સ્મરદૂતિ ક્વ યાસ્યામો વ્યાઘ્રસિંહભયં વનમ્ । ન ગૃહે ન સુખં રાજ્યે મમ જાતં વને સખિ
પ્રેમદૂત, હવે ક્યાં જઈશું? આ જંગલમાં વાઘ અને સિંહનો ભય છે; ઘર અને રાજ્યમાં મને સુખ નથી, સખી, જંગલમાં જ સુખ છે.
સ્મરદૂતિરુવાચ- શૃણુષ્વ દેવિ પશ્ય ત્વં પુરઃ શૈલોઽતિદારુણઃ । દૃષ્ટ્વાગ્રતો ન ગચ્છંતિ તુરંગ્યો ભયવિહ્વલાઃ
પ્રેમદૂતે કહ્યું: સાંભળો દેવી, જુઓ, સામે એક બહુ ભયંકર પર્વત ઊભો છે; એ જોઈને ઘોડાઓ ડરીને આગળ નથી જતા.
તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા સંત્રસ્તા સા નૃપાંગના । દૃષ્ટ્વા હારં સ્વકંઠસ્થં સ્યંદનાચ્છીઘ્રમુત્થિતા
આ શબ્દો સાંભળીને રાજકન્યા ડરી ગઈ; પોતાના ગળાનો હાર જોઈને, તે રથમાંથી ઝડપથી ઊભી થઈ.
એતસ્મિન્નંતરે પ્રાપ્તો રાક્ષસો ભીષણાકૃતિઃ । ત્રિપાદઃ પંચહસ્તશ્ચ સપ્તનેત્રોઽતિદારુણઃ
એ દરમિયાન, એક ભયાનક રૂપ ધરાવતો રાક્ષસ આવ્યો; ત્રણ પગ, પાંચ હાથ અને સાત આંખોવાળો, બહુ જ ભયંકર.
પિંગલો વ્યાઘ્રકર્ણશ્ચ સિંહસ્કંધસ્તથાનનઃ । વિહંગેશસમાઃ કેશા લંબંતે રુધિરારુણાઃ
તે પીળો હતો, વાઘના કાન, સિંહના ખભા અને ચહેરો; તેના વાળ પક્ષી રાજા જેવા, લાલ લોહીથી રંગાયેલા, લટકતા.
તં દૃષ્ટ્વા પદ્મકોશાંગી સહસા સભયાભવત્ । નેત્રે કરાભ્યામાચ્છાદ્ય ચકંપે કદલીવ સા
તેને જોઈને, કમળના ડાંડા જેવી અંગવાળી, અચાનક ડરી ગઈ; આંખો હાથથી ઢાંકી, કેળના છોડ જેવી કાંપી.
પ્રતિહારી પ્રતોદં તુ ત્યક્ત્વા રાજ્ઞીમભાષત । ભીતાં માં ત્રાહિ દેવિ ત્વમયં ધાવતિ ભક્ષિતુમ્
પ્રતિહારીએ પોતાનો ચાબુક ફેંકી, રાણીને કહ્યું: 'દેવી, મને બચાવો, એ મને ખાવા દોડે છે.'
એતસ્મિન્નંતરે પ્રાપ્તો રાક્ષસો રથસંનિધૌ । રથમુત્ક્ષિપ્ય હસ્તેન ભ્રામયંશ્ચાશ્વિનીયુતમ્
એ દરમિયાન, રાક્ષસ રથ પાસે આવ્યો; તેણે હાથથી રથ ઉંચકી, ઘોડાઓ સાથે ફેરવ્યો.
સા રાજ્ઞી પતિતા ભૂમૌ મૃગી વ્યાઘ્રભયાદિવ । સ્મરદૂતી તરોર્મૂલે છિન્નાશોકલતા યથા
રાણી જમીન પર પડી, જેમ વાઘના ભયથી હરણ પડે; પ્રેમદૂતી વૃક્ષની જડ પાસે, કાપેલી અશોક લતાની જેમ પડી.
તતસ્તાશ્ચાશ્વિનીઃ સર્વાઃ ભક્ષયામાસ રાક્ષસઃ । તેન રાજ્ઞી ધૃતા હસ્તે સિંહેનૈણવધૂરિવ
પછી રાક્ષસે બધા ઘોડાઓ ખાઈ લીધા; તેણે રાણીને હાથમાં પકડી, જેમ સિંહ હરણની વધૂને પકડે.
