મહીં દદાતિ યસ્તસ્મૈ કૃષ્ટાં ફલવતીં શુભામ્ । સ તારયતિ વૈ વંશાન્દશપૂર્વાન્દશાપરાન્
જે કોઈ એવા પાત્રને ઉપજાઉ, ખેતીવાળી, શુભ જમીન આપે છે, એ પોતાના વંશના દસ પૂર્વજ અને દસ અનુવંશને તારી દે છે.
વિમાનેન ચ દિવ્યેન વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ । ન યજ્ઞૈસ્તુષ્ટિમાયાંતિ દેવાઃ પ્રોક્ષણકૈરપિ
એ દિવ્ય વિમાનમાં વિષ્ણુના લોકમાં જાય છે; યજ્ઞ કે અર્પણથી દેવતાઓ સંતોષ પામતા નથી—
બલિભિઃ પુષ્પપૂજાભિર્યથા પુસ્તકવાચનૈઃ । વિષ્ણોરાયતને યસ્તુ કારયેદ્ધર્મપુસ્તકમ્
બલિ, પુષ્પપૂજા કરતાં શાસ્ત્રના વાંચનથી વધુ સંતોષ થાય છે; જે વિષ્ણુના મંદિરમાં ધર્મગ્રંથ સ્થાપે છે—
દેવ્યાઃ શંભોર્ગણેશસ્ય અર્કસ્ય ચ તથા પુનઃ । રાજસૂયાશ્વમેધાભ્યાં ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ
દુર્ગા, શિવ, ગણેશ, સૂર્ય માટે પણ, એ માનવ રાજસૂય અને અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ મેળવે છે.
ઇતિહાસપુરાણાભ્યાં પુણ્યં પુસ્તકવાચનમ્ । સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ સૂર્યલોકં ભિનત્તિ સઃ
ઇતિહાસ અને પુરાણ વાંચવાથી પુણ્ય મળે છે; એ સર્વ ઇચ્છાઓ પામે છે અને સૂર્યલોકને પાર કરે છે.
સૂર્યલોકં ચ ભિત્ત્વાસૌ બ્રહ્મલોકં સ ગચ્છતિ । સ્થિત્વા કલ્પશતાન્યત્ર રાજા ભવતિ ભૂતલે
સૂર્યલોક પાર કરીને એ બ્રહ્મલોકમાં જાય છે; ત્યાં અનેક કલ્પ સુધી રહી, પૃથ્વી પર રાજા બને છે.
અશ્વમેધસહસ્રસ્ય યત્ફલં સમુદાહૃતમ્ । તત્ફલં સમવાપ્નોતિ દેવાગ્રે યો જયં પઠેત્
અશ્વમેધ યજ્ઞના હજાર ફળ જેટલું ફળ જે કહેવામાં આવ્યું છે, એ જ ફળ દેવતાઓની સામે જયનું પાઠ કરનારને મળે છે.
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન કાર્યં પુસ્તકવાચનમ્ । ઇતિહાસપુરાણાભ્યાં વિષ્ણોરાયતને શુભમ્ । નાન્યત્પ્રીતિકરં વિષ્ણોસ્તથાન્યેષાં દિવૌકસામ્
એથી, સર્વ પ્રયત્નથી, પુસ્તક વાંચવું જોઈએ—વિશેષ કરીને ઇતિહાસ અને પુરાણો—વિષ્ણુના મંદિરમાં. વિષ્ણુને અને બીજા દેવતાઓને એવી ખુશી બીજું કશું આપતું નથી.
મહાદેવ ઉવાચ- અત્રાપ્યુદાહરંતીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ । પુરાણં પરમં પુણ્યં સર્વપાપહરં શુભમ્
મહાદેવ બોલ્યા: અહીં પણ એક પ્રાચીન કથા કહેવામાં આવે છે, એક ઉત્તમ અને પવિત્ર પુરાણ, જે સર્વ પાપ દૂર કરે છે.
કુમારેણ ચ લોકાનાં નમસ્કૃત્ય પિતામહમ્ । પ્રોક્તં ચેદં મમાખ્યાનં દેવર્ષે બ્રહ્મસૂનુના
કુમારે વિશ્વના પિતામહને વંદન કરીને, દેવર્ષે, બ્રહ્માના પુત્રે, આ મારી કથા કહી.
