નિશમ્ય વચનં તસ્યાઃ સાંત્વયન્પ્રાહ તાં હરિઃ । શૃણુ વૃંદારિકે ત્વં માં વિદ્ધિ લક્ષ્મીમનોહરમ્
વૃંદાના શબ્દો સાંભળીને, હરિએ તેને શાંત કર્યા અને કહ્યું: 'વૃંદારિકા, સાંભળો, મને લક્ષ્મીને મોહમાં પાડનાર જાણો.'
તવ ભર્તા હરં જેતું ગૌરીમાનયિતું ગતઃ । અહં શિવઃ શિવશ્ચાહં પૃથક્ત્વે ન વ્યવસ્થિતૌ 6.15.
'તમારો પતિ હરાને જીતવા અને ગૌરીને લાવવા ગયો હતો; હું શિવ છું અને શિવ પણ હું છું—અમે અલગ નથી.'
જાલંધરો હતઃ સંખ્યે ભજ મામધુનાનઘે । નારદ ઉવાચ- ઇતિ વિષ્ણોર્વચઃ શ્રુત્વા વિષણ્ણવદનાભવત્ । તતો વૃંદારિકા રાજન્કુપિતા પ્રત્યુવાચ હ
'જાલંધર યુદ્ધમાં મારવામાં આવ્યો છે; હવે, નિર્દોષે, મારી શરણમાં આવો.' નારદ કહે છે: વિષ્ણુના શબ્દો સાંભળીને, વૃંદારિકાનું મુખ ઉદાસ થઈ ગયું; પછી, હે રાજા, વૃંદારિકા ગુસ્સામાં જવાબ આપી.
રણે બદ્ધોઽસિ યેન ત્વં જીવન્મુક્તઃ પિતુર્ગિરા । વિવિધૈઃ સત્કૃતો રત્નૈર્યુક્તં તસ્ય હૃતા વધૂઃ
'યુદ્ધમાં જેમણે તમને બાંધ્યા, પિતાના આદેશથી જીવતો મુક્ત કર્યો; અનેક રત્નોથી સન્માનિત હોવા છતાં, તેની પત્ની લઈ લેવામાં આવી.'
પતિર્ધર્મસ્ય યો નિત્યં પરદારરતઃ કથમ્ । ઈશ્વરોઽપિ કૃતં ભુંક્તે કર્મેત્યાહુર્મનીષિણઃ
'ધર્મમાં સદા સ્થિર રહેતો પતિ, બીજાની પત્ની સાથે કેવી રીતે આનંદ માણે? ઈશ્વર પણ પોતાના કર્મના ફળ ભોગવે છે, એમ વિદ્વાનો કહે છે.'
અહં મોહં યથાનીતા ત્વયા માયા તપસ્વિના । તથા તવ વધૂં માયા તપસ્વીકોઽપિ નેષ્યતિ
'જેમ તમે તપસ્વીનું રૂપ લઈને મને મોહમાં પાડી, તેમ કોઈ તપસ્વી માયાથી તમારી પત્નીને પણ લઈ જશે.'
ઇતિ શપ્તસ્તથા વિષ્ણુર્જગામાદૃશ્યતાં ક્ષણાત્ । સા ચિત્રશાલાપર્યંકઃ સ ચ તેઽથપ્લવંગમાઃ
એ રીતે શાપ મળતાં, વિષ્ણુ પલભરમાં નજરમાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયો; ચિત્રશાળાની પાંખ અને એ પંખીઓ પણ એક સાથે ગાયબ થઈ ગયા.
નષ્ટં સર્વં હરૌ યાતે વનં શૂન્યં વિલોક્ય સા । વૃંદા પ્રાહ સખીં પ્રાપ્ય જિહ્મં તદ્વિષ્ણુના કૃતમ્
હરિ જતાં બધું જ ગુમ થઈ ગયું; વન ખાલી જોઈને, વૃંદાએ પોતાની સખીને મળીને કહ્યું: 'વિષ્ણુએ છેતરપિંડીથી આ કર્યું છે.'