તામુવાચ તતો રક્ષઃ પ્રાણૈસ્તે કારણં યદિ । તવ ભર્તા હતઃ સંખ્યે હરેણેતિ શ્રુતં મયા
પછી રાક્ષસે તેને કહ્યું: 'જો તારા જીવનો કોઈ અર્થ હોય, તો તારો પતિ હરી દ્વારા યુદ્ધમાં મર્યો છે, એમ મેં સાંભળ્યું છે.'
મામાસાદ્યાદ્ય ભર્તારં ચિરંજીવાકુતોભયા । પિબાથ વારુણીં સ્વાદ્વીં મહામાંસસમન્વિતામ્ । શૃણ્વંતીતિ વચો રાજ્ઞી ગતસત્વા ઇવાભવત્
'જો આજે તું પતિને મળે, તો એ લાંબું જીવશે અને ડર નહીં રાખે; બહુ માંસવાળી મીઠી વારુણી પી.' રાણી એ શબ્દો સાંભળીને જીવ વગરની જેવી થઈ ગઈ.
નારદઉવાચ- નારાયણસ્તદા દેવો જટાવલ્કલધાર્યથ । દ્વિતીયોઽનુચરસ્તસ્ય હ્યાયયૌ ફલહસ્તવાન્
નારદે કહ્યું: ત્યારબાદ નારાયણ દેવ, જટાવાળાં વાળ અને વાળાં કપડાં પહેરીને, અને તેનો સાથી, હાથમાં ફળ લઈને, ત્યાં આવ્યા.
તૌ દૃષ્ટ્વા સ્મરદૂતી સા વિલલાપ મૃગેક્ષણા । તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્યાઃ પ્રોચતુસ્તાં ચ તાવુભૌ
એ બંનેને જોઈને, કામદેવની દૂત, મૃગ જેવી આંખવાળી, દુ:ખથી રડી. તેના શબ્દો સાંભળીને, એ બંનેએ તેને કહ્યું.
ભયં મા ગચ્છ કલ્યાણિ ત્વામાવાં ત્રાતુમાગતૌ । વને ઘોરે પ્રવિષ્ટાસિ કથં દુષ્ટનિષેવિતે
ભય ન રાખ, શુભે, અમે તને બચાવવા આવ્યા છીએ. તું કેમ આ ભયાનક અને દુષ્ટ લોકોના વનમાં આવી ગઈ?
એવમાશ્વાસ્ય તાં તન્વીં રાક્ષસં પ્રાહ માધવઃ । મુંચેમામધમાચાર મૃદ્વંગીં ચારુહાસિનીમ્
એ રીતે એ નાજુક સ્ત્રીને આશ્વાસન આપીને, માધવએ રાક્ષસને કહ્યું: તું આ નમ્ર શરીરવાળી, સુંદર હસતી સ્ત્રીને તારા ખરાબ વર્તનમાંથી છોડી દે.
રેરે મૂર્ખ દુરાચાર કિં કર્તું ત્વં વ્યવસ્થિતઃ । સર્વસ્વં લોકનેત્રાણામાહારં કર્તુમુદ્યતઃ
રે મૂર્ખ, દુષ્ટ વર્તનવાળા, તું શું કરવા ઈચ્છે છે? શું તું બધા જીવોને તારી ભૂખ માટે ખોરાક બનાવવાનો ઈરાદો રાખે છે?
ભવ પુણ્યપ્રભાવેયં હંસ્યેતાં મંડનં ભુવઃ । અદ્યલોકં નિરાલોકં કંદર્પં દર્પવર્જિતમ્
પુણ્યના પ્રભાવે, આ ધરતીનો આભૂષણ બચી રહે; આજે દુનિયા અંધકાર વિનાની બની જાય, અને કામદેવનો અહંકાર તૂટી જાય.
કરિષ્યસ્યધુના ત્વં ચ હત્વા વૃંદારિકાં વને । તસ્માદિમાં વિમુંચાશુ સુખપ્રાસાદદેવતામ્
જો તું હવે વનમાં વૃંદાને મારી નાખે છે, તો આવું જ થશે; તેથી, આ સુખના મહેલની દેવીને તરત છોડી દે.
