પ્રાસાદભૂમ્યાં ક્રીડંતી વાદ્યગીતાદિવર્ત્તનૈઃ । સા સુંદરતરા ગૌર્યા રંભોર્વશ્યોઃ શતાદપિ
પ્રાસાદના મેદાનમાં, સંગીત અને વાદ્યના મધુર સ્વરે રમતી હતી. તે ગૌરી કરતાં પણ વધુ સુંદર છે અને રંભા-ઉર્વશી કરતાં પણ અનેકગણું વધારે છે.
નેદાનીં માનુષે લોકે ન પાતાલેષુ તત્સમા । ભાર્યા તેન સમા વેશ્યા નારીણાં કા કથા હરે
હવે માનવલોકમાં કે પાતાળમાં પણ તેની સમાન કોઈ નથી. પત્ની તરીકે કે વેશ્યા તરીકે, કોઈ સ્ત્રી તેની સરખામણી કરી શકે નહીં, હે હરિ.
યસ્તાં સ્પૃશતિ દેહેન સકૃતાર્થઃ પુમાન્ભવેત્ । તવ શ્યાલકપત્ની ચ હર ત્વં તાં રમ પ્રિયામ્ । શંકરસ્યોપકારં ચ કુરુ ચૈવાત્મનઃ સુખમ્
જે કોઈ તેને એકવાર પણ સ્પર્શે છે, તે પુરુષ પૂર્ણતાથી ધન્ય બની જાય છે. હે હર, તે તો તમારો શ્યાલની પત્ની છે, પણ તમે તેને તમારી પ્રિય બનાવો. શંકરનું ઉપકાર કરો અને પોતાનું સુખ મેળવો.
નારદ ઉવાચ- શ્રુત્વા તાર્ક્ષ્યસ્ય વચનં તં નિર્ભર્ત્સ્ય રમાપ્રિયઃ । સમ્યગ્વ્યવસ્ય ચોપાયં વિસસર્જ દ્રુતં દ્વિજમ્
નારદે કહ્યું: તાક્ષ્યના વચન સાંભળી, લક્ષ્મીપ્રિયએ તેને ઠપકો આપ્યો અને પછી યોગ્ય ઉપાય નક્કી કરીને, તરત જ દ્વિજને વિદાય આપી.
શ્રિયંપતાર્ય્ય સંછાદ્ય મંચકે પીતવાસસા । નિર્ગતોઽન્યેન રૂપેણ યોગિ માયાબલેન ચ
શ્રીએશ્વરએ શ્રીને પીળા વસ્ત્રથી મંચ પર ઢાંકી, યોગમાયાની શક્તિથી પોતાનું રૂપ બદલીને બહાર નીકળી ગયા.
વૃંદારિકાનુરાગેણ મોહિતો મધુસૂદનઃ । દૃષ્ટ્વા હરિં તુ ગચ્છંતં પ્રતિછન્નં યુધિષ્ઠિર
મધુસૂદન વૃંદાના પ્રેમમાં મોહિત થઈ ગયા. હે યુધિષ્ઠિર, હરિ છુપાઈને જઈ રહ્યા હતા, તે જોઈને—
શેષોપ્યન્યતમેનાસૌ રૂપેણાગત્ય કેશવમ્ । જગાદ ભક્ત્યા ત્વં તિષ્ઠ મમાનુજ્ઞાતુમર્હસિ
શેષ પણ બીજું રૂપ ધારણ કરીને કેશવ પાસે આવ્યો અને ભક્તિપૂર્વક કહ્યું: 'તમે અહીં જ રહો, મને પણ અનુમતિ આપો.'
કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ બ્રૂહિ કાર્યં જનાર્દન । સદા તવ મુખં દૃષ્ટ્વા ભોક્ષ્યામીતિ ભવેત્સુખમ્
'હું શું કરું? ક્યાં જાઉં? કહો, હે જનાર્દન. હંમેશા તમારું મુખ જોઈને સેવા કરવી એ જ મારા માટે સુખદાયી છે.'
શ્રીભગવાનુવાચ- જાલંધરસ્ત્રિયં રમ્યાં હરિષ્યે હરકારણાત્ । પાર્વત્યાશ્ચોપકારાય સંછાદ્ય સ્વાત્મનસ્તનુમ્
શ્રીભગવાને કહ્યું: 'હર માટે હું જાલંધરની સુંદર પત્નીને લઈ જઇશ, પાર્વતીના ઉપકાર માટે પોતાનું સ્વરૂપ છુપાવીશ.'
એહિ યામો વયં બંધો કાંતારં દુરતિક્રમમ્ । વૃંદાકર્ષણસિદ્ધ્યર્થમિત્યુક્ત્વા તૌ વનં ગતૌ
'ચાલો મિત્ર, આપણે એ અતિ દુર્ગમ વનમાં જઈએ, જ્યાં વૃંદાને આકર્ષવાની સિદ્ધિ મેળવી શકાય.' એવું કહીને બંને વનમાં ગયા.