ત્યક્તં પુરં ગતં રાજ્યં કાંતઃ સંદેહતાં ગતઃ । અહં વને વિદિત્વૈતત્ક્વ યામિ વિધિનિર્મિતા
શહેર છોડી દેવાયું, રાજ્ય પણ ગુમ થયું, અને મારા પ્રિયનો પણ કોઈ વિશ્વાસ નથી; આ બધું વનમાં જાણી, હવે હું ક્યાં જઉં, એ તો કismetની રચના છે.
મનોરથાનાં વિષયમભૂન્મે પ્રિયદર્શનમ્ । પ્રાહ નિઃશ્વસ્ય ચૈવોષ્ણં રાજ્ઞી વૃંદાતિદુઃખિતા
મારા મનમાં હવે પ્રિયના દર્શન માત્ર ઈચ્છાનું વિષય બની ગયું છે; ઊંડું ઉશ્કેરાઈ, રાણી વૃંદા ખૂબ દુઃખી થઈને બોલી.
મમ પ્રાપ્તં હિ મરણં ત્વયા હિ સ્મરદૂતિકે । ઇત્યુક્તા સા તયા પ્રાહ મમ ત્વં પ્રાણરૂપિણી
હવે તો મારી પાસે મૃત્યુ આવી ગયું છે, કેમકે તું, સ્મરદૂતિકા, મારી પાસે આવી છે; આવું સાંભળીને એની સખીએ કહ્યું: 'તું તો મારી જીવરૂપ છે.'
તસ્યાસ્તથોક્તમાકર્ણ્ય ઇતિકર્ત્તવ્યતાં તતઃ । વને નિશ્ચિત્ય સા વૃંદા ગત્વા તત્ર મહત્સરઃ
એના શબ્દો સાંભળીને, વૃંદાએ શું કરવું એ નક્કી કર્યું, અને સખી સાથે વનમાં જઈને એક મોટું સરોવર પહોંચ્યા.
વિહાય દુઃખમકરોદ્ગાત્રક્ષાલનમંબુના । તીરે પદ્માસનં બદ્ધ્વા કૃત્વા નિર્વિષયં મનઃ
દુઃખ છોડીને, એણે શરીર પાણીથી ધોઈ, તટ પર પદ્માસન બેસી, અને મનને બધાં વિષયોથી દૂર રાખ્યું.
શોષયામાસ દેહં સ્વં વિષ્ણુસંગેન દૂષિતમ્ । તપશ્ચચારસાત્યુગ્રં નિરાહારા સખીસમમ્
વિષ્ણુ સાથેના સંસર્ગથી દુષિત થયેલું શરીર સુકાવા માંડ્યું, અને સખી સાથે મળીને અત્યંત કઠોર તપ કરવાનું શરૂ કર્યું, ઉપવાસ રાખ્યો.
ગંધર્વલોકતો વૃંદામથાગત્યાપ્સરોગણઃ । પ્રાહ યાહીતિ કલ્યાણિ સ્વર્ગં મા ત્યજ વિગ્રહમ્
પછી, ગંધર્વલોકમાંથી અનેક અપ્સરાઓ વૃંદા પાસે આવી અને કહ્યું: 'હે શુભે, સ્વર્ગમાં જા; તું તારો શરીર છોડ નહી.'
ગાંધર્વં શસ્ત્રમેતત્ત્રિભુવનવિજયં શ્રીપતિસ્તોષમગ્ર્યં। નીતો યેનેહ વૃંદે ત્યજસિ કથમિદં તદ્વપુઃ પ્રાપ્તકામમ્ । કાંતં તે વિદ્ધિ શૂલિપ્રવરશરહતં પુણ્યલાભસ્ય ભૂષાસ્વર્ગસ્ય ત્વં। ભવાદ્ય દ્રુતમમરવનં ચંડિભદ્રે ભજ ત્વમ્
આ ગાંધર્વ વિદ્યા, જે ત્રણેય લોકમાં વિજય અને શ્રીપતિની શ્રેષ્ઠ કૃપા આપે છે, એ અહીં પ્રાપ્ત થઈ છે, હે વૃંદા; તું કેમ એ શરીર છોડે છે, જેની ઈચ્છા પૂર્ણ થઈ છે? તારો પ્રિય શિવના શ્રેષ્ઠ બાણથી ઘાયલ થયો છે—આ તારા પુણ્ય અને સ્વર્ગના માર્ગની શોભા છે. હવે, હે શૂરવીર, જલદી અમરલોકમાં જા.
