તદા તાઃ સર્વયોગિન્યઃ પપ્રચ્છુર્જગદીશ્વરમ્ । મર્ત્યલોકેષુ યે લોકા ભોગમોક્ષવરેપ્સવઃ
પછી બધી યોગિનીઓએ જગતના સ્વામી પાસે પૂછ્યું: 'મૃત્યુલોકમાં જે લોકો ભોગ કે મોક્ષ ઇચ્છે છે—'
પૂજયિષ્યંતિ તે નિત્યં સ્વગૃહે યોગિનીગણમ્ । તત્તેષાં વાંછિતં સર્વં સિધ્યતાં ત્વત્પ્રસાદતઃ
'તેઓ પોતાના ઘરમાં યોગિનીઓના સમૂહની હંમેશા પૂજા કરશે; તમારી કૃપાથી તેમની બધી ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થાય.'
મહાદેવ ઉવાચ- યઃ કશ્ચિત્પૂજયેન્નિત્યં ભક્તિભાવસમન્વિતઃ । યુષ્મદ્ગણં ચ તસ્યાહં વરદોઽસ્મિ ધરાતલે
મહાદેવએ કહ્યું: 'જે કોઈ ભક્તિભાવથી રોજ તમારી સમૂહની પૂજા કરે છે, હું તેને ધરા પર વર આપનાર છું.'
મદ્ભક્તઃ કેશવસ્યાપિ દ્વેષ્ટિ યો યોગિનીગણમ્ । ભૈરવોઽહં તદા તસ્ય હરિષ્યે સુકૃતં કૃતમ્
'મારા ભક્ત કે કેશવના ભક્ત, જો યોગિનીઓના સમૂહને તિરસ્કારે છે, તો હું ભૈરવ બનીને તેની બધી પુણ્યવાણી લઈ લઉં.'
ઇતિ દત્તવરા હૃષ્ટા યોગિન્યો વિભુના મૃધે । અત્રાંતરે ભવાનીં તાં સસ્માર વૃષભં હરઃ
એ રીતે વર મેળવનાર યોગિનીઓ ભગવાનની કૃપાથી આનંદિત થઈ; એ સમયે હરએ ભવાણી અને વૃષભનું સ્મરણ કર્યું.
સ્મૃતમાત્રા પાર્વતી સા વૃષભશ્ચાગમત્ક્ષણાત્ । સખીગણસમાયુક્તા સંપ્રાપ્તા હરવલ્લભા
સ્મરણ થતાં જ પાર્વતી અને વૃષભ તરત આવી ગયા; સખીઓના સમૂહ સાથે હરની પ્રિય આવી પહોંચી.
સંત્યક્ત્વા ભ્રામરીં મૂર્તિં હરસ્યાર્દ્ધં સમારુહત્ । ગિરિજાસહિતો રાજન્મહેશો મુમુદે તતઃ
ભૈરવીનું રૂપ છોડીને, મહાદેવજી ગિરિજાજી સાથે પોતાના અર્ધાંગમાં પધાર્યા, રાજા, અને પછી મહેશ્વરે આનંદ અનુભવ્યો.
યોગિનીં પ્રત્યુવાચેદં પિબધ્વં રુધિરં નૃપ । જાલંધરકબંધસ્થં તાઃ શ્રુત્વા જહૃષુર્ભૃશમ્
પછી યોગિનીઓને કહ્યું: 'જાલંધરના શરીરમાં જે લોહી બચ્યું છે, એ પી જાવ.' આવું સાંભળીને યોગિનીઓ ખૂબ જ ખુશ થઈ.
માંસમેદોહ્યસૃક્પીત્વા યોગિન્યો નનૃતુર્મુદા । તતો હરઃ પ્રસન્નોઽભૂત્તાસાં ક્રીડનવીક્ષણાત્
યોગિનીઓએ માંસ, ચરબી અને લોહી પીધું અને આનંદથી નૃત્ય કર્યું; તેમનું રમણ જોઈને હરજી પ્રસન્ન થયા.
