ભીતત્રાણાત્પરં નાન્યત્પુણ્યમસ્તિ તપોધન । એવમુક્તવતી ભીતા સાલસાંગી તપસ્વિનમ્
હે તપસ્વી, ભયમાં પડેલા માણસને બચાવવું એ સૌથી મોટું પુણ્ય છે; એ રીતે, ડરીને, એ તપસ્વીને ચાંપતી બોલી.
તાવત્પ્રાપ્તઃ સદુષ્ટાત્મા સર્વજીવપ્રબંધકઃ । વૃંદાદેવી ભયત્રસ્તા હરિકંઠે સમાશ્લિષત્
એ સમયે, બધા જીવોને પકડી રાખનાર દુષ્ટ આવી ગયો; ભયથી કંપતી વૃંદાદેવી હરિના ગળે ચાંપાઈ ગઈ.
સુખસ્પર્શં ભુજાભ્યાં સા શોકવલ્લીવ લિંગિતા । તવાલિંગનભાવેન પુનરેવ ભવિષ્યતિ
એ, હરિના હાથમાં, સુખદ સ્પર્શથી, દુ:ખની વેલ જેવી ચાંપાઈ ગઈ; તારા ચાંપવાથી ફરી એ જ બની જશે.
શિરઃ સર્વાંગસંપન્નં ત્વદ્ભર્તુરધિકં ગુણૈઃ । અથ ત્વં પ્રમદે ગચ્છ પત્યર્થે ચિત્રશાલિકામ્
માથું, સર્વ અંગોથી સંપન્ન, તારા પતિ કરતાં વધુ ગુણવાળું છે; હવે, સ્ત્રી, પતિ માટે ચિત્રશાળા તરફ જા.
સા ચિત્રશાલામિત્યુક્તા વિવેશ મુનિના તદા । દિવ્યપર્યંકમારૂઢા ગૃહ્ય કાંતસ્ય તચ્છિરઃ
મુનિએ એમ કહી, એ ચિત્રશાળામાં પ્રવેશી; દિવ્ય પથારી પર બેસી, પોતાના પ્રિયનું માથું પકડી લીધું.
ચકારાધરપાનં સા મીલિતાક્ષ્યતિલોલુપા । યાવત્તાવદભૂદ્રાજન્રૂપં જાલંધરાકૃતિ
એણે આંખો બંધ કરી, લલચાઈને એના હોઠોનો પાન કર્યો; એ સમયે, રાજા, જાલંધરનું રૂપ દેખાયું.
તત્કાંતસદૃશાકારસ્તદ્વક્ષસ્તદ્વદુન્નતિઃ । તદ્વાક્યસ્તન્મનોભાવસ્તદાસીજ્જગદીશ્વરઃ
એ રૂપ એના પ્રિય જેવું હતું—એનું છાતી, એનું ઊંચું શરીર, એના શબ્દો, એનું મન અને ભાવ; એ સમયે, એ જગતના ઈશ્વર હતા.
અથ સંપૂર્ણકાયં તં પ્રિયં વીક્ષ્ય જગાદ સા । તવ કુર્વે પ્રિયં સ્વામિન્બ્રૂહિ ત્વં સ્વરણં ચ મે
પછી, સંપૂર્ણ શરીરવાળા પ્રિયને જોઈ, એણે કહ્યું: 'પ્રભુ, હું તને ખુશ કરું, તું પણ મને તારી ઈચ્છા કહો.'
વૃંદાવચનમાકર્ણ્ય પ્રાહ માયાસમુદ્રજઃ । શૃણુ દેવિ યથા યુદ્ધં વૃત્તં શંભોર્મયા સહ
વૃંદાના શબ્દો સાંભળીને માયાના સમુદ્રમાંથી જન્મેલ પુત્ર બોલ્યા: 'હે દેવી, સાંભળો, શંભુ અને મારા વચ્ચે જે રીતે યુદ્ધ થયું હતું, એ હું તમને કહું છું.'
પ્રિયે રુદ્રેણ રૌદ્રેણ છિન્નં ચક્રેણ મે શિરઃ । તાવત્વત્સિદ્ધિયોગાચ્ચ ત્વદ્ગતેન મમાત્મના
પ્રિયે, રુદ્રેના ભયંકર સ્વરૂપે મારા માથા ચક્રથી કાપી નાખવામાં આવ્યું; પણ, તમારી સિદ્ધિની શક્તિ અને તમારામાં સ્થિર થયેલા મારા મનથી,
છિન્નં તદત્ર ચાનીતં જીવિતં તેંગસંગતઃ । પ્રિયે ત્વં મદ્વિયોગેન બાલે જાતાસિ દુઃખિતા
કાપેલું એ માથું અહીં લાવવામાં આવ્યું, અને તમારા સંગથી મને જીવ મળ્યો; પ્રિયે, મારા વિયોગથી, બાલા, તું દુઃખી થઈ ગઈ હતી.
