તપો યજ્ઞાશ્ચ પુણ્યં ચ તથા દેવર્ષિપૂજનમ્ । આદ્યો વિધિશ્ચ વિદ્યા ચ સર્વં સત્યે પ્રતિષ્ઠિતમ્
તપ, યજ્ઞ, પુણ્ય અને દેવ ઋષિની પૂજા, મૂળ વિધિ અને જ્ઞાન — આ બધું સત્ય પર આધારિત છે.
સત્યં યજ્ઞસ્તથા દાનં મંત્રા દેવી સરસ્વતી । વ્રતચર્યા તથા સત્યમોઙ્કારઃ સત્યમેવ ચ
સત્ય એ યજ્ઞ, દાન, મંત્ર, દેવી સરસ્વતી, વ્રતનું પાલન અને ઓમકાર છે; આ બધું માત્ર સત્ય જ છે.
સત્યેન વાયુરભ્યેતિ સત્યેન તપતે રવિઃ । સત્યેન ચાગ્નિર્દહતિ સ્વર્ગઃ સત્યેન તિષ્ઠતિ
સત્યથી પવન ચાલે છે, સત્યથી સૂર્ય તેજ આપે છે, સત્યથી અગ્નિ દહે છે અને સ્વર્ગ પણ સત્યથી ટકી રહે છે.
પૂજનં સર્વદેવાનાં સર્વતીર્થાવગાહનમ્ । સત્યં ચ વદતે લોકે સર્વમાપ્નોત્યસંશયઃ
બધા દેવોની પૂજા અને બધા તીર્થોમાં સ્નાન — જો કોઈ જગતમાં સત્ય બોલે છે, તો તે નિશ્ચયે બધું પ્રાપ્ત કરે છે.
અશ્વમેધસહસ્રં ચ સત્યં ચ તુલયા ધૃતમ્ । સર્વેષાં સર્વયજ્ઞાનાં સત્યમેવ વિશિષ્યતે
હજારો અશ્વમેધ યજ્ઞ અને સત્યને તુલા પર રાખવામાં આવે — બધા યજ્ઞોમાં સત્ય જ સૌથી શ્રેષ્ઠ છે.
સત્યેન દેવાઃ પ્રીયંતે પિતરો ઋષયસ્તથા । સત્યમાહુઃ પરં ધર્મં સત્યમાહુઃ પરં પદમ્
સત્યથી દેવો, પિતૃઓ અને ઋષિઓ પ્રસન્ન થાય છે; તેઓ સત્યને સર્વોચ્ચ ધર્મ અને સર્વોચ્ચ સ્થાન કહે છે.
સત્યમાહુઃ પરં બ્રહ્મ તસ્માત્સત્યં વદામિ તે । મુનયઃ સત્યનિરતાઃ તપસ્તપ્ત્વા સુદુષ્કરમ્
તેઓ સત્યને પરમ બ્રહ્મ કહે છે; તેથી હું તને સત્ય કહું છું. મુનિઓ સત્યમાં નિરત રહી, કઠિન તપ કર્યા છે.
સત્યધર્મરતાઃ સિદ્ધાસ્તતઃ સ્વર્ગમિતો ગતાઃ । અપ્સરોગણસંઘુષ્ટૈર્વિમાનૈઃ પરિતો વૃતાઃ
સત્ય અને ધર્મમાં રત સિદ્ધો અહીંથી સ્વર્ગમાં ગયા છે, અપ્સરાઓ અને વિમાનોની આસપાસ ઘેરાયેલા.
વક્તવ્યં ચ સદા સત્યં ન સત્યાદ્વિદ્યતે પરમ્ । અગાધે વિપુલે સિદ્ધે સત્તીર્થે ચ શુચૌ હૃદિ
સત્ય હંમેશા બોલવું જોઈએ; સત્યથી ઊંચું કંઈ નથી. ઊંડા, વિશાળ, શુદ્ધ અને સિદ્ધ હૃદયમાં, પવિત્ર તીર્થમાં —
સ્નાતવ્યં મનસા યુક્તૈઃ સ્નાનં તત્પરમં સ્મૃતમ્ । આત્માર્થે વા પરાર્થે વા પુત્રાર્થે વાપિ માનવાઃ । અનૃતં યે ન ભાષંતે તે નરાઃ સ્વર્ગગામિનઃ
એકતા સાથે મનથી સ્નાન કરવું જોઈએ; એ સ્નાન શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે. પોતાનાં, બીજાં કે પુત્રનાં હિત માટે — જે લોકો અસત્ય બોલતા નથી, તેઓ સ્વર્ગમાં જાય છે.