સ્વયં ચ ભૈરવં રૂપં કૃત્વા તન્મધ્યગઃ પપૌ । તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રા મહાકાયાસ્તદાસન્યોગિની ગણાઃ
પછી સ્વયં મહાદેવે ભૈરવનું રૂપ ધારણ કર્યું અને યોગિનીઓના વચ્ચે લોહી પીધું; એ સમયે યોગિનીઓ બધાં ભયાનક દાંતવાળી અને વિશાળ શરીરવાળી હતી.
ગ્રસંતોઽદ્યાપિ માંસાનિ કાલે ચાપિ પિબંત્યસૃક્ । તેન જાલંધરો દૈત્યો નોત્તિષ્ઠતિ રણે હતઃ
આજે પણ, યોગિનીઓ યોગ્ય સમયે માંસ ખાય છે અને લોહી પીવે છે; તેથી જ, યુદ્ધમાં મારેલો જાલંધર દૈત્ય ફરી ઊભો થતો નથી.
તતસ્તત્ર સમાજગ્મુર્બ્રહ્માદ્યા દેવતાગણાઃ । ઋષયો મરુતો દેવા સ્તુવંતિ સ્મ મહેશ્વરમ્
પછી ત્યાં બ્રહ્મા અને બીજા બધા દેવતાઓ, ઋષિઓ, મારુતો અને દેવતાઓ ભેગા થયા અને મહેશ્વરની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.
દિશઃ પ્રસેદુઃ સુરભિર્વવૌ મરુદ્દિવઃ પ્રપેતુર્ભુવિ પુષ્પવૃષ્ટયઃ । કૃતાભિષેકસ્ય ચ તસ્ય નિઃસ્વનાન્સંનાદિતા દુંદુભયોઽપિ ચક્રિરે
દિશાઓ શાંત થઈ, સુગંધિત પવન ફૂંકાયો અને આકાશમાંથી પૃથ્વી પર ફૂલોની વર્ષા થઈ; મહાદેવના અભિષેક સમયે ઢોલ-નગારા જોરથી વાગવા લાગ્યા.
ઉપરિ પરિમલાંધૈઃ સુસ્વરં સંપતદ્ભિર્મધુકરનિકુરં બૈરુહ્યમાણાભરેણ । અવિરલમધુધારાસારસંસિક્તભૂમિઃ સદસિ સુરવિમુક્તા પ્રાપતત્પુષ્પવૃષ્ટિઃ
ઉપરથી દેવતાઓએ છોડેલા ફૂલોની વર્ષા થઈ, મધમાખીઓ મીઠા અવાજે ગુંજતી હતી અને જમીન મધની ધારા થી ભીંજાઈ ગઈ.
હતે તદા સિંધુસુતે હરેણ નારાચઘાતૈસ્ત્રિજગત્તદા બભૌ । પ્રસૂનવૃષ્ટિર્નનૃતુસ્તદાંગના જગુશ્ચ યક્ષાઃ સુરકિન્નરાદ્યાઃ
જ્યારે હરિએ સમુદ્રપુત્રને તીક્ષ્ણ બાણોથી માર્યો, ત્યારે ત્રણેય લોક તેજસ્વી બની ગયા; ફૂલોની વર્ષા થઈ, સ્ત્રીઓએ નૃત્ય કર્યું અને યક્ષ, દેવતા અને કિન્નરોએ ગીત ગાયું.
શંભુર્વૈરિજયોત્થિતેન યશસા સ્ફારાંગકીર્તિર્ગિરિં । સ્વં ભેજે સુરસિદ્ધચારણગણૈઃ સંસ્તૂયમાનઃ સદા । ગૌરી ચાપિ જગામ ચાશુ ગિરિતઃ શ્વેતઃ । સખીસંવૃતા સંચક્રુસ્ત્વભિસેવનં સુમનસાં વર્ષેણ દેવાંગના
શંભુએ દુશ્મન પર વિજયથી મળેલી મહાન કીર્તિ સાથે પોતાના પર્વત પર પાછા ગયા, જ્યાં દેવ, સિદ્ધ અને ચારણો હંમેશા તેમની સ્તુતિ કરતા; ગૌરી પણ પોતાની સખીઓ સાથે પર્વત પરથી ઝડપથી ગઈ અને દેવાંગનાઓએ ફૂલોની વર્ષાથી સેવા કરી.
