મુહૂર્તં પરમાત્માનં તમેકાકિનમવ્યયમ્ । અબુદ્ધ્વા ત્યજસે મૂર્ખ કથં ત્વં મુક્તિમિચ્છસિ
'મૂર્ખ, એક ક્ષણ માટે પણ એ પરમાત્માને ઓળખ્યા વિના, તું તેને ત્યજી દે છે—તો પછી મુક્તિ કેવી રીતે ઇચ્છે છે?'
વૃંદા તવ પ્રિયા રાજ્ઞી હૃતા સા યોગમાયયા । બ્રહ્મસ્વરૂપં વિજ્ઞાય પ્રાપ્તા તત્પરમં પદમ્
'વૃંદા, તારી પ્રિય રાણી, યોગમાયાથી હરી લેવામાં આવી હતી; તેણે બ્રહ્મસ્વરૂપને ઓળખીને પરમ પદ પ્રાપ્ત કર્યું.'
ઇદાનીં દુર્લ્લભા સા ચ તત્પદં ચૈવ દુર્લ્લભમ્ । સ્વર્ગાપવર્ગયોર્મધ્યે સંસારે વરમાપ્નુહિ
હવે એ પ્રાપ્ત કરવું અતિ દુષ્કર છે, અને એ ઉત્તમ અવસ્થાને મેળવવું પણ અઘરું છે. સ્વર્ગ અને મુક્તિ વચ્ચે, આ સંસારમાં તું શ્રેષ્ઠ વસ્તુ પસંદ કર.
જાલંધર ઉવાચ- દેવમુક્તપદં લભ્યં કૃતકૃત્યેન કેનચિત્ । ઇદાનીં કૃતકૃત્યોઽસ્મિ યત્ત્વાં પશ્યે ત્વયા હતઃ
જાલંધર બોલ્યો: દેવો અને મુક્ત થયેલા લોકો જે અવસ્થાને મેળવે છે, એ કોઈ પોતાના કામ પૂર્ણ કરનારને મળે છે. હવે હું પણ તારો દર્શન કરીને, તારા હાથેથી માર્યો જઈને, પોતાનું કામ પૂર્ણ કરી દીધું છે.
શિવ ઉવાચ- મત્સ્થાનં પરમં ક્ષેત્રં યદિ ત્વં ગંતુમુત્સુકઃ । તર્હિ માં કોપયસ્વાશુ દૈત્યં હત્વા દૃઢૈઃ શરૈઃ
શિવ બોલ્યા: જો તું મારા પરમ સ્થાનમાં જવા માટે ઉત્સુક છે, તો તું જલદી દૈત્યા પર દૃઢ બાણો વડે હુમલો કરીને મને રોષિત કર.
તતોઽહં ત્વાં હનિષ્યામિ મત્સ્થાનં યાસ્યસેઽનઘ । મહેશ્વરવચઃ શ્રુત્વા પ્રાહ જાલંધરઃ શિવમ્
પછી હું તને મારું અને તું, પાપરહિત, મારા સ્થાનમાં જશે. મહેશ્વરનાં શબ્દો સાંભળી જાલંધરે શિવને કહ્યું.
ત્વયિ સર્વજગત્પૂજ્યે પૂર્વં ન પ્રહરામ્યહમ્
તમે સર્વ જગતના પૂજ્ય છો, તેથી હું પહેલા હુમલો કરતો નથી.
નારદ ઉવાચ- એવમુક્તો જઘાનાશુ સિંધુજં વિશિખૈઃ શિવઃ । તે શરાઃ સિંધુપુત્રસ્ય દેહલગ્ના વિભાંતિ ચ
નારદે કહ્યું: આમ બોલાતા, શિવે તરત જ સમુદ્રપુત્રને બાણોથી ઘાયલ કર્યો; એ બાણો સમુદ્રપુત્રના શરીરમાં ઘૂસીને તેજસ્વી દેખાતા.
યથા લોહગિરિપ્રાંતે વેણવો વહ્નિદીપિતાઃ । જાલંધરો હરસ્યાંગં પૂરયામાસ માર્ગણૈઃ
જેમ લોખંડના પર્વતની કિનારે વણાં અગ્નિથી જલ્યા હોય, તેમ જાલંધરે હરાના અંગોને બાણોથી ભર્યા.
તૈઃ શરૈઃ શુશુભે રુદ્રો યથા ખં ખેચરાકુલમ્ । જાલંધરેશયોર્યુદ્ધં તથા દ્વંદ્વમભૂન્નૃપ
એ બાણોથી રુદ્ર તેજસ્વી દેખાતા, જેમ આકાશમાં દેવતાઓની ભીડ હોય; એ રીતે, રાજા, જાલંધર અને હરામાં યુદ્ધ શરૂ થયું.
