તામુવાચ તતો રક્ષઃ પ્રાણૈસ્તે કારણં યદિ । તવ ભર્તા હતઃ સંખ્યે હરેણેતિ શ્રુતં મયા
પછી રાક્ષસે તેને કહ્યું: 'જો તારા જીવનો કોઈ અર્થ હોય, તો તારો પતિ હરી દ્વારા યુદ્ધમાં મર્યો છે, એમ મેં સાંભળ્યું છે.'
મામાસાદ્યાદ્ય ભર્તારં ચિરંજીવાકુતોભયા । પિબાથ વારુણીં સ્વાદ્વીં મહામાંસસમન્વિતામ્ । શૃણ્વંતીતિ વચો રાજ્ઞી ગતસત્વા ઇવાભવત્
'જો આજે તું પતિને મળે, તો એ લાંબું જીવશે અને ડર નહીં રાખે; બહુ માંસવાળી મીઠી વારુણી પી.' રાણી એ શબ્દો સાંભળીને જીવ વગરની જેવી થઈ ગઈ.
નારદઉવાચ- નારાયણસ્તદા દેવો જટાવલ્કલધાર્યથ । દ્વિતીયોઽનુચરસ્તસ્ય હ્યાયયૌ ફલહસ્તવાન્
નારદે કહ્યું: ત્યારબાદ નારાયણ દેવ, જટાવાળાં વાળ અને વાળાં કપડાં પહેરીને, અને તેનો સાથી, હાથમાં ફળ લઈને, ત્યાં આવ્યા.
તૌ દૃષ્ટ્વા સ્મરદૂતી સા વિલલાપ મૃગેક્ષણા । તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્યાઃ પ્રોચતુસ્તાં ચ તાવુભૌ
એ બંનેને જોઈને, કામદેવની દૂત, મૃગ જેવી આંખવાળી, દુ:ખથી રડી. તેના શબ્દો સાંભળીને, એ બંનેએ તેને કહ્યું.
ભયં મા ગચ્છ કલ્યાણિ ત્વામાવાં ત્રાતુમાગતૌ । વને ઘોરે પ્રવિષ્ટાસિ કથં દુષ્ટનિષેવિતે
ભય ન રાખ, શુભે, અમે તને બચાવવા આવ્યા છીએ. તું કેમ આ ભયાનક અને દુષ્ટ લોકોના વનમાં આવી ગઈ?
એવમાશ્વાસ્ય તાં તન્વીં રાક્ષસં પ્રાહ માધવઃ । મુંચેમામધમાચાર મૃદ્વંગીં ચારુહાસિનીમ્
એ રીતે એ નાજુક સ્ત્રીને આશ્વાસન આપીને, માધવએ રાક્ષસને કહ્યું: તું આ નમ્ર શરીરવાળી, સુંદર હસતી સ્ત્રીને તારા ખરાબ વર્તનમાંથી છોડી દે.
રેરે મૂર્ખ દુરાચાર કિં કર્તું ત્વં વ્યવસ્થિતઃ । સર્વસ્વં લોકનેત્રાણામાહારં કર્તુમુદ્યતઃ
રે મૂર્ખ, દુષ્ટ વર્તનવાળા, તું શું કરવા ઈચ્છે છે? શું તું બધા જીવોને તારી ભૂખ માટે ખોરાક બનાવવાનો ઈરાદો રાખે છે?
ભવ પુણ્યપ્રભાવેયં હંસ્યેતાં મંડનં ભુવઃ । અદ્યલોકં નિરાલોકં કંદર્પં દર્પવર્જિતમ્
પુણ્યના પ્રભાવે, આ ધરતીનો આભૂષણ બચી રહે; આજે દુનિયા અંધકાર વિનાની બની જાય, અને કામદેવનો અહંકાર તૂટી જાય.
કરિષ્યસ્યધુના ત્વં ચ હત્વા વૃંદારિકાં વને । તસ્માદિમાં વિમુંચાશુ સુખપ્રાસાદદેવતામ્
જો તું હવે વનમાં વૃંદાને મારી નાખે છે, તો આવું જ થશે; તેથી, આ સુખના મહેલની દેવીને તરત છોડી દે.
