પુષ્યા પૂર્ણા તથા દીપા વિદીપા સૂર્યતેજસા । સહસ્રવૃષદાનાત્તુ યત્ફલં લભતે ધ્રુવમ્
પુષ્ય, પૂર્ણા, દીપા અને વિદીપા, સૂર્યની તેજથી ઝળહળે છે; જે ફળ હજાર વૃષ દાનથી મળે છે—
તત્ફલં સમવાપ્નોતિ ગંગાદર્શનતઃ ક્ષણાત્ । ઇયં ગંગા મહાપુણ્યા બ્રહ્મઘ્નાનાં વિશેષતઃ
એ ફળ ગંગાના દર્શનથી તરત મળે છે; આ ગંગા ખાસ કરીને બ્રાહ્મણહત્યા કરનાર માટે મહાપવિત્ર છે.
તેષાં નિરયયુક્તાનાં ગંગા પાપપ્રહારિણી । ચંદ્ર સૂર્યોપરાગે ચ યત્ફલં વિદ્યતેઽનઘ
જે લોકો નરકમાં બંધાયેલા છે, પાપ નાશ કરતી ગંગા તેમને ચાંદ્ર અને સૂર્ય ગ્રહણ સમયે મળતું ફળ આપે છે, હે નિર્દોષ.
તત્ફલં સમવાપ્નોતિ ગંગાદર્શનમાત્રતઃ । યથા સૂર્યોદયે તાત તમો ગચ્છતિ દૂરતઃ
એ જ ફળ માત્ર ગંગાના દર્શનથી મળે છે; જેમ સૂર્યોદય થાય ત્યારે અંધકાર દૂર થઈ જાય છે, તેમ.
તથા ગંગાપ્રભાવેન વિલયં યાતિ પાતકમ્ । માન્યેયં સર્વદા લોકે પવિત્રા પાપનાશિની
ગંગાની શક્તિથી પાપ પણ નાશ પામે છે; એ હંમેશા માન્ય છે, પવિત્ર અને પાપ નાશક છે.
કલ્યાણરૂપા સતતં વિષ્ણુના નિર્મિતા પુરા । દિવ્યરૂપા તુ જનની દીનાનાં પાવની સ્મૃતા
ગંગા સદા શુભ સ્વરૂપ ધરાવે છે, વિષ્ણુએ તેને પુર્વે રચી હતી; એ દિવ્ય રૂપે, દુઃખી લોકોની માતા અને પવિત્રતા આપનાર તરીકે યાદ આવે છે.
દેવાનાં ચ યથા વિષ્ણુસ્તથા ગંગોત્તમા નદી । યે કુર્વંતિ નરાઃ સ્નાનં માઘમાસે નિરંતરમ્
દેવોમાં વિષ્ણુ જેમ છે, તેમ નદીઓમાં ગંગા શ્રેષ્ઠ છે; જે લોકો માઘ માસમાં સતત સ્નાન કરે છે—
ન તેષાં વિદ્યતે દુઃખં કલ્પાનાં ચ શતત્રયમ્ । યત્ર ગંગા ચ યમુના યત્ર ચૈવ સરસ્વતી । તત્ર સ્નાત્વા ચ પીત્વા ચ મુક્તિભાગી ન સંશયઃ
તેમને ત્રણસો કલ્પ સુધી કોઈ દુઃખ નથી; જ્યાં ગંગા, યમુના અને સરસ્વતી મળે છે, ત્યાં સ્નાન અને પાનથી મુક્તિ નિશ્ચિત મળે છે.
મહાદેવ ઉવાચ-। ત્વદ્વાર્તાં પ્રિયતો બ્રવીમિ યદહં સા સ્તુસ્તુતિસ્તે પ્રભો યદ્ભુંજે તવ તન્નિવેદનમથો યદ્યામિ સા પ્રેષ્યતા । યચ્છાંતઃ સ્વપિમિ ત્વદંઘ્રિયુગલે દંડપ્રણામોઽસ્તુ નઃ। સ્વામિન્યચ્ચ કરોમિ તેન સ ભવાન્વિશ્વેશ્વરઃ પ્રીયતામ્
મહાદેવ બોલ્યા: હું તારી વાત પ્રેમથી કહું છું; જે હું સ્તુતિ કરું છું એ તારી જ છે, હે પ્રભુ, જે હું ભોગું છું એ તારી અર્પણ છે, અને જ્યાં જાઉં છું એ તારી today છે. જ્યારે હું ઊંઘું, મારા વંદન તારા પગ પર હોય; જે પણ કરું, એથી તું, સર્વેશ્વર, પ્રસન્ન થ.