ઇતિ શ્રુત્વા હરેર્વાક્યં રાક્ષસઃ કુપિતોઽબ્રવીત્ । સમર્થસ્ત્વં યદિ તદા મોચયાદ્યૈવ મત્કરાત્
હરિના શબ્દો સાંભળીને, રાક્ષસ ગુસ્સે થઈને બોલ્યો: જો તું સક્ષમ છે, તો આજે જ તેને મારા હાથમાંથી છોડી બતાવ.
ઇત્યુક્તમાત્રે વચને માધવેન ક્રુધેક્ષિતઃ । પપાત ભસ્મસાદ્ભૂતસ્ત્યક્ત્વા વૃંદાં સુદૂરતઃ
માધવએ એ શબ્દો કહ્યા, ત્યારે રાક્ષસ તેના ક્રોધભર્યા નજરથી દૂર થઈ, વૃંદાથી દૂર પડ્યો અને ભસ્મ બની ગયો.
અથોવાચ પ્રમુગ્ધા સા માયયા જગદીશિતુઃ । કસ્ત્વં કારુણ્યજલધિર્યેનાહમિહ રક્ષિતા
પછી, જગતના સ્વામીની માયાથી ભમાયેલી, એ સ્ત્રીએ કહ્યું: તમે કોણ છો, દયાના સાગર, જેમણે મને અહીં બચાવી લીધી?
શારીરં માનસં દુઃખં સતાપં તપસાં નિધે । ત્વયા મધુરયા વાચા હૃતં રાક્ષસનાશનાત્
મારું શરીર અને મનનું દુ:ખ, તપનો તાપ, તપસ્વી, તારા મીઠા શબ્દો અને રાક્ષસના નાશથી દૂર થઈ ગયું છે.
તવાશ્રમે તપઃ સૌમ્ય કરિષ્યામિ તપોધન
સૌમ્ય, હું તારા આશ્રમમાં તપ કરવી છું, તપસ્વી.
તાપસ ઉવાચ- ભરદ્વાજાત્મજશ્ચાહં દેવશર્મેતિ વિશ્રુતઃ । વિહાય ભોગાનખિલાન્વનં ઘોરમુપાગતઃ
તપસ્વીએ કહ્યું: હું ભરદ્વાજનો પુત્ર દેવશર્મન છું, એ નામથી જાણીતો; બધા ભોગો છોડી, આ ભયાનક વનમાં આવ્યો છું.
અનેન બટુનાસાર્ધં મમ શિષ્યેણ કામગાઃ । બહુશઃ સંતિ ચાન્યેઽપિ મચ્છિષ્યાઃ કામરૂપિણઃ
આ બટુનાસ સાથે, મારા શિષ્ય સાથે, હું અહીં આવ્યો છું; ઘણા બીજા પણ છે, મારા શિષ્યો, જે ઈચ્છા મુજબ રૂપ બદલી શકે છે.
ત્વં ચેન્મમાશ્રમે સ્થિત્વા ચિકીર્ષસિ તપઃ શુભે । એહિ રાજ્ઞ્યપરં યામો વનં દૂરસ્થિતં યતઃ
જો તું મારા આશ્રમમાં તપ કરવું ઈચ્છે છે, શુભે, તો આવ; ચાલ, આપણે બીજું વન જઈએ, કારણ કે આ વન દૂર છે.
ઇત્યુક્ત્વા રાજપત્નીં તાં યયૌ પ્રાચીં દિશં હરિઃ । વનં પ્રેતપિશાચાઢ્યં મંદગત્યા નરાધિપ
આ રીતે રાણીને કહીને, હરિ પૂર્વ દિશામાં ધીમે પગલે ગયો, રાજા, એ વન તરફ, જ્યાં ભૂત અને પિશાચો ભરેલા હતા.
વૃંદારિકાશ્રુપૂર્ણાક્ષી તસ્ય પૃષ્ઠાનુગા યયૌ । સ્મરદૂતી ચ તત્પૃષ્ઠે માં પ્રતીક્ષેતિ વાદિની
વૃંદા, આંખોમાં આંસુ લઈને, તેની પાછળ ચાલી; અને કામદેવની દૂત, તેની પાછળ, 'મારે રાહ જો' કહીને ગઈ.
અત્રાંતરે દુરાચારઃ કોપિ પાપાકૃતિર્વને । જાલં પ્રસારયામાસ તદ્યદા જીવપૂરિતમ્
આ વચ્ચે, વનમાં કોઈ દુષ્ટ, પાપી માણસે જાળ પાથર્યું, જે જલદી જીવોથી ભરાઈ ગયું.