ક્ષંતવ્યં વિપ્રિયં મહ્યં યત્ત્વાં ત્યક્ત્વા રણં ગતઃ । ઇત્યાદિ વચનૈસ્તેન વૃંદા સંસ્મારિતા તદા
મને માફ કરજો, કારણ કે હું તમને છોડીને યુદ્ધમાં ગયો; આવા શબ્દોથી, તે સમયે વૃંદાને યાદ અપાવવામાં આવી.
તાંબૂલૈશ્ચ વિનોદૈશ્ચ વસ્ત્રાલંકરણૈઃ શુભૈઃ । અથ વૃંદારિકા દેવી સર્વભોગસમન્વિતા
તંબુલ, રમણીઓ, અને શુભ વસ્ત્રો-આભૂષણોથી, પછી દેવી વૃંદારિકા સર્વ આનંદથી યુક્ત થઈ.
પ્રિયં ગાઢં સમાલિંગ્ય ચુચુંબ રતિલોલુપા । મોક્ષાદપ્યધિકં સૌખ્યં વૃંદા મોહનસંભવમ્
પ્રિયને ગાઢ રીતે આલિંગન કરીને, આનંદ માટે ઉત્સુક રહી, તેણે ચુંબન કર્યું; વૃંદાએ મોહથી ઉદભવેલ સુખ અનુભવ્યું, જે મુક્તિથી પણ વધારે હતું.
મેને નારાયણો દેવો લક્ષ્મીપ્રેમરસાધિકમ્ । વૃંદાં વિયોગજં દુઃખં વિનોદયતિ માધવે
દેવ નારાયણએ લક્ષ્મીનું પ્રેમરસ પણ વૃંદાના સંગથી મળેલ આનંદ કરતાં ઓછું ગણ્યું; માધવે વૃંદાના વિયોગનું દુઃખ દૂર કર્યું.
તત્ક્રીડાચારુવિલસદ્વાપિકા રાજહંસકે । તદ્રૂપભાવાત્કૃષ્ણોઽસૌ પદ્માયાં વિગતસ્પૃહઃ
એ રમણીય, રમતમાં ઝળહળતી વાપીમાં, રાજહંસો સાથે, વૃંદાની રૂપ અને સ્વભાવને કારણે, કૃષ્ણે પદ્મા માટેની ઈચ્છા છોડી દીધી.
અભૂદ્વૃંદાવને તસ્મિંસ્તુલસીરૂપ ધારિણી । વૃંદાંગસ્વેદતો ભૂમ્યાં પ્રાદુર્ભૂતાતિ પાવની
એ વૃંદાવનમાં, તેણે તુલસીનું રૂપ ધારણ કર્યું; વૃંદાના શરીરના સ્વેદમાંથી પવિત્ર તુલસી ભૂમિ પર પ્રગટ થઈ.
વૃંદાંગ સંગજં ચેદમનુભૂય સુંખં હરિઃ । દિનાનિ કતિચિન્મેને શિવકાર્યં જગત્પતિઃ
વૃંદાના શરીર સાથેના સંગથી મળેલ સુખનો અનુભવ કરીને, હરિ, જગતના સ્વામી, થોડા દિવસો સુધી શિવના કાર્ય વિશે વિચારતા રહ્યા.
એકદા સુરતસ્યાંતે સા સ્વકંઠે તપસ્વિનમ્ । વૃંદા દદર્શ સંલગ્નં દ્વિભુજં પુરુષોત્તમમ્
એકવાર, તેમના પ્રેમના અંતે, વૃંદાએ પોતાના ગળે જોડાયેલા, બે હાથવાળા પુરુષોત્તમ તપસ્વીને જોયા.
તં દૃષ્ટ્વા પ્રાહ સા કંઠાદ્વિમુચ્ય ભુજબંધનમ્ । કથં તાપસરૂપેણ ત્વં માં મોહિતુમાગતઃ
તેને જોઈ, વૃંદાએ ગળેથી તેના હાથનો બંધ છોડ્યો અને પૂછ્યું: 'તપસ્વીનું રૂપ લઈને, તમે કેવી રીતે મને મોહમાં પાડી આવ્યા?'
નિશમ્ય વચનં તસ્યાઃ સાંત્વયન્પ્રાહ તાં હરિઃ । શૃણુ વૃંદારિકે ત્વં માં વિદ્ધિ લક્ષ્મીમનોહરમ્
વૃંદાના શબ્દો સાંભળીને, હરિએ તેને શાંત કર્યા અને કહ્યું: 'વૃંદારિકા, સાંભળો, મને લક્ષ્મીને મોહમાં પાડનાર જાણો.'
