તથૈવાસ્ય કૃતા પૂજા દ્વિતીયસ્ય નરસ્ય તુ । મેનેઽહં શુભકર્માણૌ વિમાનં વરસત્તમૌ
એ જ રીતે, તમે બીજા પુરુષની પણ પૂજા કરી; મેં બંનેને શુભ કર્મ કરનાર અને ઉત્તમ વિમાનવાળા માન્યા.
યસ્ત્વમાભ્યાં સ્વયં પૂજાં કુરુષે ધર્મકારણાત્ । બ્રહ્માવિષ્ણુશિવાદ્યૈસ્તુ પૂજ્યસે ત્વં સદાનિશમ્
કયા ધર્મના કારણથી, તમે પોતે આ બંનેની પૂજા કરો છો? બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ અને બીજા હંમેશા તમારી પૂજા કરે છે.
યસ્યેદૃક્પરમં પુણ્યં કિમેતૌ કર્મ ચક્રતુઃ । કથ્યતાં મમ સર્વજ્ઞ ફલં દિવ્યમવાપતુઃ
કોણે એવો ઉત્તમ પુણ્ય કર્યો છે? આ બંનેએ કયાં કર્મ કર્યા? સર્વજ્ઞ, મને કહો, કયું દૈવી ફળ તેમને મળ્યું.
તચ્છ્રુત્વા સ તુ માં પ્રાહ શૃણુ કર્માનયોઃ કૃતમ્ । યત્કૃત્વાર્હમિહાયાતૌ તચ્છૃણુષ્વ મહામતે
એ સાંભળીને, તેમણે મને કહ્યું: આ બંનેએ જે કર્મ કર્યા છે, એ સાંભળ; એ કરીને, તેઓ અહીં આવ્યા છે—આ સાંભળ, મહામતિ.
ધર્મ ઉવાચ- વૈદિશં નામ નગરં પૃથિવ્યામસ્તિ વિશ્રુતમ્ । તત્રાભૂત્પૃથિવીપાલો ધરાપાલ ઇતિ શ્રુતઃ
ધર્મે કહ્યું: પૃથ્વી પર વૈદિશ નામનું એક પ્રસિદ્ધ શહેર છે. ત્યાં એક રાજા હતો, જેને ધરાપાલ કહેવામાં આવતો હતો.
કસ્મિન્કાલે પુરા દેવી શશાપ સ્વગણં ક્રુધા । મદૃતેન પરા નારી ભર્ત્તુર્યન્મે નિવેશિતા
ક્યારેક, પ્રાચીન સમયમાં, દેવી ગુસ્સામાં પોતાના સહયોગીઓને શાપ આપ્યો: 'મારા પતિએ મારી જગ્યાએ બીજી સ્ત્રીને રાખી છે—'
તસ્માદ્દ્વાદશવર્ષાણિ જંબુકસ્ત્વં ભવિષ્યસિ । ઇત્યુક્તઃ સ ચ બભ્રામ જંબુકો મેદિનીતલમ્
'એ કારણે, તું બાર વર્ષ સુધી શિયાળ બનીને જીવીશ.' એમ કહેતાં, તે શિયાળ બની પૃથ્વી પર ભટકતો રહ્યો.
વેતસી વેત્રવત્યોસ્તુ સંગમે લોકવિશ્રુતે । શાપાંતો ભવિતા પુત્ર ઇત્યુક્તં ગિરિકન્યયા
'વેટસી અને વેટ્રવતી નદીઓના પ્રસિદ્ધ સંગમ પર, શાપનો અંત આવશે, પુત્ર.' એમ પર્વતકન્યાએ કહ્યું.
તત્ર ચાનશનં કૃત્વા ક્ષેત્રે પ્રાણાંસ્તતોઽત્યજત્ । દિવ્યરૂપવપુર્ભૂત્વા જગામ વિષ્ણુસન્નિધૌ
ત્યાં ઉપવાસ કરીને, ખેતરમાં તેણે જીવ છોડ્યો; પછી દિવ્ય રૂપ ધારણ કરીને, તે વિષ્ણુની હાજરીમાં ગયો.
તત્રાશ્ચર્યં મહદ્દૃષ્ટ્વા ધરાપાલો મહીપતિઃ । વિષ્ણોરાયતનં કૃત્વા ક્ષેત્રે પ્રાણંસ્તતોઽત્યજત્
ત્યાં, એક મહાન ચમત્કાર જોઈને, રાજા ધરાપાલે ખેતરમાં વિષ્ણુનું મંદિર બનાવ્યું અને પછી પોતાનો જીવ છોડ્યો.