દેવોઽસૌ કરુણામયઃ સુરગણાન્સ્વે સ્વે પદે સ્થાપયન્। પ્રાદાદન્યદપિ સ્વકં વસુ તતો જ્ઞાત્વા પતિં શંકરઃ । કિં વક્તવ્યમતઃ પરં યદિ ભવેદીશાનુકંપા પરા । કોઽયં વા ત્રિદિવો ધરાતલમિદં સ્યાદાત્મસાત્સર્વતઃ
એ કરુણામય દેવએ બધા દેવતાઓને તેમના પોતાના સ્થાન પર સ્થાપિત કર્યા અને તેમને તેમનું ધન પણ પાછું આપ્યું; એથી વધુ શું કહેવું? જો ભગવાનની મહાન કૃપા મળે તો આ સ્વર્ગ કે પૃથ્વી બધું જ પોતાનું બની જાય.
દેવાઃ સ્વરાજ્યમાસાદ્ય યથાપૂર્વં ચકાશિરે । બુભુજુર્યજ્ઞભાગાંસ્તે લોકપાલત્વમાશ્રિતાઃ
દેવતાઓએ પોતાનું સ્વરાજ્ય ફરી મેળવ્યું અને પહેલાં જેવું તેજ પ્રાપ્ત કર્યું; તેઓએ યજ્ઞના ભાગોનો આનંદ માણ્યો અને દુનિયાની રક્ષા કરવાની જવાબદારી લીધી.
નારદ ઉવાચ- ઇતિ જાલંધરસ્યોક્તં યથાવદનુપૂર્વશઃ । ચરિતં લોકવીરસ્ય રાજન્નત્યદ્ભુતં તવ
નારદે કહ્યું: રાજા, જાલંધર, જે લોકવીર હતો, એની અદ્ભુત કથા તને યોગ્ય ક્રમમાં સંભળાવી.
વિષ્ણુસ્ત્યજતિ નાદ્યાપિ ક્ષીરાબ્ધિં યદ્વશો નૃપ । સર્વોઽપિ ભુંક્તે સ્વં કર્મ કર્મ તદ્વિદ્ધ્યસંશયમ્
રાજા, આજે પણ વિષ્ણુ ક્ષીરસાગર છોડતા નથી, કારણ કે એના પ્રભાવે બંધાયેલા છે; દરેકને પોતાના કર્મના ફળ ભોગવવા પડે છે — આમાં કોઈ શંકા નથી.
તુભ્યં દુઃખનિરાસાય પ્રોક્તમાખ્યાનમુત્તમમ્ । યાવદ્દેહોસ્તિ કર્માણિ સુખદુઃખાનિ કર્મતઃ
આ ઉત્તમ કથા તને દુઃખ દૂર કરવા માટે કહી છે; જ્યાં સુધી શરીર છે, ત્યાં સુધી સુખ-દુઃખ બધું કર્મથી જ મળે છે.
દેહી ભુંક્તે વશો રાજન્ત્રાણં ન જ્ઞાનતઃ પરમ્ । કૃષ્ણાદીનાં દેહબંધે સુખદુઃખાદિ વર્તતે
રાજા, શરીરધારી મનુષ્યે પોતાના ભાગ્ય પ્રમાણે સુખ-દુઃખ ભોગવે છે; જ્ઞાનથી કંઈ થાય નહીં, કર્મ જ મુખ્ય છે. કૃષ્ણ અને બીજાઓ માટે પણ શરીરથી બંધાયેલા સુખ-દુઃખ આવે છે.
