર માગ, હું રઘુકુલના વંશજ, તારી ઈચ્છા મુજબ વર આપું છું.'