શ્રુત્વા શાસ્ત્રં વધૂનાં જલધિજદયિતા વાક્યમાહ પ્રહસ્ય । સ્વર્ગાદાહૃત્ય મુક્તાત્રિદશપતિ વધૂશ્ચાતિવીરેણ પત્યા । આદૌ પાત્રં સુખાનામહમમરજિતા પ્રેયસા તદ્વિયુક્તાનિર્દુષ્ટા તદ્ય। તિષ્યે પ્રિયમમૃતગતં પ્રાપ્નુયાં યેન ચૈવ
વધુઓ માટેનું શાસ્ત્ર સાંભળીને, સમુદ્રજની પ્રિયએ હસીને કહ્યું: 'સ્વર્ગમાંથી લાવવામાં આવેલી દેવપત્નીઓ અને તેમના શૂરવીર પતિઓ સુખના પાત્ર છે; હું મારા નિર્દોષ પ્રિયથી વિભાજિત છું, અને અમૃતમાં ગયેલા મારા પ્રિયને પામવાની ઈચ્છા રાખું છું.'
ઇત્યુક્ત્વા સસખી વૃંદા વિસસર્જાપ્સરોગણાન્ । તત્પ્રીતિપાશબદ્ધાસ્તા નિત્યમાયાંતિ યાંતિ ચ
આ રીતે બોલી, વૃંદાએ સખી સાથે અપ્સરાઓને વિદાય આપી; એના પ્રેમના બંધમાં, એ અપ્સરાઓ સતત આવે અને જાય છે.
યોગાભ્યાસેન વૃંદાથ દગ્ધ્વા જ્ઞાનાગ્નિના ગુણાન્ । વિષયેભ્યઃ સમાહૃત્ય મનઃ પ્રાપ તતઃ પરમ્
યોગાભ્યાસથી, વૃંદાએ જ્ઞાનની આગથી ગુણોને ભસ્મ કરી દીધા; વિષયોથી મન પાછું ખેંચીને, એ સર્વોચ્ચ અવસ્થાને પામી.
દૃષ્ટ્વા વૃંદારિકાં તત્ર મહાંતશ્ચાપ્સરોગણાઃ । તુષ્ટુવુર્નભસસ્તુષ્ટા વવૃષુઃ પુષ્પવૃષ્ટિભિઃ
ત્યાં વૃંદાને જોઈ, અનેક અપ્સરાઓએ એના વખાણ કર્યા; ખુશ થઈને, એણે આકાશમાંથી ફૂલ વરસાવ્યા.
શુષ્કકાષ્ઠચયં કૃત્વા તત્ર વૃંદાકલેવરમ્ । નિધાયાગ્નિં ચ પ્રજ્વાલ્ય સ્મરદૂતી વિવેશ તમ્
સૂકા લાકડાં એકત્ર કરીને, એણે વૃંદાનું શરીર એ પર મૂક્યું; આગ પ્રગટાવી, સ્મરદૂતી એમાં પ્રવેશી ગઈ.
દગ્ધં વૃંદાંગરજસાં બિંબં તદ્ગોલકાત્મકમ્ । કૃત્વા તદ્ભસ્મનઃ શેષં મંદાકિન્યાં વિચિક્ષિપુઃ
વૃંદાનું શરીર દગ્ધ થતાં, એના ભસ્મથી ગોળ આકારનું પ્રતિમું બનાવ્યું અને એ બાકી રહેલું ભસ્મ મન્દાકિનીમાં ફેંકી દીધું.
યત્ર વૃંદા પરિત્યજ્ય દેહં બ્રહ્મપથં ગતા । આસીદ્વૃંદાવનં તત્ર ગોવર્દ્ધનસમીપતઃ
જ્યાં વૃંદાએ શરીર છોડીને બ્રહ્મપથ પ્રાપ્ત કર્યો, ત્યાં, ગોવર્ધન નજીક, વૃંદાવન હતું.
