ગીતં નૃત્યં ચ વાદ્યં ચ કારયેદ્ભક્તિમાન્બુધૈઃ । એવં કૃત્વા વિધાનં તુ યથાવિભવસારતઃ । ગુરું સંપૂજયેત્ પશ્ચાત્પૂજાં તત્ર સમાપયેત્
ભક્તિપૂર્વક ગીત, નૃત્ય અને વાદ્યનું આયોજન કરવું, અને પોતાની શક્તિ પ્રમાણે વિધિપૂર્વક આ બધું કરવું. પછી ગુરુનું સન્માન કરીને ત્યાં પૂજા પૂર્ણ કરવી.
મહાદેવ ઉવાચ- દૃષ્ટ્વા શતક્રતું સિદ્ધં સમાપ્તવરદક્ષિણમ્ । મઘવા જાતસંકલ્પઃ પર્યપૃચ્છદ્બૃહસ્પતિમ્
મહાદેવ કહે છે: શતક્રતુ ઇન્દ્રે જ્યારે દાન અને દક્ષિણાનું કાર્ય પૂર્ણ કર્યું, ત્યારે મઘવાને મનમાં સંકલ્પ કરીને બૃહસ્પતિને પૂછ્યું.
ભગવન્કેન દાનેન સર્વતઃ સુખમેધતે । યદક્ષયં મહાર્ઘં ચ તન્મે બ્રૂહિ મહાતપઃ
'હે ભગવાન, કયા દાનથી સર્વત્ર સુખ મળે છે—એવું દાન જે અક્ષય અને અત્યંત મૂલ્યવાન હોય? હે મહાતપસ્વી, મને એ કહો.'
એવમિંદ્રેણ ચોક્તોઽસૌ દેવદેવઃ પુરોહિતઃ । પ્રહસ્ય તં મહાપ્રાજ્ઞો બૃહસ્પતિરુવાચહ
આ રીતે ઇન્દ્રે પૂછ્યું ત્યારે દેવોના દેવ અને તેમના પુરોહિત, મહાપંડિત બૃહસ્પતિ હસીને એમને ઉત્તર આપ્યો.
હિરણ્યદાનં ગોદાનં ભૂમિદાનં ચ વાસવ । એતત્પ્રયચ્છમાનસ્તુ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે
'હે વસવ, જે માણસ સોનુ, ગાય અને જમીનનું દાન આપે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.'
સુવર્ણં રજતં વસ્ત્રં મણિરત્નં ચ વાસવ । સર્વમેવ ભવેદ્દત્તં વસુધાં યઃ પ્રયચ્છતિ
'હે વસવ, જે કોઈ જમીનનું દાન આપે છે, એણે જાણે સોનુ, ચાંદી, વસ્ત્ર અને મોતી-માણિક્ય બધું જ આપી દીધું.'
ફાલકૃષ્ટાં મહીં દત્વા સબીજાં સસ્યમાલિનીમ્ । યાવત્સૂર્યકૃતાલોકસ્તાવત્સ્વર્ગેમહીયતે
'જે વ્યક્તિ વાવેલા બીજ અને પાકથી ભરેલી ખેડેલી જમીનનું દાન આપે છે, તે જેટલા સમય સુધી સૂર્ય પ્રકાશ આપે છે, તેટલા સમય સુધી સ્વર્ગમાં સન્માન પામે છે.'
યત્કિંચિત્કુરુતે પાપં પુરુષો વૃત્તિકર્ષિતઃ । અપિ ગોચર્મમાત્રેણ ભૂમિદાનેન શુધ્યતિ
'માણસ રોજગાર માટે થાકીને જે પાપ કરે છે, એ પણ જો ગાયની ચામડી જેટલી જમીનનું દાન આપે તો પવિત્ર થઈ જાય છે.'
દશહસ્તેન દંડોઽત્ર ત્રિંશદ્દંડાનિ વર્તનમ્ । દશતાન્યેવ ગોચર્મ્મ બ્રહ્મગોચર્મલક્ષણમ્
'અહીં દંડ દસ હાથનો હોય છે, અને ત્રીસ દંડનું એક પટ્ટો બને છે; આવા દસ પટ્ટા મળીને ગાયની ચામડી જેટલી જમીન થાય છે, જેને પવિત્ર જમીનનું માપ કહેવાય છે.'
સવૃષં ગોસહસ્રં તુ યત્ર તિષ્ઠત્યયંત્રિતમ્ । બાલવત્સપ્રસૂતાનાં તદ્ગોચર્મ ઇતિ સ્મૃતમ્
'જ્યાં એક હજાર ગાયો અને વાછરડાવાળી ગાયો બેધડક રહી શકે, Bulls સાથે, અને જ્યાં વાછરડાં જન્મે, એ જ ગાયની ચામડી જેટલી જમીન કહેવાય છે.'
