સ્વર્ગે મર્ત્યે ચ પાતાલે તુલસી દુર્લ્લભા સતામ્ । ચતુર્વર્ગફલપ્રાપ્તિસ્તસ્યાં ભક્તિઃ કરોતિ વૈ
સ્વર્ગમાં, પૃથ્વી પર અને પાતાળમાં પણ તુલસી સજ્જનોમાં દુર્લભ છે; એમાં ભક્તિ કરવાથી ચોક્કસ ચાર પુરુષાર્થ પ્રાપ્ત થાય છે.
યત્રૈકસ્તુલસીવૃક્ષસ્તિષ્ઠત્યપિ ચ સત્તમ । તત્રૈવ ત્રિદશાઃ સર્વે બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદયઃ
હે ઉત્તમ, જ્યાં એક પણ તુલસીનું વૃક્ષ હોય છે, ત્યાં બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ સહિત બધા દેવતાઓ નિવાસ કરે છે.
કેશવઃ પત્રમધ્યે ચ પત્રાગ્રે ચ પ્રજાપતિઃ । પત્રવૃંતે શિવસ્તિષ્ઠેત્તુલસ્યાઃ સર્વદૈવ હિ
તુલસીના પાનના મધ્યમાં કેશવ વસે છે, પાનના ટોચે પ્રજાપતિ અને પાનના તળિયે શિવ હંમેશા નિવાસ કરે છે.
લક્ષ્મી સરસ્વતી ચૈવ ગાયત્રી ચંડિકા તથા । સર્વાશ્ચાન્યા દેવપત્ન્યસ્તત્પત્રેષુ વંસતિ ચ
લક્ષ્મી, સરસ્વતી, ગાયત્રી, ચંડિકા અને બધી દેવીઓ, દેવતાઓની પત્નીઓ પણ એ પાન પર વસે છે.
ઇન્દ્રો ઽગ્નિ શમનશ્ચૈવ નૈરૃતિર્વરુણસ્તથા । પવનશ્ચ કુબરેશ્ચ તચ્છાખાયાં વસંત્યમી
ઇન્દ્ર, અગ્નિ, યમ, નૈઋતિ, વરુણ, પવન અને કુબેર એ બધા તુલસીની ડાળીઓ પર વસે છે.
આદિત્યાદિ ગ્રહાઃ સર્વે વિશ્વેદેવાશ્ચ સર્વદા । વસવો મુનયશ્ચૈવ તથા દેવર્ષયોઽખિલાઃ
સૂર્યથી શરૂ કરીને બધા ગ્રહો, વિશ્વદેવો, વસુઓ, ઋષિઓ અને બધા દેવર્ષિઓ હંમેશા ત્યાં નિવાસ કરે છે.
કોટિબ્રહ્માણ્ડમધ્યેષુ યાનિ તીર્થાનિ ભૂતલે । તુલસીદલમાશ્રિત્ય તાન્યેવ નિવસંતિ વૈ
અગણિત બ્રહ્માંડોમાં ધરતી પર જેટલા તીર્થો છે, એ બધા તુલસીના પાનમાં આશ્રય લઈને ત્યાં વસે છે.
તુલસીં સેવતે યસ્તુ ભક્તિભાવસમન્વિતઃ । સેવિતાસ્તેન તીર્થાશ્ચ દેવા બ્રહ્માદયસ્તથા
જે વ્યક્તિ ભક્તિભાવથી તુલસીની સેવા કરે છે, તેની સેવા તીર્થો અને બ્રહ્મા સહિત બધા દેવતાઓ કરે છે.
છિન્દંતિ તૃણજાલાનિ તુલસીમૂલજાનિ યે । તદ્દેહસ્થાં બ્રહ્મહત્યાં ક્ષિણત્તિ તત્ક્ષણાદ્ધરિઃ
જે લોકો તુલસીના મૂળ પાસેનું ઘાસ કાપે છે, તેમના શરીરમાં રહેલી બ્રહ્મહત્યાની પાપને હરિ તરત જ નાશ કરે છે.
ગ્રીષ્મકાલે દ્વિજશ્રેષ્ઠ સુગંધૈઃ શીતલૈર્જલૈઃ । તુલસીસેચનં કૃત્વા નરો નિર્વાણમાપ્નુયાત્
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, જે વ્યક્તિ ઉનાળામાં સુગંધિત અને ઠંડા પાણીથી તુલસીને સિંચે છે, તેને મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે.
ચન્દ્રાતપં વા છત્રં વા તસ્યૈ યસ્તુ પ્રયચ્છતિ । વિશેષતો નિદાઘેષુ સ મુક્તઃ સર્વપાતકૈઃ
જે વ્યક્તિ તુલસીને ચાંદની કે છાંયડો આપે છે, ખાસ કરીને ઉનાળામાં, તે બધા પાપોથી મુક્ત થઈ જાય છે.