દૃષ્ટેન વંદિતેનાપિ સ્પૃષ્ટેન ચ ધૃતેન કે
દેખવાથી, વંદનથી, સ્પર્શથી કે પકડી રાખવાથી—
તાવદ્ ભ્રમંતિ ભુવને મનુજા ભવોત્થ દારિદ્ય્ર રોગ મરણ વ્યસનાભિભૂતાઃ
લોકો ભૂમિ પર ત્યા wander કરે છે, ભવથી ઊપજેલા ગરીબી, રોગ, મૃત્યુ અને દુઃખથી પીડાય છે.
યત્સંસ્મૃતિઃ સપદિ કૃંતતિ દુષ્કૃતૌઘં પાપાવલીં જયતિ યોજન લક્ષતોઽપિ
જેની સ્મરણથી તરત જ દુષ્કૃત્યનો ઢગ કાપી પડે છે, પાપોની પાંખી જીતે છે—even લાખ યોજન દૂરથી.
આલોકોત્કંઠિતેન પ્રમુદિત મનસા વર્ત્મ યસ્યાઃ પ્રયાતં સદ્યસ્મિન્કૃત્યમેતામથ પ્રથમ કૃતી જજ્ઞિવાન્સ્વર્ગસિંધુમ્
જે કોઈ ગંગાના દર્શન માટે ઉત્સુક અને આનંદિત મનથી તેના માર્ગે જાય છે, એ તરત જ એ કાર્ય પૂર્ણ કરે છે; પ્રથમ કરનાર સ્વર્ગના મહાસાગરમાં જન્મે છે.
દેવીભૂત પરં બ્રહ્મ પરમાનંદદાયિની
એ દેવી બની, પરમ બ્રહ્મ, અને સર્વોચ્ચ આનંદ આપનાર છે.
સાક્ષાદ્ધર્મ દ્રવૌઘં મુરરિપુ ચરણાંભોજ પીયૂષસારં।। દુઃખસ્યાબ્ધેસ્તરિત્રં સુરમનુજનુતં સ્વર્ગસોપાન માર્ગમ્। । સર્વાંહોહારિ વારિ પ્રવર ગુણગણંભાસિ યા સંવહંતી
એ સીધા ધર્મનો પ્રવાહ છે, મુરશત્રુના પગલાંમાંથી મળેલી અમૃતની સાર છે; દુઃખના સાગરમાંથી પાર ઉતારનાર, દેવ અને મનુષ્યો દ્વારા પ્રશંસિત, સ્વર્ગનો માર્ગ; એનું પાણી સર્વ પાપ દૂર કરે છે, શ્રેષ્ઠ ગુણોથી પ્રકાશિત, અને એ ગુણો વહેંચે છે.
સ્વઃસિંધો દુરિતાબ્ધિમગ્ન જનતા સંતારણિ પ્રોલ્લસત્કલ્લોલા। । મલકાંતિનાશિતતમસ્તોમે જગત્પાવનિ
ગંગાના તરંગો પાપના સાગરમાં ડૂબેલા લોકોને બચાવે છે, સ્વર્ગની નદી; એની શુદ્ધ કાંતિ અંધકારનો ઢગ નાશ કરે છે, જગતને પવિત્ર કરે છે.
હં હો માનસ કંપસે કિમુ સખે ત્રસ્તોભયાન્નારકાત્કિં તે। ભીતિરિતિ શ્રુતિર્દુરિતકૃત્સંજાયતે નારકી ।। માભૈષીઃ શૃણુ મે ગતિં યદિ મયા પાપાચલ। સ્પર્દ્ધિની પ્રાપ્તા તે નિરયં કથઃ કિમપરં કિં મે ન ધર્મં ધનમ્
હા! હા! હે મન, તું કાંપે છે—શા માટે, મિત્ર, તું બંને નરકથી ડરે છે? પાપની વાત સાંભળવાથી ભય થાય છે, અને પાપથી નરક ઊપજે છે. ડરશો નહીં; મારી માર્ગ સાંભળો: જો મારાથી પાપનો પર્વત જીતવામાં આવે, તો નરકમાં પહોંચ્યા પછી પણ બીજું શું રહે છે? મને ધર્મ કે ધન કશું ઓછું નથી.