ઇતિ શ્રુત્વા હરેર્વાક્યં રાક્ષસઃ કુપિતોઽબ્રવીત્ । સમર્થસ્ત્વં યદિ તદા મોચયાદ્યૈવ મત્કરાત્
હરિના શબ્દો સાંભળીને, રાક્ષસ ગુસ્સે થઈને બોલ્યો: જો તું સક્ષમ છે, તો આજે જ તેને મારા હાથમાંથી છોડી બતાવ.
ઇત્યુક્તમાત્રે વચને માધવેન ક્રુધેક્ષિતઃ । પપાત ભસ્મસાદ્ભૂતસ્ત્યક્ત્વા વૃંદાં સુદૂરતઃ
માધવએ એ શબ્દો કહ્યા, ત્યારે રાક્ષસ તેના ક્રોધભર્યા નજરથી દૂર થઈ, વૃંદાથી દૂર પડ્યો અને ભસ્મ બની ગયો.
અથોવાચ પ્રમુગ્ધા સા માયયા જગદીશિતુઃ । કસ્ત્વં કારુણ્યજલધિર્યેનાહમિહ રક્ષિતા
પછી, જગતના સ્વામીની માયાથી ભમાયેલી, એ સ્ત્રીએ કહ્યું: તમે કોણ છો, દયાના સાગર, જેમણે મને અહીં બચાવી લીધી?
શારીરં માનસં દુઃખં સતાપં તપસાં નિધે । ત્વયા મધુરયા વાચા હૃતં રાક્ષસનાશનાત્
મારું શરીર અને મનનું દુ:ખ, તપનો તાપ, તપસ્વી, તારા મીઠા શબ્દો અને રાક્ષસના નાશથી દૂર થઈ ગયું છે.
તવાશ્રમે તપઃ સૌમ્ય કરિષ્યામિ તપોધન
સૌમ્ય, હું તારા આશ્રમમાં તપ કરવી છું, તપસ્વી.
તાપસ ઉવાચ- ભરદ્વાજાત્મજશ્ચાહં દેવશર્મેતિ વિશ્રુતઃ । વિહાય ભોગાનખિલાન્વનં ઘોરમુપાગતઃ
તપસ્વીએ કહ્યું: હું ભરદ્વાજનો પુત્ર દેવશર્મન છું, એ નામથી જાણીતો; બધા ભોગો છોડી, આ ભયાનક વનમાં આવ્યો છું.
અનેન બટુનાસાર્ધં મમ શિષ્યેણ કામગાઃ । બહુશઃ સંતિ ચાન્યેઽપિ મચ્છિષ્યાઃ કામરૂપિણઃ
આ બટુનાસ સાથે, મારા શિષ્ય સાથે, હું અહીં આવ્યો છું; ઘણા બીજા પણ છે, મારા શિષ્યો, જે ઈચ્છા મુજબ રૂપ બદલી શકે છે.
ત્વં ચેન્મમાશ્રમે સ્થિત્વા ચિકીર્ષસિ તપઃ શુભે । એહિ રાજ્ઞ્યપરં યામો વનં દૂરસ્થિતં યતઃ
જો તું મારા આશ્રમમાં તપ કરવું ઈચ્છે છે, શુભે, તો આવ; ચાલ, આપણે બીજું વન જઈએ, કારણ કે આ વન દૂર છે.
ઇત્યુક્ત્વા રાજપત્નીં તાં યયૌ પ્રાચીં દિશં હરિઃ । વનં પ્રેતપિશાચાઢ્યં મંદગત્યા નરાધિપ
આ રીતે રાણીને કહીને, હરિ પૂર્વ દિશામાં ધીમે પગલે ગયો, રાજા, એ વન તરફ, જ્યાં ભૂત અને પિશાચો ભરેલા હતા.
વૃંદારિકાશ્રુપૂર્ણાક્ષી તસ્ય પૃષ્ઠાનુગા યયૌ । સ્મરદૂતી ચ તત્પૃષ્ઠે માં પ્રતીક્ષેતિ વાદિની
વૃંદા, આંખોમાં આંસુ લઈને, તેની પાછળ ચાલી; અને કામદેવની દૂત, તેની પાછળ, 'મારે રાહ જો' કહીને ગઈ.
અત્રાંતરે દુરાચારઃ કોપિ પાપાકૃતિર્વને । જાલં પ્રસારયામાસ તદ્યદા જીવપૂરિતમ્
આ વચ્ચે, વનમાં કોઈ દુષ્ટ, પાપી માણસે જાળ પાથર્યું, જે જલદી જીવોથી ભરાઈ ગયું.