તત્રેતરેષાં કિં વાચ્યં યે વૈરાગ્યપરાઙ્મુખાઃ । જ્ઞાત્વેદૃશીં કર્મગતિં સર્વેભ્યો બલવત્તમામ્
જ્યારે આવા શક્તિશાળી કર્મના ફળ જાણી લીધા, ત્યારે જે લોકો વૈરાગ્યથી દૂર છે, તેમના વિષે શું કહેવું?
ધીરો ભવ પ્રતીક્ષસ્વ શુભકર્માગમં પુનઃ । શત્રૂન્જિત્વા તુ સમયે સ્વં રાજ્યં પુનરાપ્સ્યસિ
તુ ધીરજ રાખ, સારા કર્મો ફરી આવશે એ માટે રાહ જો; યોગ્ય સમયે દુશ્મનોને હરાવીને તું પોતાનું રાજ્ય પાછું મેળવશે.
ઇતિહાસમિમં શ્રુત્વા ન દુઃખૈ પરિભૂયતે । ધર્માર્થકામમોક્ષાશ્ચ યથાવચ્ચાત્ર કીર્ત્તિતાઃ
આ પ્રાચીન વાર્તા સાંભળવાથી કોઈપણ દુઃખથી પીડાતો નથી; અહીં ધર્મ, સંપત્તિ, ઇચ્છા અને મોક્ષના માર્ગો યોગ્ય રીતે સમજાવવામાં આવ્યા છે.
સ્વર્ગ્યં પાપહરં પુણ્યં શોકમોહવિનાશનમ્ । બ્રાહ્મણો જ્ઞાનમાપ્નોતિ રાજ્યં પ્રાપ્નોતિ ક્ષત્રિયઃ
આ કથા સ્વર્ગમાં લઈ જાય છે, પાપ નાશ કરે છે, પુણ્ય આપે છે અને શોક તથા મોહ દૂર કરે છે; બ્રાહ્મણને જ્ઞાન મળે છે અને ક્ષત્રિયને રાજપદ પ્રાપ્ત થાય છે.
વૈશ્યશ્ચ બહ્વીં સંપત્તિં શ્રુત્વા શૂદ્રઃ સુખં લભેત્ । યો રાજા ભ્રષ્ટરાજ્યોઽપિ રતઃ સન્નેવ સત્પથિ
વૈશ્યને આ કથા સાંભળવાથી બહુ સંપત્તિ મળે છે અને શૂદ્રને સુખ મળે છે; અને જે રાજા પોતાનું રાજ્ય ગુમાવી બેઠો હોય, જો તે સદ્ માર્ગે રહે તો,
સ રાજ્યં પુનરાપ્નોતિ શ્રવણાન્નિત્યમસ્ય તુ । આકર્ણ્યૈતત્સતાં રાજન્શ્રાવ્યમન્યન્ન રોચતે
એ રાજા આ કથા નિયમિત સાંભળવાથી ફરીથી પોતાનું રાજ્ય મેળવે છે; હે રાજા, આ પવિત્ર વાર્તા સાંભળ્યા પછી સજ્જનોના મનને બીજું કશું ગમતું નથી.
કલં ચ કોકિલાલાપં રૂક્ષં ધ્વાંક્ષરુતં યથા । આખ્યાનમેતદનઘં શ્રુત્વા સજ્જનહૃત્પ્રિયઃ
જેમ કોયલનો મધુર અવાજ કાગડાના કર્કશ રટાર કરતાં મીઠો લાગે છે, તેમ આ નિર્દોષ કથા પણ સજ્જનોના હૃદયને ખૂબ પ્રિય લાગે છે.
હિરણ્યતિલવસ્ત્રાદ્યૈર્ધેનુભૂમિપ્રદાનતઃ । સંતોષયેદ્વાચકં તુ તસ્મિંસ્તુષ્ટે ફલં લભેત્
સુવર્ણ, તલ, વસ્ત્ર, ગાય કે જમીન જેવી ભેટો આપી વાર્તા વાચકને પ્રસન્ન કરવો જોઈએ; જ્યારે વાચક ખુશ થાય છે ત્યારે જ સાચું ફળ મળે છે.