દેવ્યોઽથ સ્વર્ગમેત્ય ત્રિદશપતિવધૂસત્ત્વસંપત્તિમાહુર્દેવીભ્યસ્તન્નિશમ્ય પ્રમુદિતમનસો નિર્જરાદ્યાશ્ચ સર્વે । શત્રોર્દૈત્યસ્ય હિત્વા પ્રબલતરભયં ભીમભેર્યો નિજઘ્નુઃ શ્રુત્વા તત્રાસનસ્થઃ । પરિજનનિવહોવાપશોભાં શુભસ્ય
પછી દેવીઓ સ્વર્ગમાં આવી, દેવપતિઓની પત્નીઓના ગુણ અને શ્રેષ્ઠતા વિશે વાત કરી; આ સાંભળીને, બધા અમરજનો આનંદિત થઈ ગયા, અને ભયંકર દૈત્યશત્રુનો ભય દૂર કર્યો; ત્યાં બેઠેલા તેમના પરિજનોએ શુભ શોભા પામી.
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ। કથં જાલંધરો ગૌરીં હરરૂપધરો મુને । દૃષ્ટ્વા ચકાર કિં તત્ર તન્મે કથય વિસ્તરાત્
યુધિષ્ઠિર બોલ્યા: હે મુનિ, જાલંધરે શિવનું રૂપ ધારણ કરીને ગૌરી પાસે કેવી રીતે ગયો? તેને જોઈને તેણે શું કર્યું? કૃપા કરીને આ બધું વિગતે કહો.
નારદ ઉવાચ- યદા માયાશિવસ્તત્ર પ્રાર્થયદ્ગિરિજાં પ્રતિ । તતઃ સા ચુક્ષુભે રાજન્કિંચિન્નોવાચ તં પ્રતિ
નારદ બોલ્યા: જયારે માયા-શિવ ત્યાં ગિરિજાને રીઝવવા લાગ્યા, ત્યારે, હે રાજા, ગૌરી થોડી ગભરાઈ અને તેને થોડું બોલી.
અનાતુરસ્ય દેવસ્ય પ્રાપ્તસ્ય તપસા મયા । ન યુક્તમિતિ નિશ્ચિત્ય પાર્વતી નાહ તં નૃપ
પાર્વતી વિચાર્યું કે દેવ, જે દુ:ખી નથી અને જે મને તપથી મળી ચૂક્યા છે, એ માટે આવું કરવું યોગ્ય નથી; તેથી, હે રાજા, પાર્વતીએ તેને કંઈ જવાબ આપ્યો નહીં.
સા ન તત્ર પ્રતીકારં દૃષ્ટ્વા તસ્ય ચ પશ્યતઃ । નિર્ગતા તત ઉત્થાય દદર્શાકાશવાહિનીમ્
તે ત્યાં કોઈ ઉપાય ન જોઈ, અને જ્યારે તે જોઈ રહ્યો હતો, ત્યારે ઊઠી ને બહાર નીકળી, અને આકાશમાં ફરતી એકને જોઈ.
ગંગાં વાસોચિતાં મત્વા ભવાની તપસે યયૌ । પુરાપિ તપસા લબ્ધો મયેશઃ સાંપ્રતં તથા
ગંગાને યોગ્ય વસ્ત્રમાં જોઈને, ભવાની તપ કરવા ગઈ, જેમ પહેલાં તપથી ભગવાનને મેળવ્યા હતા, એ જ રીતે હવે ફરી.
ઇત્યવ્રજચ્ચિંતયતી સખીભિઃ સહિતા તતઃ । પુરઃ ક્ષીરનિભાં રાજન્પાર્વતી ગગનાત્પરમ્
એ રીતે વિચારતી, સખીઓ સાથે, પાર્વતી દૂધ જેવી તેજસ્વી બની, અને રાજા, આકાશથી પણ વધુ ઊંચે ગઈ.