તતઃ સંકોચયામાસ તજ્જાલં પાપનાયકઃ । જાલસ્થાંસ્તુ તદા જીવાનુપાહૃત્ય મુમોચ હ
પછી પાપી નેતા એ જાળ ખેંચી લીધો અને એમાં ફસાયેલા જીવોને બહાર કાઢી મુક્ત કરી દીધા.
સ ચ વ્યાધઃ સ્ત્રિયૌ દૃષ્ટ્વા સ્મરદૂતી જગાદ તામ્ । દેવિ મામત્તુમાયાતિ કરે ગૃહ્ણાતુ માં સખી
એ શિકારી એ બે સ્ત્રીઓને જોઈને પ્રેમદૂતને કહ્યું: 'દેવી, મારી પાસે આવી રહી છે—તમારી સખી મને હાથથી પકડી લે.'
વૃંદા તયોક્તં શ્રુત્વૈનં વિકૃતાસ્યં વ્યલોકયત્ । વીક્ષ્યતં ભયવાતેન નિર્ધૂતા સિંધુજપ્રિયા
વૃંદાએ એ સાંભળીને એના વિકૃત મુખવાળા માણસને જોયો; ભયના પવનથી કંપતી, સમુદ્રપ્રિયાને જોઈ શકાઈ.
દુદ્રાવ વિકલં શુભ્રં સ્મરદૂત્યા સમં વને । વિદ્રવંતી સમં સખ્યા તાપસાશ્રમમાગતા
એ ગભરાઈને, શુદ્ધ રહી, પ્રેમદૂત સાથે જંગલમાં ભાગી ગઈ; સખી સાથે ભાગતી, તપસ્વીઓના આશ્રમમાં પહોંચી.
સા તાપસવને તસ્મિન્દદર્શાત્યંતમદ્ભુતમ્ । પક્ષિણઃ કાંચનીયાંગાન્નાનાશબ્દસમાકુલાન્
એ તપસ્વીઓના વનમાં, એણે અતિ અદભુત દૃશ્ય જોયું: સોનાની કાયાવાળા પંખીઓ, વિવિધ અવાજોથી ગુંજતા.
સાપશ્યદ્ધેમપદ્માઢ્યાં વાપીં તુ સ્વર્ણભૂમિકામ્ । ક્ષીરં વહંતિ સરિતઃ સ્રવંતિ મધુ ભૂરુહઃ
એણે સોનાના કમળોથી ભરેલી, સોનાની જમીનવાળી તળાવ જોઈ; નદીઓ દૂધ વહાવી રહી હતી, વૃક્ષો મધ ટપકાવી રહ્યા હતા.
શર્કરારાશયસ્તત્ર મોદકાનાં ચ સંચયાઃ । ભક્ષ્યાણિ સ્વાદુસર્વાણિ બહૂન્યાભરણાનિ ચ
ત્યાં ખાંડના ઢગલા, મીઠાઈઓના સંગ્રહ, સર્વ પ્રકારના સ્વાદિષ્ટ ખોરાક અને અનેક આભૂષણો હતાં.
બહુશસ્ત્રાણિ દિવ્યાનિ નભસઃ સંપતંતિ ચ । ક્રીડંતિ હરયસ્તૃપ્તા ઉત્પતંતિ પતંતિ ચ
ઘણા દિવ્ય શસ્ત્રો આકાશમાં ફરતા હતા; સંતૃપ્ત વાંદરો રમતા, ઉછળી અને પડતા હતા.
મઠેતિ સુંદરં વૃંદા તં દદર્શ તપસ્વિનમ્ । વ્યાઘ્રચર્માસનગતં ભાસયંતં જગત્ત્રયમ્
સુંદર મઠમાં, વૃંદાએ એ તપસ્વીને જોયો, જે વાઘની ચામડી પર બેઠો હતો અને ત્રણેય લોકને પ્રકાશિત કરતો હતો.
તમુવાચ વિભો પાહિ પાહિ પાપર્દ્ધિકાદથ । તપસા કિં ચ ધર્મેણ મૌનેન ચ જપેન ચ
એણે કહ્યું: 'પ્રભુ, મને પાપીથી બચાવો; તપ, ધર્મ, મૌન અને જપનો શું લાભ?'