દિવ્યરૂપવપુર્ભૂત્વા સ્થાપયામાસ તં પ્રભુમ્ । તસ્મિન્પુરે નરાન્સર્વા સન્નિયોજ્યાસ્ય વીક્ષણે
દિવ્ય રૂપ ધારણ કરીને, તેણે એ પ્રભુને સ્થાપિત કર્યો અને એ શહેરમાં બધાં લોકોની સેવા માટે નિયુક્ત કર્યા.
શુભમાયતનં વિષ્ણોસ્તસ્મિન્ગ્રામે સદા જનૈઃ । પૂર્ણં તુ બ્રાહ્મણાદીનાં પૂજયિત્વા કદંબકમ્
એ ગામમાં વિષ્ણુનું શુભ મંદિર હંમેશાં લોકોથી ભરેલું રહેતું, અને બ્રાહ્મણો તથા અન્ય લોકોની પૂજા કર્યા પછી, કદંબના ફૂલો અર્પણ કરવામાં આવતા.
ઇતિહાસપુરાણજ્ઞં વાચકં તુ વિશેષતઃ । પૂજયિત્વા દ્વિજશ્રેષ્ઠં વિદ્યાશ્રેષ્ઠં મહામતિઃ
વિશેષ કરીને, બુદ્ધિશાળી રાજાએ ઇતિહાસ અને પુરાણ જાણતા, વિદ્વાન અને મહાન બુદ્ધિ ધરાવતા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણની પૂજા કરી.
પુસ્તકં ચાપિ સંપૂજ્ય ગંધપુષ્પાદિભિઃ ક્રમાત્ । તતસ્તમાહ રાજાસૌ વાચકં વિનયાન્વિતઃ
પુસ્તકને પણ ગંધ, ફૂલો વગેરેથી યોગ્ય રીતે પૂજ્યા. પછી રાજાએ વિનમ્રતાપૂર્વક વાચકને સંબોધન કર્યું.
એતદાયતનં વિષ્ણોઃ કારિતં ચ તવાગ્રતઃ । ચાતુર્વર્ણ્યમિદં ચાપિ શ્રોતુકામં કદંબકમ્
'આ વિષ્ણુનું મંદિર તમારી સામે સ્થાપિત થયું છે; હું ચાર વર્ણોની સંપૂર્ણ વાર્તા સાંભળવા ઇચ્છું છું.'
તિષ્ઠતીહ દ્વિજશ્રેષ્ઠ કુરુ પુસ્તકવાચનમ્ । યાવત્સંવત્સરં વિપ્ર ગૃહ્ય વૃત્તિં ત્વનુત્તમામ્
'અહીં રહો, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, અને પુસ્તકનું વાચન કરો. આખું વર્ષ, હું તમને શ્રેષ્ઠ જીવનોપાય આપું છું.'
સ્વર્ણનિષ્કશતં ચાત્ર તતો દાસ્યે તથાપરમ્ । પૂર્ણે વર્ષે દ્વિજશ્રેષ્ઠ શ્રેયોઽથ મહમાત્મનઃ
'હું અહીં સો સોનાની નકલી આપું છું, અને પછી વધુ પણ આપું છું. વર્ષ પૂરું થાય ત્યારે, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, હું તમને મારા આત્માનું શ્રેષ્ઠ કલ્યાણ પણ આપું છું.'
એવં પ્રવર્તિતં તત્ર પુણ્યં પુસ્તકવાચનમ્ । વર્ષસંગતમાત્રે તુ તથા ચ મુનિસત્તમ
એ રીતે ત્યાં પુન્યમય પુસ્તકવાચન શરૂ થયું, અને દર વર્ષે એ વિધિ પુનરાવૃત્તિ થતી રહી, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ.
અથાયુષઃ ક્ષયાચ્ચાયં કાલધર્મમુપેયિવાન્ । મયા ચાસ્ય વિમાનં હિ વિષ્ણુના પ્રેરિતં દિવઃ
પછી, જ્યારે તેનું આયુષ્ય પૂર્ણ થયું, તે સમયના ધર્મને પ્રાપ્ત થયો; અને મારી દ્વારા, વિષ્ણુની today, તેના માટે સ્વર્ગથી વિમાન મોકલવામાં આવ્યું.
ઇત્યેષા કર્મણાં વ્યુષ્ટિઃ પુણ્યમાખ્યાનસંજ્ઞકમ્ । શ્રુતં પાદ્મં મહત્પુણ્યં પવિત્રં પાપનાશનમ્
આ રીતે, કર્મોના ફળ તરીકે, પુણ્યમય વાર્તાનું મહાત્મ્ય પ્રાપ્ત થાય છે; પાદ્મ પુરાણનું મહાન, પવિત્ર અને પાપ નાશક વાચન સાંભળવામાં આવ્યું.