વિપ્રાય દદ્યાચ્ચ ગુણાન્વિતાય તપોયુતાય પ્રજિતેંદ્રિયાય । યાવન્મહી તિષ્ઠતિ સાગરાંતા તાવત્ફલં તસ્ય ભવેદનંતમ્
'સદગુણો, તપસ્વી અને ઇન્દ્રિયજિત બ્રાહ્મણને જમીનનું દાન આપવું જોઈએ; જમીન જેટલી સાગરથી ઘેરાયેલી છે, તેટલો સમય દાતા ફળ પામે છે.'
યથાપ્સુ પતિતઃ શક્ર તૈલબિંદુઃ પ્રસર્પતિ । એવંભૂમિકૃતં દાનં સસ્યે સસ્યે પ્રસર્પતિ
'જેમ પાણીમાં તેલનું ટીપું પડે ત્યારે ફેલાઈ જાય છે, તેમ જમીનનું દાન કરવાથી દરેક પાક સાથે પુણ્ય વધે છે.'
યથાબીજાનિ રોહંતિ પ્રચીર્ણાનિ મહીતલે । એવં કામાન્પ્રરોહંતિ ભૂમિદાનસમન્વિતાઃ
'જેમ જમીનમાં વાવેલા બીજ ઉગે છે, તેમ જમીનનું દાન કરનારની ઈચ્છાઓ પણ ફળે છે.'
અન્નદાઃ સુખિનો નિત્યં વસ્ત્રદો રૂપવાન્ભવેત્ । સ નરઃ સર્વદો ભૂયો યો દદાતિ વસુંધરામ્
'અન્નદાતા હંમેશા સુખી રહે છે; વસ્ત્ર આપનાર સુંદર બને છે; પણ જે માણસ જમીનનું દાન આપે છે, તે સર્વ દાનોનો દાતા બને છે.'
યથા ગૌર્ભરતે વત્સં ક્ષીરમુત્સૃજ્ય ક્ષીરિણી । એવં દત્તા સહસ્રાક્ષ ભૂમિર્ભરતિ ભૂમિદમ્
'જેમ ગાય દૂધ આપી વાછરડાને પોષે છે, તેમ હે સહસ્રનેત્ર, દાનમાં આપેલી જમીન દાતા ને પોષે છે.'
શંખો ભદ્રાસનં છત્રં વરાશ્વવરવારણાઃ । ભૂમિદાનસ્ય પુણ્યસ્ય ફલં સ્વર્ગઃ પુરંદર
'શંખ, ભદ્રાસન, છત્રી, ઉત્તમ ઘોડા અને હાથી—આ બધું જમીન દાનના પુણ્યથી મળે છે, અને સ્વર્ગ એનું ફળ છે, હે પુરંદર.'
આદિત્યો વરુણો વહ્નિર્બ્રહ્મા સોમો હુતાશનઃ । શૂલપાણિશ્ચ ભગવાનભિનંદંતિ ભૂમિદમ્
'સૂર્ય, વરુણ, અગ્નિ, બ્રહ્મા, ચંદ્ર, હોત્ર અને ત્રિશૂલધારી ભગવાન—આ બધા જમીન દાતા પર પ્રસન્ન થાય છે.'
આસ્ફોટયંતિ પિતરો વર્ણયંતિ પિતામહાઃ । ભૂમિદાતા કુલે જાતઃ સ નસ્ત્રાતા ભવિષ્યતિ
'પિતૃઓ આનંદ કરે છે અને પિતામહો વખાણ કરે છે કે, "અમારા કુળમાં જન્મેલો એ માણસ જમીનનું દાન આપ્યો છે—એ અમારો રક્ષક બનશે."'
ત્રીણ્યાહુરતિદાનાનિ ગાવઃ પૃથ્વી સરસ્વતી । નરકાદુદ્ધરંત્યેતે જપવાપનદોહનાત્
ત્રણ શ્રેષ્ઠ દાન માનવામાં આવ્યા છે: ગાય, ધરતી અને સરસ્વતી. જપ, દાન અને દૂધ આપવાથી એ બધાં મનુષ્યને નરકમાંથી છોડાવે છે.
દુર્ગતિં તારયંત્યેતે વિદ્વદ્ભિર્વિપ્રધારણૈઃ । પ્રાવૃતા વસ્ત્રદા યાંતિ નગ્ના યાન્તિત્વવસ્ત્રદાઃ
જ્યારે વિદ્વાન બ્રાહ્મણો એ પહેરે છે ત્યારે એ દુઃખમાંથી છોડાવે છે. જે લોકો કપડાં દાન કરે છે, તેઓ વરસાદમાં કપડાં પહેરીને જાય છે; જે નથી આપતા, તેઓ નંગા જાય છે.
