ઇત્યુક્તમાત્રે વચને માધવેન ક્રુધેક્ષિતઃ । પપાત ભસ્મસાદ્ભૂતસ્ત્યક્ત્વા વૃંદાં સુદૂરતઃ
માધવએ એ શબ્દો કહ્યા, ત્યારે રાક્ષસ તેના ક્રોધભર્યા નજરથી દૂર થઈ, વૃંદાથી દૂર પડ્યો અને ભસ્મ બની ગયો.
અથોવાચ પ્રમુગ્ધા સા માયયા જગદીશિતુઃ । કસ્ત્વં કારુણ્યજલધિર્યેનાહમિહ રક્ષિતા
પછી, જગતના સ્વામીની માયાથી ભમાયેલી, એ સ્ત્રીએ કહ્યું: તમે કોણ છો, દયાના સાગર, જેમણે મને અહીં બચાવી લીધી?
શારીરં માનસં દુઃખં સતાપં તપસાં નિધે । ત્વયા મધુરયા વાચા હૃતં રાક્ષસનાશનાત્
મારું શરીર અને મનનું દુ:ખ, તપનો તાપ, તપસ્વી, તારા મીઠા શબ્દો અને રાક્ષસના નાશથી દૂર થઈ ગયું છે.
તવાશ્રમે તપઃ સૌમ્ય કરિષ્યામિ તપોધન
સૌમ્ય, હું તારા આશ્રમમાં તપ કરવી છું, તપસ્વી.
તાપસ ઉવાચ- ભરદ્વાજાત્મજશ્ચાહં દેવશર્મેતિ વિશ્રુતઃ । વિહાય ભોગાનખિલાન્વનં ઘોરમુપાગતઃ
તપસ્વીએ કહ્યું: હું ભરદ્વાજનો પુત્ર દેવશર્મન છું, એ નામથી જાણીતો; બધા ભોગો છોડી, આ ભયાનક વનમાં આવ્યો છું.
અનેન બટુનાસાર્ધં મમ શિષ્યેણ કામગાઃ । બહુશઃ સંતિ ચાન્યેઽપિ મચ્છિષ્યાઃ કામરૂપિણઃ
આ બટુનાસ સાથે, મારા શિષ્ય સાથે, હું અહીં આવ્યો છું; ઘણા બીજા પણ છે, મારા શિષ્યો, જે ઈચ્છા મુજબ રૂપ બદલી શકે છે.
ત્વં ચેન્મમાશ્રમે સ્થિત્વા ચિકીર્ષસિ તપઃ શુભે । એહિ રાજ્ઞ્યપરં યામો વનં દૂરસ્થિતં યતઃ
જો તું મારા આશ્રમમાં તપ કરવું ઈચ્છે છે, શુભે, તો આવ; ચાલ, આપણે બીજું વન જઈએ, કારણ કે આ વન દૂર છે.
ઇત્યુક્ત્વા રાજપત્નીં તાં યયૌ પ્રાચીં દિશં હરિઃ । વનં પ્રેતપિશાચાઢ્યં મંદગત્યા નરાધિપ
આ રીતે રાણીને કહીને, હરિ પૂર્વ દિશામાં ધીમે પગલે ગયો, રાજા, એ વન તરફ, જ્યાં ભૂત અને પિશાચો ભરેલા હતા.
વૃંદારિકાશ્રુપૂર્ણાક્ષી તસ્ય પૃષ્ઠાનુગા યયૌ । સ્મરદૂતી ચ તત્પૃષ્ઠે માં પ્રતીક્ષેતિ વાદિની
વૃંદા, આંખોમાં આંસુ લઈને, તેની પાછળ ચાલી; અને કામદેવની દૂત, તેની પાછળ, 'મારે રાહ જો' કહીને ગઈ.
અત્રાંતરે દુરાચારઃ કોપિ પાપાકૃતિર્વને । જાલં પ્રસારયામાસ તદ્યદા જીવપૂરિતમ્
આ વચ્ચે, વનમાં કોઈ દુષ્ટ, પાપી માણસે જાળ પાથર્યું, જે જલદી જીવોથી ભરાઈ ગયું.