તવ ભર્તા હરં જેતું ગૌરીમાનયિતું ગતઃ । અહં શિવઃ શિવશ્ચાહં પૃથક્ત્વે ન વ્યવસ્થિતૌ 6.15.
'તમારો પતિ હરાને જીતવા અને ગૌરીને લાવવા ગયો હતો; હું શિવ છું અને શિવ પણ હું છું—અમે અલગ નથી.'
જાલંધરો હતઃ સંખ્યે ભજ મામધુનાનઘે । નારદ ઉવાચ- ઇતિ વિષ્ણોર્વચઃ શ્રુત્વા વિષણ્ણવદનાભવત્ । તતો વૃંદારિકા રાજન્કુપિતા પ્રત્યુવાચ હ
'જાલંધર યુદ્ધમાં મારવામાં આવ્યો છે; હવે, નિર્દોષે, મારી શરણમાં આવો.' નારદ કહે છે: વિષ્ણુના શબ્દો સાંભળીને, વૃંદારિકાનું મુખ ઉદાસ થઈ ગયું; પછી, હે રાજા, વૃંદારિકા ગુસ્સામાં જવાબ આપી.
રણે બદ્ધોઽસિ યેન ત્વં જીવન્મુક્તઃ પિતુર્ગિરા । વિવિધૈઃ સત્કૃતો રત્નૈર્યુક્તં તસ્ય હૃતા વધૂઃ
'યુદ્ધમાં જેમણે તમને બાંધ્યા, પિતાના આદેશથી જીવતો મુક્ત કર્યો; અનેક રત્નોથી સન્માનિત હોવા છતાં, તેની પત્ની લઈ લેવામાં આવી.'
પતિર્ધર્મસ્ય યો નિત્યં પરદારરતઃ કથમ્ । ઈશ્વરોઽપિ કૃતં ભુંક્તે કર્મેત્યાહુર્મનીષિણઃ
'ધર્મમાં સદા સ્થિર રહેતો પતિ, બીજાની પત્ની સાથે કેવી રીતે આનંદ માણે? ઈશ્વર પણ પોતાના કર્મના ફળ ભોગવે છે, એમ વિદ્વાનો કહે છે.'
અહં મોહં યથાનીતા ત્વયા માયા તપસ્વિના । તથા તવ વધૂં માયા તપસ્વીકોઽપિ નેષ્યતિ
'જેમ તમે તપસ્વીનું રૂપ લઈને મને મોહમાં પાડી, તેમ કોઈ તપસ્વી માયાથી તમારી પત્નીને પણ લઈ જશે.'
ઇતિ શપ્તસ્તથા વિષ્ણુર્જગામાદૃશ્યતાં ક્ષણાત્ । સા ચિત્રશાલાપર્યંકઃ સ ચ તેઽથપ્લવંગમાઃ
એ રીતે શાપ મળતાં, વિષ્ણુ પલભરમાં નજરમાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયો; ચિત્રશાળાની પાંખ અને એ પંખીઓ પણ એક સાથે ગાયબ થઈ ગયા.
નષ્ટં સર્વં હરૌ યાતે વનં શૂન્યં વિલોક્ય સા । વૃંદા પ્રાહ સખીં પ્રાપ્ય જિહ્મં તદ્વિષ્ણુના કૃતમ્
હરિ જતાં બધું જ ગુમ થઈ ગયું; વન ખાલી જોઈને, વૃંદાએ પોતાની સખીને મળીને કહ્યું: 'વિષ્ણુએ છેતરપિંડીથી આ કર્યું છે.'
ત્યક્તં પુરં ગતં રાજ્યં કાંતઃ સંદેહતાં ગતઃ । અહં વને વિદિત્વૈતત્ક્વ યામિ વિધિનિર્મિતા
શહેર છોડી દેવાયું, રાજ્ય પણ ગુમ થયું, અને મારા પ્રિયનો પણ કોઈ વિશ્વાસ નથી; આ બધું વનમાં જાણી, હવે હું ક્યાં જઉં, એ તો કismetની રચના છે.
મનોરથાનાં વિષયમભૂન્મે પ્રિયદર્શનમ્ । પ્રાહ નિઃશ્વસ્ય ચૈવોષ્ણં રાજ્ઞી વૃંદાતિદુઃખિતા
મારા મનમાં હવે પ્રિયના દર્શન માત્ર ઈચ્છાનું વિષય બની ગયું છે; ઊંડું ઉશ્કેરાઈ, રાણી વૃંદા ખૂબ દુઃખી થઈને બોલી.