સર્વેશાદિ પ્રશંસા મુદમનુભવનં મજ્જનં યત્ર ચોક્તં સ્વર્નાર્યોવીક્ષ્યહૃષ્ટા। વિબુધ સુરપતિઃ પ્રાપ્તિસંભાવનેન દેવત્વં તે લભંતે સ્ફુટમ્ અશુભકૃતોપ્યત્ર વેદાઃ પ્રમાણમ્
જ્યાં સર્વેશ્વરની સ્તુતિ, આનંદનો અનુભવ અને સ્નાનની વાત થાય છે, ત્યાં સુવર્ણ નદી જોઈને આનંદ થાય છે; દેવોના રાજા પ્રાપ્તિના આશાથી દેવત્વ મેળવે છે—even દુશ્મન કરનાર પણ, અહીં વેદો પ્રમાણ છે.
બુદ્ધે સદ્બુદ્ધિરેવં ભવતુ તવ સખે માનસ સ્વસ્તિતે ઽસ્તુ વાણિ પ્રાણપ્રિયેધિ પ્રકટ ગુણ વપુઃ પ્રાપ્નુહિ પ્રાણિ પુષ્ટિં યસ્માત્સર્વૈર્ભવદ્ભિઃ
મિત્ર, મન, તારી બુદ્ધિ સદબુદ્ધિ બને, તારી કલ્યાણ થાય; તારી વાણી જીવને પ્રિય બને, તું સ્પષ્ટ ગુણ અને શરીરનું બળ મેળવે, કેમ કે તમે બધા—
શ્રીજાહ્નવી રવિસુતા પરમેષ્ઠિપુત્રી સિંધુત્રયાભરણતીર્થવર પ્રયાગ। । સર્વેશ મામનુગૃહાણ નયસ્વ ચોર્ધ્વમંતસ્તમો દશવિધં દલય સ્વધામ્ના
હે પવિત્ર જાહ્નવી, સૂર્યપુત્રી, બ્રહ્માની દિકરી, ત્રણ નદીઓની શોભા, હે પ્રયાગ, શ્રેષ્ઠ તીર્થ, હે સર્વેશ્વર, મને કૃપા કર, ઉપર લઈ જ, તારા ધામથી મનની દસ પ્રકારની અંધકાર દૂર કર.
વાગીશ વિષ્ણ્વીશ પુરંદરાદ્યાઃ પાપપ્રણાશાય વિદાંવિદોઽપિ। । ભજંતિ યત્તીરમનીલનીલં સતીર્થરાજો જયતિ પ્રયાગઃ
વાણીના દેવ, વિષ્ણુ, ઇન્દ્ર અને બીજા દેવતાઓ, તેમજ વેદમાં નિપુણ લોકો પણ, પાપ દૂર કરવા માટે, એ તટને પૂજે છે જે પવનની જેમ નીલાં છે; પવિત્ર સ્થળોમાં રાજા, પ્રયાગ, વિજયી છે.
કલિંદજા સંગમ વાપ્યયત્ર પ્રત્યગ્ગતા સ્વર્ગધુનીધુનોતિ। । અધ્યાત્મ તાપત્રિતયં જનસ્ય સ તીર્થરાજો જયતિ પ્રયાગઃ
જ્યાં કાલિન્દી નદી મળે છે અને સ્વર્ગી ગંગા પૂર્વ તરફ વહે છે, લોકોના ત્રણ પ્રકારના દુઃખો ધોઈ નાખે છે; પવિત્ર સ્થળોમાં રાજા, પ્રયાગ, વિજયી છે.
શ્યામો વટઃ શ્યામગુણોવૃણોતિ સ્વચ્છાયયા શ્યામલ યાજનાનામ્। । શ્યામશ્રમં કૃંતતિ યત્રદૃષ્ટઃ સ તીર્થરાજો જયતિ પ્રયાગઃ
કાળો વટ વૃક્ષ, કાળા ગુણોથી શોભિત, તેની શુદ્ધ છાંયાથી પૂજકોને ઢાંકી લે છે; જ્યાં એ વૃક્ષને જોવાથી કાળી થાક દૂર થાય છે, ત્યાં પવિત્ર સ્થળોમાં રાજા, પ્રયાગ, વિજયી છે.