તતઃ સંકોચયામાસ તજ્જાલં પાપનાયકઃ । જાલસ્થાંસ્તુ તદા જીવાનુપાહૃત્ય મુમોચ હ
પછી પાપી નેતા એ જાળ ખેંચી લીધો અને એમાં ફસાયેલા જીવોને બહાર કાઢી મુક્ત કરી દીધા.
સ ચ વ્યાધઃ સ્ત્રિયૌ દૃષ્ટ્વા સ્મરદૂતી જગાદ તામ્ । દેવિ મામત્તુમાયાતિ કરે ગૃહ્ણાતુ માં સખી
એ શિકારી એ બે સ્ત્રીઓને જોઈને પ્રેમદૂતને કહ્યું: 'દેવી, મારી પાસે આવી રહી છે—તમારી સખી મને હાથથી પકડી લે.'
વૃંદા તયોક્તં શ્રુત્વૈનં વિકૃતાસ્યં વ્યલોકયત્ । વીક્ષ્યતં ભયવાતેન નિર્ધૂતા સિંધુજપ્રિયા
વૃંદાએ એ સાંભળીને એના વિકૃત મુખવાળા માણસને જોયો; ભયના પવનથી કંપતી, સમુદ્રપ્રિયાને જોઈ શકાઈ.
દુદ્રાવ વિકલં શુભ્રં સ્મરદૂત્યા સમં વને । વિદ્રવંતી સમં સખ્યા તાપસાશ્રમમાગતા
એ ગભરાઈને, શુદ્ધ રહી, પ્રેમદૂત સાથે જંગલમાં ભાગી ગઈ; સખી સાથે ભાગતી, તપસ્વીઓના આશ્રમમાં પહોંચી.
સા તાપસવને તસ્મિન્દદર્શાત્યંતમદ્ભુતમ્ । પક્ષિણઃ કાંચનીયાંગાન્નાનાશબ્દસમાકુલાન્
એ તપસ્વીઓના વનમાં, એણે અતિ અદભુત દૃશ્ય જોયું: સોનાની કાયાવાળા પંખીઓ, વિવિધ અવાજોથી ગુંજતા.
સાપશ્યદ્ધેમપદ્માઢ્યાં વાપીં તુ સ્વર્ણભૂમિકામ્ । ક્ષીરં વહંતિ સરિતઃ સ્રવંતિ મધુ ભૂરુહઃ
એણે સોનાના કમળોથી ભરેલી, સોનાની જમીનવાળી તળાવ જોઈ; નદીઓ દૂધ વહાવી રહી હતી, વૃક્ષો મધ ટપકાવી રહ્યા હતા.
શર્કરારાશયસ્તત્ર મોદકાનાં ચ સંચયાઃ । ભક્ષ્યાણિ સ્વાદુસર્વાણિ બહૂન્યાભરણાનિ ચ
ત્યાં ખાંડના ઢગલા, મીઠાઈઓના સંગ્રહ, સર્વ પ્રકારના સ્વાદિષ્ટ ખોરાક અને અનેક આભૂષણો હતાં.
બહુશસ્ત્રાણિ દિવ્યાનિ નભસઃ સંપતંતિ ચ । ક્રીડંતિ હરયસ્તૃપ્તા ઉત્પતંતિ પતંતિ ચ
ઘણા દિવ્ય શસ્ત્રો આકાશમાં ફરતા હતા; સંતૃપ્ત વાંદરો રમતા, ઉછળી અને પડતા હતા.
મઠેતિ સુંદરં વૃંદા તં દદર્શ તપસ્વિનમ્ । વ્યાઘ્રચર્માસનગતં ભાસયંતં જગત્ત્રયમ્
સુંદર મઠમાં, વૃંદાએ એ તપસ્વીને જોયો, જે વાઘની ચામડી પર બેઠો હતો અને ત્રણેય લોકને પ્રકાશિત કરતો હતો.
તમુવાચ વિભો પાહિ પાહિ પાપર્દ્ધિકાદથ । તપસા કિં ચ ધર્મેણ મૌનેન ચ જપેન ચ
એણે કહ્યું: 'પ્રભુ, મને પાપીથી બચાવો; તપ, ધર્મ, મૌન અને જપનો શું લાભ?'