તૃપ્તા યાંત્યન્નદાતારઃ ક્ષુધિતા યાંત્યનન્નદાઃ । કાંક્ષંતિ પિતરઃ સર્વે નરકાદ્ભયભીરવઃ
જે લોકો અન્ન દાન કરે છે, તેઓ તૃપ્ત થઈને જાય છે; જે અન્ન નથી આપતા, તેઓ ભૂખ્યા જાય છે. બધા પિતૃઓ, નરકના ભયથી, આ દાનની ઇચ્છા રાખે છે.
ગયાં યાસ્યતિ યઃ પુત્રઃ સ નસ્ત્રાતા ભવિષ્યતિ । એષ્ટવ્યા બહવઃ પુત્રા યદ્યેકોઽપિ ગયાં વ્રજેત્
જે પુત્ર ગયામાં જઈને શ્રાદ્ધ કરશે, એ અમારો ઉદ્ધાર કરશે. ઘણા પુત્રો હોવા જોઈએ, કેમ કે એક પણ ગયામાં જાય તો ચાલે.
યજેત વાશ્વમેધેન નીલં વા વૃષમુત્સૃજેત્ । લોહિતો યસ્તુ વર્ણેન પુચ્છાગ્રે યસ્તુ પાંડુરઃ
કોઈ અશ્વમેધ યજ્ઞ કરી શકે છે, અથવા નીલ વાછરડો છોડે છે; લાલ રંગનો હોય કે પૂંછડીના છેડે સફેદ હોય એવો પણ છોડે છે.
શ્વેતઃ ખુરવિષાણાભ્યાં સ નીલો વૃષ ઉચ્યતે । નીલઃ પાંડુરલાંગૂલસ્તોયમુદ્ધરતે તુ યઃ
જે વાછરડાના ખુર અને શિંગ સફેદ હોય, તેને નીલ કહે છે. જે વાછરડો નીલ છે, પૂંછડી ફીકી છે અને પાણી ખેંચે છે, તેની પ્રશંસા થાય છે.
ષષ્ટિં વર્ષસહસ્રાણિ પિતરસ્તેન તર્પિતાઃ । યચ્ચ શૃંગગતં પંકં કુલં તિષ્ઠતિ ચોદ્ધૃતમ્
એથી પિતૃઓ સાઠ હજાર વર્ષ સુધી તૃપ્ત થાય છે. અને જે કાદવ શિંગ પર લાગે છે, એ પણ કુટુંબને ઉંચું કરે છે.
પિતરસ્તસ્ય ચાશ્નંતિ સોમલોકં મહાદ્યુતિમ્ । આસીદ્રાજ્ઞો દિલીપસ્ય નૃગસ્ય નહુષસ્ય ચ
એના પિતૃઓ તેજસ્વી સોમલોકમાં ભોજન કરે છે. રાજા દિલીપ, નૃગ અને નહુષ માટે પણ આવું થયું હતું.
અન્યેષાં તુ નરેંદ્રાણાં પુનરન્યો ન ગચ્છતિ । બહુભિર્વસુધા દત્તા રાજભિઃ સગરાદિભિઃ
પણ બીજા રાજાઓ માટે, બીજું કોઈ એ સ્થાન પામતું નથી. અનેક રાજાઓએ, સાગર વગેરે સહિત, ધરતી દાન કરી છે.
યસ્ય યસ્ય યદા ભૂમિસ્તસ્યતસ્ય તદા ફલમ્ । બ્રહ્મઘ્નો વાથ સ્ત્રીહંતા બાલઘ્નઃ પતિતોઽથવા
જ્યારે જમીન જેની હોય, ત્યારે ફળ પણ એના જ હોય છે; ભલે તે બ્રાહ્મણહંત, સ્ત્રીહંત, બાળહંત કે પતિત હોય.
ગવાં શતસહસ્રાણિ હંતા તત્તસ્યદુઃષ્કૃતમ્ । સ્વદત્તાં પરદત્તાં વા યો હરેત્તુ વસુંધરામ્
જે વ્યક્તિ લાખ ગાયો મારી નાખે છે, તેનો પાપ એટલું જ છે જેટલું પોતે કે બીજાએ દાન આપેલી ધરતી જપટે છે.
સ ચ વિષ્ઠાકૃમિર્ભૂત્વા પિતૃભિઃ સહ પચ્યતે । ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ સ્વર્ગે તિષ્ઠતિ ભૂમિદઃ
એ માણસ વિષ્ઠામાં કીડો બનીને પિતૃઓ સાથે દુઃખ ભોગવે છે; પણ ધરતી દાન કરનાર સાઠ હજાર વર્ષ સ્વર્ગમાં રહે છે.