બ્રહ્માદયોપ્યાત્મકૃતિં વિહાય ભજંતિ પુણ્યાત્મક ભાગધેયમ્
બ્રહ્મા અને બીજા દેવતાઓ પણ, પોતાની સ્વરૂપે છોડીને, પવિત્ર આત્માની શુભ કismet મેળવવા માટે અહીં આવે છે.
યત્સેવયા દેવ નૃદેવતાદિ દેવર્ષયઃ પ્રત્યહમામનંતિ। । સ્વર્ગં ચ સર્વોત્તમ ભૂમિરાજ્યં સ તીર્થરાજો જયતિ પ્રયાગઃ
તેની સેવા કરીને, હે ભગવાન, દેવ, માનવ અને દેવર્ષિ દરરોજ તેને સ્તુતિ કરે છે; એ સ્વર્ગ, શ્રેષ્ઠ ધરતી અને રાજય આપે છે; પવિત્ર સ્થળોમાં રાજા, પ્રયાગ, વિજયી છે.
એનાંસિ હંતીતિ પ્રસિદ્ધવાર્તા નામ પ્રતાપેન દૃશો ભવંતિ। । યસ્ય ત્રિલોકીં પ્રતતાપ ગોભિઃ સ તીર્થરાજો જયતિ પ્રયાગઃ
એનું પ્રભાવ પાપોનો નાશ કરે છે, એનું નામ પ્રસિદ્ધ છે; જેના તેજથી ત્રણેય લોકમાં ગાય દ્વારા પ્રકાશ ફેલાય છે, એ પવિત્ર સ્થળોમાં રાજા, પ્રયાગ, વિજયી છે.
ધત્તે ઽભિતશ્ચામર ચારુકાંતિં સિતાસિતે યત્રસરિદ્વરેણ્યે
ચારે બાજુ સફેદ અને કાળી સુંદર કાંતિ ધરાવે છે, જ્યાં નદીઓ જંગલમાં મળે છે.
બ્રાહ્મીનપુત્રી ત્રિપથાસ્ત્રિવેણી સમાગમે સાક્ષતયાગમાત્રાત્
બ્રહ્માની પુત્રી, ત્રણ માર્ગવાળી ત્રિવેણી, એના સંગમ પર, પૂજાથી સીધા પ્રાપ્ત થાય છે.
કેષાંચિજ્જન્મકોટિર્વ્રજતિ સુવચસાં યામિયામીતિ યસ્મિન્કેષાં।। ચિત્પ્રેપ્સતાં યં નિયતમતિયતેદ્ વર્ષવૃંદં વરિષ્ઠમ્। । યત્પ્રાપ્તં ભાગ્યલક્ષૈર્ભવતિ ભવતિ નો વાસ વાચામવાચ્યો। । દિષ્ટ્યા વેણી વિશિષ્ટો ભવતિ દૃગતિથિઃ કં પ્રયાગ પ્રયાગઃ
કેટલાંક માટે, અનેક જન્મો 'ચાલો, ચાલો' કહીને પસાર થાય છે, પણ શ્રેષ્ઠની ઇચ્છા રાખનારને શ્રેષ્ઠ વર્ષ મળે છે; હજારો ભાગ્યે જે મળે છે, એ બોલી શકાય છે કે નહીં; ભાગ્યથી ત્રિવેણી વિશિષ્ટ બને છે, અને પ્રયાગનું દર્શન દુર્લભ છે.
લોકાનામક્ષમાણાં મખકૃતિષુ કલૌ સ્વર્ગકામૈર્જય સ્તુત્યાદિ સ્તોત્રૈર્વચોભિઃ અગ્નિષ્ટોમાશ્વમેધ પ્રમુખ મખફલં સમ્યગાલોચ્યસાંગં
કળીયુગમાં સ્વર્ગની ઇચ્છા રાખનાર, યજ્ઞ કરવા અસમર્થ હોય, તો સ્તુતિ અને ભજનથી યજ્ઞના ફળ, અગ્નિષ્ટોમ, અશ્વમેધ અને બીજા યજ્ઞોનું ફળ અહીં પૂર્ણ મળે છે.