ગંધપુષ્પોપહારૈસ્તુ ન તુષ્ટિર્જાયતે તથા । દેવાનામિહ સર્વેષાં પુરાણશ્રવણાદ્યથા
ગંધ અને ફૂલોની અર્પણથી દેવતાઓને એટલી તૃપ્તિ મળતી નથી, જેટલી પુરાણોની વાર્તા સાંભળવાથી મળે છે.
સ્વર્ણરત્નાદિવસ્તૂનાં વસ્ત્રાણાં ચાપિ કૃત્સ્નશઃ । ગ્રામાણાં નગરાણાં ચ દાનાત્તુષ્ટિર્ભવેન્નહિ
સોનાં, રત્નો, વિવિધ વસ્તુઓ, કપડાં, ગામ અને શહેરોની દાનથી પણ તૃપ્તિ થતી નથી.
યથા સ્યાદ્ધર્મશ્રવણાત્પ્રીતિઃ સર્વદિવૌકસામ્ । ઇતિહાસપુરાણાનાં શ્રવણે મુનિસત્તમ
જેમ ધર્મના શ્રવણથી બધા દેવતાઓને આનંદ થાય છે, એ જ રીતે, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, ઇતિહાસ અને પુરાણોની વાર્તાઓ સાંભળવાથી પણ આનંદ મળે છે.
તથા સ્યાન્મે મહાપ્રીતિઃ સાધ્યે સર્વાર્થકામિકે । કન્યાદાને મહાપ્રીતિર્મમ સ્યાન્મુનિસત્તમ
એ જ રીતે, મારા બધા ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થાય ત્યારે મને પણ ખૂબ આનંદ થાય; હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, કન્યાદાન કરતા મને વિશેષ આનંદ થાય.
ન તથા રોચતે સા ચ યથા પુસ્તકવાચનાત્ । અથ કિં બહુનોક્તેન નાન્યત્પ્રીતિકરં મમ
પણ એ આનંદ મને pustak વાંચવાથી જે આનંદ મળે છે, એ જેટલો મનગમતો નથી; તો વધુ શું કહું? બીજું કંઈ મને એટલું આનંદ આપતું નથી.
પુણ્યાખ્યાનમૃતે વિપ્ર ગુહ્યમેતત્પ્રકીર્તિતમ્ । યશ્ચાયમપરો વિપ્ર ઇહાયાતો નરોત્તમઃ
હે વિદ્વાન, પુણ્ય વાર્તાઓ સિવાય આ ગુપ્ત વાત અહીં કહેવામાં આવી છે; અને આ બીજો ઉત્તમ પુરુષ અહીં આવ્યો છે, હે શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય.
સંગત્યાનુગતશ્ચાયં ધર્મશ્રવણમુત્તમમ્ । શ્રુત્વા ભક્તિરભૂદસ્ય શ્રદ્ધયા પરમાત્મનઃ
આ પુરુષ અહીં સભામાં જોડાયો અને શ્રેષ્ઠ ધર્મની વાર્તા સાંભળી; સાંભળ્યા પછી, એના મનમાં પરમાત્મા માટે શ્રદ્ધા સાથે ભક્તિ જાગી.
કૃત્વા પ્રદક્ષિણં તસ્ય વાચકસ્ય મહાત્મનઃ । એષ વિપ્રો મુનિશ્રેષ્ઠ દદૌ સ્વર્ણસ્ય માષકમ્
મહાન આત્માવાળા વાચકની પરિક્રમા કર્યા પછી, આ બ્રાહ્મણ, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, એક માશા સોનુ આપ્યું.
નાન્યદ્દાનં કદા ચક્રે લોભાવિષ્ટેન ચેતસા । પાત્રદાનાત્ફલપ્રાપ્તિસ્ત્વસ્ય જાતા ન સંશયઃ
લોભથી ભરેલા મનથી એણે બીજું કોઈ દાન ક્યારેય આપ્યું નથી; પણ પાત્રને દાન આપવાથી એણે ફળ જરૂર મેળવ્યું, એમાં કોઈ શંકા નથી.
ઇત્યેતત્કથિતં કર્મ આભ્યાં ચૈવ મહામુને
હે મહામુનિ, આ કર્મ બંનેએ કર્યું છે, એ અહીં વર્ણવાયું છે.