સનત્કુમાર ઉવાચ- ગતોઽહં ધર્મરાજાનં દ્રષ્ટું સંપૂજિતો મુદા । શ્રુતિભિઃ પરયા ભક્ત્યા તેનોક્તોઽસ્મિ સુખાસને
સનતકુમારે કહ્યું: હું ધર્મરાજાને મળવા ગયો, આનંદથી સન્માનિત થયો, અને શ્રેષ્ઠ ભક્તિથી, સુખદ આસન પર બેઠો ત્યારે, તેમણે મને વેદ પ્રમાણે કહ્યું.
મયા તત્રોપવિષ્ટેન દૃષ્ટં કિંચિન્મહાદ્ભુતમ્ । કાંચનેન વિમાનેન વૈડૂર્યકૃતવેદિના
હું ત્યાં બેઠો ત્યારે, મેં કંઈક અદભુત જોયું: સોનાનો વિમાન, જેનું પાટિયું વૈડૂર્યથી બનેલું હતું.
મણિમુક્તવિચિત્રેણ કિંકિણીજાલશોભિના । આગતં પુરુષં તત્ર આસનાદ્દેવસત્તમ
મણિ અને મુક્તાથી શોભિત, કિંકિણીના જાળથી ઝળહળતું, એક પુરુષ ત્યાં આવ્યો, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, પોતાના આસન પરથી.
સસંભ્રમં સમુત્થાય દૃષ્ટ્વા ધર્મઃ સ્વયં વિભુઃ । ગૃહીત્વા દક્ષિણે પાણૌ પૂજિતોઽર્ઘેણ વૈ તતઃ
તેને જોઈને, ધર્મ સ્વયં, મહાન, ઉત્સાહથી ઊભા થયા, તેના જમણા હાથ પકડી, અને અર્ગ્યથી સન્માન કર્યો.
શિરસ્યાઘ્રાય દેવેશઃ પુરઃ સ્થાપ્ય તતઃ પરમ્ । પૂજયિત્વા તુ તં ધર્મ ઇદં વાક્યમુવાચ હ
દેવોના સ્વામી એના માથું સુઘી, તેને સામે બેસાડ્યા, અને પૂજા કર્યા પછી, ધર્મે એના માટે આ શબ્દો કહ્યા.
સુસ્વાગતં ધર્મદર્શિન્પ્રીતોઽસ્મિ દર્શનાત્તવ । સમીપે મમ તિષ્ઠસ્વ કિંચિજ્જ્ઞાનં વદસ્વ મે
સ્વાગત છે, ધર્મ દર્શન કરનાર! તારી મુલાકાતથી હું ખુશ છું. મારી પાસે બેસ, અને મને થોડું જ્ઞાન કહો.
પુનર્યાસ્યસિ તત્સ્થાનં યત્ર બ્રહ્મા વ્યવસ્થિતઃ । ઇત્યુક્તે ચ તતશ્ચાન્યો વિમાનવરમાસ્થિતઃ
પછી, તું એ સ્થાન પર પાછો જઈશ, જ્યાં બ્રહ્મા સ્થિત છે. આવું કહેતાં, બીજો પણ ઉત્તમ વિમાનમાં બેઠેલો આવ્યો.
આગતઃ પુરુષો દેવો યત્ર તિષ્ઠતિ ધર્મરાટ્ । સ પૂજિતો વિમાનસ્થઃ પ્રશ્રયાવનતેન ચ
એક દૈવી પુરુષ ત્યાં આવ્યો, જ્યાં ધર્મરાજા ઊભા હતા; તે પણ વિમાનમાં બેઠો, અને નમ્રતાથી ઝુકીને સન્માનિત થયો.
સામપૂર્વં તથોક્ત્વા તુ યથાપૂર્વં નરઃ સ્વયમ્ । કિમનેન કૃતં કર્મ યસ્ય તુષ્ટો ભવાન્ભૃશમ્
મૃદુ શબ્દોથી, જેમ પહેલાં, એ પુરુષે પોતે પૂછ્યું: આએ કયું કામ કર્યું છે, જેના માટે તમે એટલા પ્રસન્ન છો?
અત્ર મે કૌતુકં જાતં કૃતા હિ સ્વયમેવ તુ । યદસ્ય ભવતા પૂજા સવિસ્મયમનંતરમ્
એ સમયે, મને કૌતુક થયું, કારણ કે પૂજા તમે પોતે કરી; એના માટે તમે જે અદભુત સન્માન કર્યું, એનું કારણ શું છે?