તતો વિષ્ણુશ્ચ શેષશ્ચ જટાવલ્કલધારિણૌ । આશ્રમં ચક્રતુઃ પુણ્યં સર્વકામફલપ્રદમ્
પછી વિષ્ણુ અને શેષ, જટા અને વલ્કલ ધારણ કરીને, એક પવિત્ર આશ્રમ સ્થાપ્યો, જે સર્વ કામનાઓ પૂર્ણ કરે છે.
તયોઃ શિષ્યાઃ પ્રશિષ્યાશ્ચ બભૂવુઃ કામરૂપિણઃ । સિંહવ્યાઘ્રવરાહાશ્ચ ઋક્ષવાનરમર્કટાઃ
તેમના શિષ્યો અને અનુયાયીઓ ઇચ્છામુતાબિક રૂપ ધારણ કરતા—સિંહ, વાઘ, વરાહ, રીંછ, વાનર અને કાપી બની ગયા.
અથ તસ્મિન્વને વૃંદાં મંત્રેણાકર્ષયદ્ધરિઃ । તસ્યા હૃદયસંતાપં ચકાર મધુસૂદનઃ
પછી એ વનમાં હરિએ મંત્ર દ્વારા વૃંદાને પોતાની તરફ આકર્ષી, મધુસૂદને તેના હૃદયમાં વ્યથા પેદા કરી.
એતસ્મિન્નંતરે રાજ્ઞી તાપમુગ્રમુપાગતા । ચામરાંશ્ચાલયામાસ દિવ્યસ્ત્રીકરચાલિતાન્
એજ સમયે રાણી ભારે દુઃખમાં પડી ગઈ અને દેવીઓના હાથથી ચલાવાતા દિવ્ય પંખા હલાવવા લાગી.
પ્રિયસ્યાગમનં તન્વીં ચિંતયંતી મુહુર્મુહુઃ । ચંદનાગુરુલિપ્તાંગી મૂર્ચ્છાં યાતિ હિ સત્વરમ્
પ્રીયના આવવાની વારંવાર કલ્પના કરતી, ચંદન અને અગરુથી લિપ્ત શરીરવાળી, તે તરત બેહોશ થઈ ગઈ.
તુર્યયામે વિભાવર્યાશ્ચતુર્દશ્યાં નૃપાંગના । સ્વપ્નં દદર્શ ભયદં વૈધવ્યભયસૂચકમ્
ચૌથું પ્રહર અને ચૌદસની રાતે, રાજમહિલાએ એક ભયજનક સ્વપ્ન જોયું, જે વિધવાપણાના ભયની ચેતવણી આપતું હતું.
જાલંધરશિરઃ શુષ્કં મર્દિતં પાંડુભસ્મના । ગૃધ્રેણ કૃષ્ટનયનં છિન્નકર્ણાગ્રનાસિકમ્
જાલંધરનું સુકાયું માથું, પાંદડાં જેવી ભસ્મથી મસળાયેલું, ગૃધ્રે આંખો કાઢી લીધી, અને તેના કાન તથા નાકના ટોચ કપાઈ ગયા હતા.
મુક્તકેશી કરાલાસ્યા કૃષ્ણવર્ણારુણાંબરા । ચખાદ કાલી રક્તાસ્યા હસ્તે વિધૃતખર્પરા
વાળ ખુલેલા, મોટું મોઢું, કાળી ચામડી અને લાલ કપડાં પહેરેલી, લોહીથી લાલ મોઢાવાળી કાળી, હાથમાં ખોપરી લઈને, તેને ખાઈ ગઈ.
ઈદૃશં દદૃશે સ્વપ્નં તથાત્માનં વિડંબિતમ્ । દૈત્યક્ષયગુણોપેતં સા દદર્શ નૃપાંગના
એવી ભયાનક સ્વપ્નમાં, પોતાને અપમાનિત અને દૈત્યના વિનાશના લક્ષણોથી ચિહ્નિત જોઈ, રાજાની પત્નીએ એ દૃશ્ય જોયું.
તતઃ પ્રબુદ્ધાઽસુરરાજપત્ની ગીતેન વાદ્યેન ચ માગધાનામ્ । ગેયપ્રબંધૈઃ સ્તવનૈર્વ ચોભિર્વં શસ્તવૈઃ કિંપુરુષપ્રપાઠિતૈઃ
પછી, જાગી ને દૈત્યરાજની પત્નીએ માગધોના ગીતો અને વાદ્યો, તેમનાં સ્તુતિઓ અને કિમ્પુરુષો દ્વારા ગવાયેલા ભજન સાંભળ્યા.