વેદા યજ્ઞાસ્તથા મંત્રાઃ સંતિ વિપ્રેષુ નિત્યશઃ । ન ભાંત્યુજ્ઝિત સત્યેષુ તસ્માત્સત્યં સમાચરેત્
વેદ, યજ્ઞ અને મંત્રો બ્રાહ્મણોમાં હંમેશા છે; સત્યમાં સ્થિત લોકોમાંથી એ કદી ડગતા નથી. તેથી, સત્યનું પાલન કરવું જોઈએ.
નારદ ઉવાચ-। તપસાં મે ફલં બ્રૂહિ પુનરેવ વિશેષતઃ । સર્વેષાં ચૈવ વર્ણાનાં બ્રાહ્મણાનાં તપોબલમ્
નારદે પૂછ્યું: તપસ્યાના ફળ અને બધા વર્ણો તથા બ્રાહ્મણોમાં તપસ્યાની શક્તિ મને ફરીથી વિગતે કહો.
પ્રવક્ષ્યામિ તપોધ્યાનં સર્વકામાર્થસાધકમ્ । સુદુશ્ચરં દ્વિજાતીનાં તન્મે નિગદતઃ શૃણુ
હું તપસ્યાના ધ્યાન વિશે કહું છું, જે બધા ઈચ્છા અને કામના પૂર્ણ કરે છે; એ દ્વિજાતિઓ માટે બહુ કઠિન છે. મને બોલતાં સાંભળો.
તપો હિ પરમં પ્રોક્તં તપસા વિંદતે ફલમ્ । તપોરતો હિ યો નિત્યં મોદતે સહ દૈવતૈઃ
તપસ્યા સર્વોચ્ચ કહેવાય છે; તપસ્યાથી ફળ મળે છે. જે હંમેશા તપસ્યામાં રત છે, તે દેવો સાથે આનંદ પામે છે.
તપસા પ્રાપ્યતે સ્વર્ગસ્તપસા પ્રાપ્યતે યશઃ । તપસા મોક્ષમાપ્નોતિ તપસા વિંદતે મહત્
તપસ્યાથી સ્વર્ગ મળે છે, તપસ્યાથી યશ મળે છે; તપસ્યાથી મોક્ષ મળે છે, તપસ્યાથી મહાનતા પ્રાપ્ત થાય છે.
જ્ઞાનવિજ્ઞાનસંપત્તિઃ સૌભાગ્યં રૂપમેવ ચ । તપસા લભતે સર્વં મનસા યદ્યદિચ્છતિ
જ્ઞાન અને વિજ્ઞાનની પ્રાપ્તી, સૌભાગ્ય અને રૂપ — મન જે ઇચ્છે છે, તે બધું તપસ્યાથી મળે છે.
નાતપ્તતપસો યાંતિ બ્રહ્મલોકં કદાચન । યત્કાર્યં કિંચિદાસ્થાય પુરુષસ્તપ્યતે તપઃ
જે લોકોએ તપસ્યા નથી કરી, તેઓ કદી બ્રહ્મલોકમાં નથી પહોંચતા. જે પણ કાર્ય માણસ કરે છે, એ તપસ્યા કરે છે.
તત્સર્વં સમવાપ્નોતિ પરત્રેહ ચ માનવઃ । સુરાપઃ પરદારી ચ બ્રહ્મહા ગુરુતલ્પગઃ । તપસા તરતે સર્વં સર્વતશ્ચ વિમુચ્યતે
માણસ અહીં અને પરલોકમાં બધું પ્રાપ્ત કરે છે. દારૂ પીનાર, પરસ્ત્રીગામી, બ્રાહ્મણહત્યા કરનાર કે ગુરુની શય્યા ભંગ કરનાર — તપસ્યાથી એ બધું પાર કરી, સર્વથી મુક્ત થાય છે.
અપિ સર્વેશ્વરઃ સ્થાણુર્વિષ્ણુશ્ચૈવ સનાતનઃ । બ્રહ્મા હુતાશનઃ શક્રો યે ચાન્યે તપસાન્વિતાઃ
અગ્નિ, ઇન્દ્ર, બ્રહ્મા, સર્વેશ્વર, સ્થાણુ અને સનાતન વિષ્ણુ, તથા અન્ય તપસ્વી દેવતાઓ—even એ બધા પણ,
ષડશીતિસહસ્રાણિ મુનીનામૂર્દ્ધ્વરેતસામ્ । તપસા દિવિ મોદંતે સમેતા દૈવતૈઃ સહ
છયાંસી હજાર ઉર્દ્વરેતસ મુનિઓ, જેમણે તપથી સ્વર્ગમાં આનંદ મેળવો છે, દેવતાઓ સાથે મળીને,
તપસા પ્રાપ્યતે રાજ્યં શક્રઃ સર્વે પુરા સુરાઃ । તપસા પાલયન્સર્વાનહન્યહનિ વૃત્તિદાઃ
તપથી રાજય પ્રાપ્ત થાય છે; ઇન્દ્ર અને બધા જૂના દેવતાઓ તપથી સર્વ જીવોને રોજી રોજ જીવન આપે છે.