હરાદન્યેન હંતાસ્તિ ન સોઢાન્યોઽર્ણવાત્મજાત્ । ગિરિકોટિસહસ્રૈસ્તુ તદા પૃથ્વીપુટોદ્ધૃતૈઃ
હરા સિવાય બીજું કોઈ સમુદ્રપુત્રને સહન કરી શકે નહીં; પછી પૃથ્વીમાંથી હજારો પર્વતની ચોટીઓ ઉપાડી,
પૂરયામાસ સમરે સિંધુજઃ પાર્વતીપતિમ્ । તતઃ શૂલેન નિહતો રુદ્રેણોરસિ દાનવઃ
યુદ્ધમાં સમુદ્રપુત્રે પાર્વતીપતિને ચોટીઓથી ઘેર્યા; પછી રુદ્રે દાનવને શૂળ વડે છાતીમાં ઘાયલ કર્યો.
નિઃસસાર મુખાત્તસ્ય જ્વરો જંભો ભયંકરઃ । સ ચ વીરજ્વરોનામ સિંહવક્ત્રો નરાકૃતિઃ
તેના મોઢામાંથી ભયાનક જ્વર બહાર આવ્યો, જે જાંભા જેટલો ભયંકર હતો; એ જ્વર, વીરજ્વર નામે, સિંહમુખ અને માનવાકૃતિ ધરાવતો હતો.
દૈત્યદેહાદ્વિનિષ્ક્રાંતં દૃષ્ટ્વા સિંહમુખં જ્વરમ્ । હુંકારમકરોદ્ઘોરં શરભસ્તત્ર નિર્યયૌ
દૈત્યના શરીરમાંથી સિંહમુખી જ્વર બહાર આવતા, શરભે ભયાનક હૂંકાર કર્યો અને ત્યાં પ્રગટ થયો.
શિવસ્ય નિઃસૃતેનાસૌ શરભેણ નિપાતિતઃ । અજેયં શંકરં દૃષ્ટ્વા વૃષભેંદ્રેણ સંયુતમ્
શિવમાંથી નીકળેલા એ જ્વરને શરભે પછાડી દીધો; અજેય શંકર અને વૃષભેન્દ્ર સાથે જોઈને,
આયયૌ વૃષભાભ્યાશે તરસા સાગરાત્મજઃ । વૃષં પુચ્છે ગૃહીત્વા ચ ભ્રામયામાસ ચાંબરે
સમુદ્રપુત્ર ઝડપથી વૃષભ પાસે આવ્યો; વૃષભની પૂંછ પકડીને, તેને આકાશમાં ફેરવવા લાગ્યો.
જાલંધરો મહાબાહુશ્ચિક્ષેપ હિમવદ્ગિરૌ । તતસ્ત્રિશૂલમત્યુગ્રં મુમોચ ગિરિજાપતિઃ
મહાબાહુ જાલંધરે તેને હિમાલય પર્વત પર ફેંકી દીધો; પછી ગિરિજાપતિએ અત્યંત ભયાનક ત્રિશૂળ છોડ્યું.
તદ્ધસ્તેન ગૃહીત્વા ચ દૈત્યેશઃ શિવસન્નિધૌ । રથારૂઢો ધનુર્ગૃહ્ય કાલકેદારમબ્ધિજઃ
દૈત્યેશે એ ત્રિશૂળને હાથમાં પકડી, શિવની હાજરીમાં, રથ પર ચઢી, ધનુષ પકડી, અને સમુદ્રપુત્ર મૃત્યુના મેદાનમાં ગયો.
પૂરયામાસ વિશિખૈઃ શિવમુર્વીતલે સ્થિતમ્ । ઉગ્રઃ શસ્ત્રાઞ્છરાન્છિત્વા બાણૈ રથમચૂર્ણયત્
તે શિવને, પૃથ્વી પર ઊભેલા, બાણોથી ઘેર્યો; ઉગ્ર, તેણે શસ્ત્રો અને બાણો કાપી નાખ્યા અને પોતાના બાણોથી રથને ચૂર્ણ કરી નાખ્યો.
દશયોજનવિસ્તીર્ણં સારથ્યશ્વ સમન્વિતમ્ । જાલંરોઽપિ વિરથો અભ્યધાવન્મૃધે શિવમ્
દસ યોજન જેટલો પહોળો, સારથી અને ઘોડા સાથે, રથ વિનાનો જાલંધર પણ યુદ્ધમાં શિવ તરફ દોડી ગયો.