તતસ્તાન્સકલાન્શ્રાંતાન્ધનં દત્વા પ્રસાદજમ્ । નિવાર્ય વિપ્રાનાહૂય સ્વપ્નં દૃષ્ટં ન્યવેદયત્ । તં સ્વપ્નં બ્રાહ્મણાઃ શ્રુત્વા તામૂચુઃ શાસ્ત્રપારગાઃ
પછી, એ બધા થાકેલા લોકોને કૃપાથી પ્રાપ્ત ધન આપીને, બ્રાહ્મણોને વિદાય આપી, તેમને બોલાવી, પોતે જોયેલું સ્વપ્ન કહ્યું; એ સ્વપ્ન સાંભળીને, વિદ્વાન બ્રાહ્મણોએ કહ્યું:
દ્વિજા ઊચુઃ - દેવિ દુઃસ્વપ્નમત્યુગ્રમચિંત્યં ભયદાયકમ્ । દેહિ દાનં દ્વિજાતિભ્યો હ્યચિંત્ય ભયનાશકમ્
દ્વિજોએ કહ્યું - 'દેવી, આ બહુ ભયાનક અને વિચિત્ર દુઃસ્વપ્ન છે, જે ભય પેદા કરે છે. તમે દ્વિજાતિને દાન આપો, એ દાન અવિચારી ભયને દૂર કરે છે.'
ધેનુર્વાસાંસિ રત્નાનિ ગજાંશ્ચાભરણાનિ ચ । બ્રાહ્મણાઃ પરિસંતુષ્ટાઃ સિષિચુસ્તાં નૃપસ્ત્રિયમ્
ગાય, કપડાં, રત્નો, હાથી અને આભૂષણો - બ્રાહ્મણો સંતોષ પામીને, રાજાની પત્ની પર પવિત્ર પાણી છાંટ્યું.
અભિષિક્તાપિ સા વૃંદા જ્વરેણ પરિતપ્યતે । વિસૃજ્ય વિપ્રપ્રવરાન્પ્રાસાદમગમત્તદા
અભિષેક પછી પણ, વૃંદા જ્વરથી પીડાઈ રહી; વિદ્વાન બ્રાહ્મણોને વિદાય આપી, પછી મહેલમાં ગઇ.
તત્ર સ્થિતાપિ સ્વપુરં દદૃશે દીપ્તમંગલા । તતઃ સ્વકર્મણા રાજન્નાકૃષ્ટા હરિણા તુ સા
ત્યાં ઊભી રહીને પણ, તેણે પોતાનું શહેર તેજસ્વી અને શુભ દેખાયું; પણ, રાજા, પોતાના કર્મથી, તે હરિ તરફ આકર્ષિત થઈ શકી નહીં.
ન શશાક ગૃહે સ્થાતું તતો રાજ્ઞી વનં યયૌ । રથમશ્વતરીયુક્તં સ્મરદૂતીસખીવહમ્
તે ઘર માં રહી શકી નહીં, એટલે રાણી વનમાં ગઈ, ખચેરા જોડેલા રથમાં, સ્મરદૂતી સખી સાથે.
સમારુહ્ય ક્ષણાત્તન્વી પ્રાપ્તા સૌભાગ્યકાનનમ્ । નાનાવૃક્ષસમાયુક્તં નાનાપક્ષિગણાન્વિતમ્
ઝડપથી રથ પર ચડી, એ સુકાં દેહવાળી વનના સૌભાગ્યમાં પહોંચી, જ્યાં અનેક વૃક્ષો અને વિવિધ પક્ષીઓના ઝુંડ હતા.
પુષ્પપ્રસ્રવણોપેતં સ્વર્ગનારીવિભૂષિતમ્ । મંદાનિલપ્રવેશોઽસ્તિ યત્ર નાન્યસ્ય કસ્યચિત્
એ વન ફૂલોની મહેકથી ભરેલું, સ્વર્ગની સ્ત્રી જેવી શોભિત, હળવા પવનની પ્રવેશથી આનંદિત, જ્યાં બીજાને જવાની મંજૂરી નથી.
વનં વૃંદારિકા દૃષ્ટ્વા સસ્માર પતિમાત્મનઃ । કથં જાલંધરં વીરં દ્રક્ષ્યામિ પ્રાપ્તમગ્રતઃ
એ વન જોઈને, વૃંદાએ પોતાના પતિને યાદ કર્યો: 'કઈ રીતે હું મારા વીર જાલંધરને સામે જોઈ શકીશ?'
સા તત્ર ન સુખં લેભે વિવેશાન્યતમં વનમ્ । સખીરથસમાયુક્તા વિષ્ણુમાયાવિમોહિતા
ત્યાં તેને સુખ મળ્યું નહીં, અને એ બીજા વનમાં ગઈ, સખીઓ અને રથ સાથે, વિષ્ણુની માયાથી ભ્રમિત.