સૂર્યાચંદ્રમસૌ દેવૌ સર્વલોકહિતે રતૌ । તપસૈવ પ્રકાશંતે નક્ષત્રાણિ ગ્રહાસ્તથા
સૂર્ય અને ચંદ્ર દેવતાઓ, સર્વ લોકના હિતમાં તત્પર, તપથી જ પ્રકાશે છે; તારાઓ અને ગ્રહો પણ એ જ રીતે.
સર્વં ચ તપસાભ્યેતિ સર્વં ચ સુખમશ્નુતે । તપસ્તપતિ યોઽરણ્યે વનમૂલફલાશનઃ
તપથી બધું પ્રાપ્ત થાય છે, અને સર્વ સુખ પણ મળે છે; જે વનમાં મૂળ-ફળ ખાઈ તપ કરે છે, એ પણ તેજસ્વી બને છે.
યોઽધીતે શ્રુતિમેવાદૌ સમં સ્યાત્તપસા મુને । શ્રુતેરધ્યાપનાત્પુણ્યં યદાપ્નોતિ દ્વિજોત્તમઃ
જે આરંભમાં શાસ્ત્રનો અભ્યાસ કરે છે, એ તપ કરનાર જેટલો સમાન છે; શાસ્ત્ર શીખવવાથી જે પુણ્ય મળે છે—
તદધ્યાયસ્ય જપ્યાચ્ચ દ્વિગુણં ફલમશ્નુતે । જગદ્યથા નિરાલોકં જાયતે શશિભાસ્કરૌ
અભ્યાસ અને જપથી એ પુણ્યનું ફળ બે ગણા થાય છે; જેમ કે ચંદ્ર અને સૂર્ય વગર જગત અંધારું થાય—
વિના તથા પુરાણં હિ ધ્યેયમસ્માન્મહામુને । તપ્યમાનસ્તપો જ્ઞાનં યો ધારયતિ શાસ્ત્રતઃ
એ જ રીતે, પુરાણનું ધ્યાન પણ કરવું જોઈએ, મહામુનિ; જે તપ કરીને શાસ્ત્રથી જ્ઞાન ધારણ કરે છે—
સંબોધયતિ લોકં ચ તસ્માત્પૂજ્યતમો ગુરુઃ । સર્વેષાં ચૈવ પાત્રાણાં શ્રેષ્ઠપાત્રં પુરાણવિત્
એ જગતને જાગૃત કરે છે, તેથી એ સૌથી વધુ પૂજ્ય ગુરુ છે; બધા પાત્રોમાં, પુરાણ જાણનાર શ્રેષ્ઠ પાત્ર છે.
પતનાત્ત્રાયતે યસ્માત્તસ્માત્પાત્રમુદાહૃતમ્ । ધનં ધાન્યં હિરણ્યં વા વાસાંસિ વિવિધાનિ ચ
કારણ કે એ પતનથી બચાવે છે, એટલે એ પાત્ર કહેવાય છે; ધન, અનાજ, સોનુ કે વિવિધ વસ્ત્રો—
યે યચ્છંતિ સુપાત્રાય તે યાંતિ ચ પરાં ગતિમ્ । ગાશ્ચૈવ મહિષીર્વાપિ ગજાનશ્વાંશ્ચ શોભનાન્
જે કોઈ શ્રેષ્ઠ પાત્રને આપે છે, એ ઉત્તમ ગતિ પામે છે; ગાય, મહિષ, હાથી અને સુંદર ઘોડા—
યઃ પ્રયચ્છતિ મુખ્યાય તત્પુણ્યસ્ય ફલં શૃણુ । અક્ષયં સર્વલોકાનાં સોઽશ્વમેધફલં લભેત્ 6.27.
જે કોઈ એ બધું મુખ્ય પાત્રને આપે છે, એના પુણ્યનું ફળ સાંભળો: એ સર્વ લોકમાં અશ્વમેધ યજ્ઞનું અક્ષય ફળ મેળવે છે.