વૈશાખેઽક્ષતધારાભિરદ્ભિર્યસ્તુલસીં જનઃ । સિંચયેત્સોઽશ્વમેધસ્ય ફલં પ્રાપ્નોતિ નિત્યશઃ
વૈશાખ મહિનામાં જે વ્યક્તિ તુલસીને સતત પાણીની ધારા વડે સિંચે છે, તેને હંમેશા અશ્વમેઘ યજ્ઞનું ફળ મળે છે.
પ્રસૃતોદકમાત્રેણ તુલસીં યસ્ય સેચયેત્ । સોઽપિ સ્વર્ગમવાપ્નોતિ સર્વપાપવિવર્જિતઃ
જે વ્યક્તિ તુલસીને થોડું પણ પાણી આપે છે, તે બધા પાપોથી મુક્ત થઈને સ્વર્ગ પામે છે.
કદાચિત્તુલસીં દુગ્ધૈઃ સેચયેદ્યો નરોત્તમઃ । તસ્ય વેશ્મનિ વિપ્રર્ષે લક્ષ્મીર્ભવતિ નિશ્ચલા
કોઈ પણ સમયે જે શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય તુલસીને દૂધથી સિંચે છે, તેના ઘરમાં લક્ષ્મી અડગ રહે છે, હે વિદ્વાન બ્રાહ્મણ.
ગોમયૈસ્તુલસીમૂલં યઃ કુર્યાદુપલેપનમ્ । સંમાર્જનં ચ વિપ્રર્ષે તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ
જે વ્યક્તિ તુલસીના મૂળને ગોમયથી લપેટે છે અને ત્યાં સાફસફાઈ કરે છે, હે વિદ્વાન, તેને મળતા પુણ્યનું ફળ સાંભળ.
રજાંસિ તત્ર યાવંતિ દૂરીભૂતાનિ જૈમિને । તાવત્કલ્પસહસ્રાણિ મોદતે વિષ્ણુના સહ
હે જયમિની, તુલસી પાસે જેટલી ધૂળ દૂર થાય છે, એટલા કલ્પસહસ્ત્રો સુધી તે વિષ્ણુ સાથે આનંદ માણે છે.
પ્રદીપં યસ્તુ સંધ્યાયાં સ્થાપયેત્તુલસીતલે । સ યાતિ મંદિરં વિષ્ણોઃ કુલકોટિસમન્વિતઃ
જે વ્યક્તિ સંધ્યાકાળે તુલસીના તળે દીવો પ્રગટાવે છે, તે અનગણિત પેઢીઓ સાથે વિષ્ણુના ધામે જાય છે.
ગોભ્યઃ શ્વભ્યઃ ખરેભ્યશ્ચ મનુષ્યેભ્યશ્ચ રક્ષતિ । શિશુભ્યસ્તુલસીં યસ્તુ તં રક્ષેત્કેશવઃ સદા
જે વ્યક્તિ ગાય, કૂતરા, ખચ્ચર, માણસો અને બાળકોમાંથી તુલસીની રક્ષા કરે છે, તેની કેશવ હંમેશા રક્ષા કરે છે.
તુલસ્યારોપણં યસ્તુ ભક્તિતઃ કુરુતે નરઃ । સ મૃતઃ પરમં મોક્ષં પ્રાપ્નોત્યેવ ન સંશયઃ
જે મનુષ્ય ભક્તિપૂર્વક તુલસી રોપે છે, તેને મૃત્યુ પછી નિશ્ચિતપણે પરમ મોક્ષ મળે છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.
પ્રભાતે તુલસીં પશ્યેદ્ભક્તિમાન્યો નરોત્તમઃ । સ વિષ્ણુદર્શનસ્યૈવ ફલં પ્રાપ્નોતિ ચાક્ષયમ્
જે ભક્તિપૂર્વક પ્રભાતે તુલસીનું દર્શન કરે છે, હે શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય, તેને વિષ્ણુના દર્શન જેટલું અક્ષય ફળ મળે છે.
તુલસીં પ્રણમેદ્યસ્તુ નરો ભક્તિસમન્વિતઃ । આયુર્બલં યશોવિત્તં સંતતિસ્તસ્ય વર્દ્ધતે
જે મનુષ્ય ભક્તિપૂર્વક તુલસીને નમસ્કાર કરે છે, તેના આયુષ્ય, તાકાત, પ્રતિષ્ઠા, ધન અને સંતાનમાં વૃદ્ધિ થાય છે.
તુલસીસ્મરણેનૈવ સર્વપાપં વિનશ્યતિ । તુલસીસ્પર્શનેનૈવ નશ્યંતિ વ્યાધયો નૃણામ્
માત્ર તુલસીનું સ્મરણ કરવાથી બધા પાપો નાશ પામે છે અને તુલસીનો સ્પર્શ કરવાથી મનુષ્યના રોગો દૂર થાય છે.