ભીતત્રાણાત્પરં નાન્યત્પુણ્યમસ્તિ તપોધન । એવમુક્તવતી ભીતા સાલસાંગી તપસ્વિનમ્
હે તપસ્વી, ભયમાં પડેલા માણસને બચાવવું એ સૌથી મોટું પુણ્ય છે; એ રીતે, ડરીને, એ તપસ્વીને ચાંપતી બોલી.
તાવત્પ્રાપ્તઃ સદુષ્ટાત્મા સર્વજીવપ્રબંધકઃ । વૃંદાદેવી ભયત્રસ્તા હરિકંઠે સમાશ્લિષત્
એ સમયે, બધા જીવોને પકડી રાખનાર દુષ્ટ આવી ગયો; ભયથી કંપતી વૃંદાદેવી હરિના ગળે ચાંપાઈ ગઈ.
સુખસ્પર્શં ભુજાભ્યાં સા શોકવલ્લીવ લિંગિતા । તવાલિંગનભાવેન પુનરેવ ભવિષ્યતિ
એ, હરિના હાથમાં, સુખદ સ્પર્શથી, દુ:ખની વેલ જેવી ચાંપાઈ ગઈ; તારા ચાંપવાથી ફરી એ જ બની જશે.
શિરઃ સર્વાંગસંપન્નં ત્વદ્ભર્તુરધિકં ગુણૈઃ । અથ ત્વં પ્રમદે ગચ્છ પત્યર્થે ચિત્રશાલિકામ્
માથું, સર્વ અંગોથી સંપન્ન, તારા પતિ કરતાં વધુ ગુણવાળું છે; હવે, સ્ત્રી, પતિ માટે ચિત્રશાળા તરફ જા.
સા ચિત્રશાલામિત્યુક્તા વિવેશ મુનિના તદા । દિવ્યપર્યંકમારૂઢા ગૃહ્ય કાંતસ્ય તચ્છિરઃ
મુનિએ એમ કહી, એ ચિત્રશાળામાં પ્રવેશી; દિવ્ય પથારી પર બેસી, પોતાના પ્રિયનું માથું પકડી લીધું.
ચકારાધરપાનં સા મીલિતાક્ષ્યતિલોલુપા । યાવત્તાવદભૂદ્રાજન્રૂપં જાલંધરાકૃતિ
એણે આંખો બંધ કરી, લલચાઈને એના હોઠોનો પાન કર્યો; એ સમયે, રાજા, જાલંધરનું રૂપ દેખાયું.
તત્કાંતસદૃશાકારસ્તદ્વક્ષસ્તદ્વદુન્નતિઃ । તદ્વાક્યસ્તન્મનોભાવસ્તદાસીજ્જગદીશ્વરઃ
એ રૂપ એના પ્રિય જેવું હતું—એનું છાતી, એનું ઊંચું શરીર, એના શબ્દો, એનું મન અને ભાવ; એ સમયે, એ જગતના ઈશ્વર હતા.
અથ સંપૂર્ણકાયં તં પ્રિયં વીક્ષ્ય જગાદ સા । તવ કુર્વે પ્રિયં સ્વામિન્બ્રૂહિ ત્વં સ્વરણં ચ મે
પછી, સંપૂર્ણ શરીરવાળા પ્રિયને જોઈ, એણે કહ્યું: 'પ્રભુ, હું તને ખુશ કરું, તું પણ મને તારી ઈચ્છા કહો.'
વૃંદાવચનમાકર્ણ્ય પ્રાહ માયાસમુદ્રજઃ । શૃણુ દેવિ યથા યુદ્ધં વૃત્તં શંભોર્મયા સહ
વૃંદાના શબ્દો સાંભળીને માયાના સમુદ્રમાંથી જન્મેલ પુત્ર બોલ્યા: 'હે દેવી, સાંભળો, શંભુ અને મારા વચ્ચે જે રીતે યુદ્ધ થયું હતું, એ હું તમને કહું છું.'
પ્રિયે રુદ્રેણ રૌદ્રેણ છિન્નં ચક્રેણ મે શિરઃ । તાવત્વત્સિદ્ધિયોગાચ્ચ ત્વદ્ગતેન મમાત્મના
પ્રિયે, રુદ્રેના ભયંકર સ્વરૂપે મારા માથા ચક્રથી કાપી નાખવામાં આવ્યું; પણ, તમારી સિદ્ધિની શક્તિ અને તમારામાં સ્થિર થયેલા મારા મનથી,