તથૈવાસ્ય કૃતા પૂજા દ્વિતીયસ્ય નરસ્ય તુ । મેનેઽહં શુભકર્માણૌ વિમાનં વરસત્તમૌ
એ જ રીતે, તમે બીજા પુરુષની પણ પૂજા કરી; મેં બંનેને શુભ કર્મ કરનાર અને ઉત્તમ વિમાનવાળા માન્યા.
યસ્ત્વમાભ્યાં સ્વયં પૂજાં કુરુષે ધર્મકારણાત્ । બ્રહ્માવિષ્ણુશિવાદ્યૈસ્તુ પૂજ્યસે ત્વં સદાનિશમ્
કયા ધર્મના કારણથી, તમે પોતે આ બંનેની પૂજા કરો છો? બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ અને બીજા હંમેશા તમારી પૂજા કરે છે.
યસ્યેદૃક્પરમં પુણ્યં કિમેતૌ કર્મ ચક્રતુઃ । કથ્યતાં મમ સર્વજ્ઞ ફલં દિવ્યમવાપતુઃ
કોણે એવો ઉત્તમ પુણ્ય કર્યો છે? આ બંનેએ કયાં કર્મ કર્યા? સર્વજ્ઞ, મને કહો, કયું દૈવી ફળ તેમને મળ્યું.
તચ્છ્રુત્વા સ તુ માં પ્રાહ શૃણુ કર્માનયોઃ કૃતમ્ । યત્કૃત્વાર્હમિહાયાતૌ તચ્છૃણુષ્વ મહામતે
એ સાંભળીને, તેમણે મને કહ્યું: આ બંનેએ જે કર્મ કર્યા છે, એ સાંભળ; એ કરીને, તેઓ અહીં આવ્યા છે—આ સાંભળ, મહામતિ.
ધર્મ ઉવાચ- વૈદિશં નામ નગરં પૃથિવ્યામસ્તિ વિશ્રુતમ્ । તત્રાભૂત્પૃથિવીપાલો ધરાપાલ ઇતિ શ્રુતઃ
ધર્મે કહ્યું: પૃથ્વી પર વૈદિશ નામનું એક પ્રસિદ્ધ શહેર છે. ત્યાં એક રાજા હતો, જેને ધરાપાલ કહેવામાં આવતો હતો.
કસ્મિન્કાલે પુરા દેવી શશાપ સ્વગણં ક્રુધા । મદૃતેન પરા નારી ભર્ત્તુર્યન્મે નિવેશિતા
ક્યારેક, પ્રાચીન સમયમાં, દેવી ગુસ્સામાં પોતાના સહયોગીઓને શાપ આપ્યો: 'મારા પતિએ મારી જગ્યાએ બીજી સ્ત્રીને રાખી છે—'
તસ્માદ્દ્વાદશવર્ષાણિ જંબુકસ્ત્વં ભવિષ્યસિ । ઇત્યુક્તઃ સ ચ બભ્રામ જંબુકો મેદિનીતલમ્
'એ કારણે, તું બાર વર્ષ સુધી શિયાળ બનીને જીવીશ.' એમ કહેતાં, તે શિયાળ બની પૃથ્વી પર ભટકતો રહ્યો.
વેતસી વેત્રવત્યોસ્તુ સંગમે લોકવિશ્રુતે । શાપાંતો ભવિતા પુત્ર ઇત્યુક્તં ગિરિકન્યયા
'વેટસી અને વેટ્રવતી નદીઓના પ્રસિદ્ધ સંગમ પર, શાપનો અંત આવશે, પુત્ર.' એમ પર્વતકન્યાએ કહ્યું.
તત્ર ચાનશનં કૃત્વા ક્ષેત્રે પ્રાણાંસ્તતોઽત્યજત્ । દિવ્યરૂપવપુર્ભૂત્વા જગામ વિષ્ણુસન્નિધૌ
ત્યાં ઉપવાસ કરીને, ખેતરમાં તેણે જીવ છોડ્યો; પછી દિવ્ય રૂપ ધારણ કરીને, તે વિષ્ણુની હાજરીમાં ગયો.
તત્રાશ્ચર્યં મહદ્દૃષ્ટ્વા ધરાપાલો મહીપતિઃ । વિષ્ણોરાયતનં કૃત્વા ક્ષેત્રે પ્રાણંસ્તતોઽત્યજત્
ત્યાં, એક મહાન ચમત્કાર જોઈને, રાજા ધરાપાલે ખેતરમાં વિષ્ણુનું મંદિર બનાવ્યું અને પછી પોતાનો જીવ છોડ્યો.