યોઽશ્નાતિ તુલસીપત્રં સર્વપાપહરં શુભમ્ । તચ્છરીરાંતરસ્થાયિ પાપં નશ્યતિ તત્ક્ષણાત્
જે મનુષ્ય પવિત્ર અને સર્વપાપહારી તુલસીનું પાન ગ્રહણ કરે છે, તેના શરીરમાં રહેલા પાપો તત્કાળ નાશ પામે છે.
તુલસીકાષ્ઠસંભૂતાં માલાં વહતિ યો નરઃ । તદ્દેહે પાતકં નાસ્તિ સત્યમેતન્મયોચ્યતે
જે મનુષ્ય તુલસીના કાંઠાથી બનેલી માળા ધારણ કરે છે, તેના શરીરમાં કોઈ પાપ રહેતું નથી—આ સત્ય છે, હું કહું છું.
તુલસીપત્રગલિતં યસ્તોયં શિરસા વહેત્ । ગંગાયાઃ સ્નાનજં પુણ્યં લભતે નાત્ર સંશયઃ
જે મનુષ્ય તુલસીપત્રથી પવિત્ર થયેલું પાણી માથા પર ધરે છે, તેને ગંગામાં સ્નાન કર્યાનું પુણ્ય મળે છે—આમાં કોઈ સંશય નથી.
દૂર્વાભિરક્ષતૈઃ પુષ્પૈર્નૈવેદ્યૈસ્તુલસીં શુભામ્ । સમારાધ્ય નરો ભક્ત્યા વિષ્ણુપૂજા ફલં લભેત્
જે મનુષ્ય દુર્વા, અખંડ ફૂલો અને ભક્તિપૂર્વકના નૈવેદ્યથી પવિત્ર તુલસીની પૂજા કરે છે, તેને વિષ્ણુપૂજાનું ફળ મળે છે.
યેનાર્ચિતા ભગવતી તુલસી કદાચિન્નૈવેદ્ય પુષ્પવરધૂપઘૃતપ્રદીપૈઃ । ધર્માર્થકામપરમામૃતદાયિ વિપ્રાઃ કિં તસ્ય વિષ્ણુચરણાપચિતિપ્રયોગૈઃ
હે બ્રાહ્મણો, જે કોઈએ કદી તુલસીની પૂજા નૈવેદ્ય, ફૂલો, ધૂપ અને ઘીના દીવડા વડે કરી છે—જે ધર્મ, અર્થ, કામ અને અમૃત ફળ આપે છે—એને પછી વિષ્ણુના ચરણોમાં અન્ય ઉપાસનાની જરૂર રહેતી નથી.
સ્થાનેષુ દોષરહિતેષુ સુરૌઘસેવ્યામારોપયંતિ તુલસીં હરિતુષ્ટિકર્ત્રીમ્ । તુષ્ટો હરિસ્ત્રિજગતામધિપોઽમુરારિસ્તેભ્યો દદાતિ પરમં પદમાશુ વિપ્ર
જે સ્થળે તુલસી, જે હરિને પ્રિય છે અને દેવતાઓ પણ સેવા કરે છે, નિર્દોષ જગ્યાએ રોપવામાં આવે છે, ત્યાં હરિ, ત્રણેય લોકના સ્વામી અને મુરાના સંહારક, પ્રસન્ન થઈને તેમને પરમ સ્થાન ઝડપથી આપે છે, હે બ્રાહ્મણ.
યજ્ઞં વ્રતં ચ પિતૃપૂજનમચ્યુતાર્ચ્ચાં દાનં યદન્યદપિ કર્મશુભં મનુષ્યાઃ । કુર્વંતિ દોષરહિતે તુલસીતલે ચ તાન્યક્ષયાણિ સકલાનિ ભવંતિ નૂનમ્
જે કોઈ યજ્ઞ, વ્રત, પિતૃપૂજા, અચ્યૂતની આરાધના, દાન કે બીજું શુભ કર્મ તુલસીના પવિત્ર તળે કરવામાં આવે છે, એ બધા નિશ્ચયે અક્ષય બને છે.
યદ્ધર્મકર્મકુરુતે મનુજઃ પૃથિવ્યાં નારાયણપ્રિયતમાં તુલસીં વિના ચ । તત્સર્વમેવ વિફલં ભવતિ દ્વિજેન્દ્ર પદ્મેક્ષણોઽપિ ન હિ તુષ્યતિ દેવદેવઃ
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, જે મનુષ્ય પૃથ્વી પર નારાયણને પ્રિય તુલસી વિના કોઈ પણ ધર્મકર્મ કરે છે, એ બધું વ્યર્થ જાય છે—even પદ્મનેત્ર દેવદેવ પણ પ્રસન્ન થતો નથી.