તયોર્યુદ્ધમભૂદ્ઘોરમદ્ભુતં લોમહર્ષણમ્ । તદ્દૃષ્ટ્વાઽકાંડકલ્પાંત શંકયા તત્ર સુઃસુરાઃ
બન્ને વચ્ચે એક ભયાનક અને અદભુત યુદ્ધ શરૂ થયું, જે જોઈને રોમાંચ ઉભો થાય. એ યુદ્ધ જોઈને ત્યાં આવેલા દેવોએ અચાનક કલ્પાંત આવી ગયો છે એવી શંકા કરી.
સર્વાસ્ત્રૈસ્તાવદન્યોન્યં જઘ્નતુર્ભીમવિક્રમૌ । પદ્ભિઃ પૃથ્વીં ચાલયંતૌ કંપયંતૌ નભઃ સ્વનૈઃ
ભયંકર શક્તિ ધરાવતા એ બંનેએ બધા શસ્ત્રોથી એકબીજાને માર્યા, પગથી પૃથ્વીને હલાવી અને તેમના ગર્જનાથી આકાશ પણ કંપી ઉઠ્યું.
અથોત્કટં બલં દૃષ્ટ્વા દાનવેંદ્રસ્ય શંકરઃ । શસ્ત્રજાલં જહારાશુ યોગમાયાબલેન સઃ
પછી દાનવના મહાન બળને જોઈને શંકરે યોગમાયાની શક્તિથી શસ્ત્રોની જાળને તરત દૂર કરી દીધી.
તતઃ કોટિભુજો દૈત્યો દંષ્ટ્રા ભીષણલોચનઃ । શસ્ત્રહીનોઽપિ તરસા ધાવમાનો હરં યયૌ
પછી દૈત્ય, અનેક હાથો, ભયાનક દાંત અને ભયજનક આંખો સાથે, શસ્ત્ર વિના પણ ઝડપથી હર તરફ દોડી ગયો.
વિશાલકરબંધેન બબંધ સમરે શિવમ્ । તતસ્તસ્ય કૃપાણેન ચિચ્છેદ કરકાનનમ્
યુદ્ધમાં પોતાના વિશાળ હાથોથી દૈત્યએ શિવને પકડી લીધો; પછી શિવે પોતાની તલવારથી એ હાથોના જંગલને કાપી નાખ્યું.
સિંધુજેન ભુજાક્રાંતો રુદ્રોભૂન્નીલલોહિતઃ । લીલયા યોધયામાસ રણેઽસૌ સિંધુનંદનઃ
સિંધુના પુત્રના હાથોમાં પકડાઈને રુદ્રની કાયાં નીલ અને લાલ થઈ ગઈ; પછી રમતાં રમતાં એ યુદ્ધમાં સિંધુના પુત્ર સાથે લડવા લાગ્યા.
છિન્નહસ્તોઽપિ યુયુધે સ્વર્ભાનુઃ શિરસા યથા । નિયુદ્ધેન નદીસૂનુસ્તોષયામાસ શંકરમ્
હાથ કપાઈ ગયો હોવા છતાં, નદીના પુત્રએ યુદ્ધ ચાલુ રાખ્યું, જેમ સ્વર્ભાનુએ માથાથી યુદ્ધ કર્યું; મલ્લયુદ્ધથી તેણે શંકરને પ્રસન્ન કર્યો.
પરિતુષ્ટોઽબ્રવીચ્છંભુર્વરં વરય દુર્લભમ્ । જાલંધરેણસોઽપ્યુક્તસ્ત્વં મે દેહ્યાત્મનઃ પદમ્
પ્રસન્ન થઈને શંભુએ કહ્યું, 'તુ દુર્લભ વર માંગ.' જાલંધરે કહ્યું, 'મને તમારું સર્વોચ્ચ સ્થાન આપો.'
મમ દોઃશસ્ત્રહીનસ્ય નાવજ્ઞાં કર્તુમર્હસિ । શીઘ્રં પ્રયચ્છ મે સિદ્ધિં નોચેત્ત્વાં સંહરામ્યહમ્
'મારા હાથમાં શસ્ત્ર નથી એટલે તમે મને અવગણના ન કરો; તરત મને સિદ્ધિ આપો, નહીં તો હું તમને નાશ કરી દઈશ,' એમ જાલંધરે કહ્યું.
ઇત્યુક્ત્વા સભુજો ભૂત્વા જઘ્ને તં મુષ્ટિનોરસિ । તતઃ સુદર્શનં ચક્રં પુરા યન્નિર્મિતં સ્વયમ્
આ રીતે કહીને, એ ફરીથી પોતાના હાથો મેળવીને મુષ્ટિ વડે હરના છાતી પર પ્રહાર કર્યો; પછી, એ જ સુદર્શન ચક્ર, જે તેણે પહેલાં બનાવ્યું હતું, દેખાયું.