ગુટિકાં સર્વસિદ્ધાં ચ ગરુડાય દદૌ હરિઃ । અનયા ન ભ્રમો વીર તથેત્યુક્ત્વા મુખેક્ષિપત્
હરિએ ગરુડને સર્વસિદ્ધિદાયી ગોળી આપી અને કહ્યું: 'આથી, વીર, તને કોઈ મોહ નહીં થાય.' આવું કહીને એ ગોળી તેના મોઢામાં મૂકી.
એવં સંપ્રેરિતઃ પત્રી હરિં કૃત્વા પ્રદક્ષિણમ્ । નિશ્ચક્રામ ખમાવિશ્ય જગામાદ્ભુતવેગવાન્
આ રીતે પ્રેરણા મળતાં, પાંખવાળાએ હરિની પરિક્રમા કરી, આકાશમાં પ્રવેશી, અદ્ભુત ઝડપથી આગળ વધ્યો.
તત્ર ગત્વા રણં ઘોરં દૈત્યસંઘૈઃ સ દુઃસહમ્ । દૃષ્ટવાનખિલેનાસૌ ન કિંચિજ્જ્ઞાતવાન્કિલ
ત્યાં પહોંચી, તેણે દૈત્યગણોથી ભરેલું ભયાનક યુદ્ધ જોયું, જે સહન કરવું મુશ્કેલ હતું; છતાં બધું જોઈને પણ, સાચે કંઈ સમજાઈ ન આવ્યું.
તસ્માદુત્પત્ય વેગેન ગતોઽસૌ માનસોત્તરમ્ । શૈલં તુંગતરં દુર્ગમગમ્યં મરુતામપિ
ત્યાંથી ઝડપથી ઊડીને, તે મનના ઉત્તર ભાગમાં, એક ઊંચા અને દુર્ગમ પર્વત પર ગયો, જ્યાં પવન પણ પહોંચી શકતો નથી.
વિલોકયન્ન દદૃશે ગૌરીસ્થાનં પતંગરાટ્ । તત્રાગત્ય ભુજંગારિર્ધ્વનિં સંશ્રુતવાન્કિલ
ચારે બાજુ જોયું, તો પંખીઓના રાજાને ગૌરીનું સ્થાન દેખાયું નહીં; પણ ત્યાં પહોંચીને, ભુજંગધારીને એક અવાજ સંભળાયો.
ગત્વા સમીપે દદૃશે માયાપશુપતિં તતઃ । ગરુડો ગુટિકાં ક્ષિપ્ય મુખેન ભ્રમમાપ સઃ
પછી નજીક જઈને, ગરુડે માયાપશુપતિને જોયા; ગોળી મોઢામાં નાખતાં જ, તે મોહમુક્ત થઈ ગયો.
જ્ઞાત્વા બુદ્ધ્વાથ દૈત્યોઽયમિતિ નાયં વૃષધ્વજઃ । હા કષ્ટમિતિ ચોક્ત્વા ચ રુદન્નાગત્ય ચાર્ણવમ્
બુદ્ધિથી સમજ્યું કે 'આ તો દૈત્ય છે, વૃષધ્વજ નથી', તો 'હાય, શું દુઃખદ છે!' એમ કહીને રડતો રડતો સાગર તરફ ગયો.
કથયામાસ વૃત્તાંતં પુરતઃ કૈટભદ્વિષઃ । દેવ જાલંધરેણાયં હરો દેવો વિડંબિતઃ
પછી તેણે કૈટભના શત્રુ ભગવાનની સામે આખો પ્રસંગ કહ્યો: 'દેવ, હરાને જાલંધરે છેતર્યો છે.'
ઉમા પ્રતારિતા તેન પાપેન છદ્મરૂપિણા । સુરસ્ત્વં યદિ ગોવિંદ સમરં પ્રતિયાહ્યતઃ
ઉમા એ પાપી, ભેદી રૂપ ધારણ કરનાર દ્વારા ઠગાઈ ગઈ હતી. હે ગોવિંદ, જો તમે દેવ છો તો યુદ્ધ માટે આગળ વધો.
માયાયુદ્ધં તુ દેવેશ કુરુ જાલંધરં પ્રતિ । તસ્ય રાજ્ઞી મયા દૃષ્ટા પીઠે જાલંધરે શુભે
હે દેવોના સ્વામી, જાલંધર સામે યુદ્ધમાં માયાનો ઉપયોગ કરો. મેં તેની રાણીને જાલંધરના સુંદર સિંહાસન પર બેઠેલી જોઈ છે.
પ્રાસાદભૂમ્યાં ક્રીડંતી વાદ્યગીતાદિવર્ત્તનૈઃ । સા સુંદરતરા ગૌર્યા રંભોર્વશ્યોઃ શતાદપિ
પ્રાસાદના મેદાનમાં, સંગીત અને વાદ્યના મધુર સ્વરે રમતી હતી. તે ગૌરી કરતાં પણ વધુ સુંદર છે અને રંભા-ઉર્વશી કરતાં પણ અનેકગણું વધારે છે.
નેદાનીં માનુષે લોકે ન પાતાલેષુ તત્સમા । ભાર્યા તેન સમા વેશ્યા નારીણાં કા કથા હરે
હવે માનવલોકમાં કે પાતાળમાં પણ તેની સમાન કોઈ નથી. પત્ની તરીકે કે વેશ્યા તરીકે, કોઈ સ્ત્રી તેની સરખામણી કરી શકે નહીં, હે હરિ.
યસ્તાં સ્પૃશતિ દેહેન સકૃતાર્થઃ પુમાન્ભવેત્ । તવ શ્યાલકપત્ની ચ હર ત્વં તાં રમ પ્રિયામ્ । શંકરસ્યોપકારં ચ કુરુ ચૈવાત્મનઃ સુખમ્
જે કોઈ તેને એકવાર પણ સ્પર્શે છે, તે પુરુષ પૂર્ણતાથી ધન્ય બની જાય છે. હે હર, તે તો તમારો શ્યાલની પત્ની છે, પણ તમે તેને તમારી પ્રિય બનાવો. શંકરનું ઉપકાર કરો અને પોતાનું સુખ મેળવો.
નારદ ઉવાચ- શ્રુત્વા તાર્ક્ષ્યસ્ય વચનં તં નિર્ભર્ત્સ્ય રમાપ્રિયઃ । સમ્યગ્વ્યવસ્ય ચોપાયં વિસસર્જ દ્રુતં દ્વિજમ્
નારદે કહ્યું: તાક્ષ્યના વચન સાંભળી, લક્ષ્મીપ્રિયએ તેને ઠપકો આપ્યો અને પછી યોગ્ય ઉપાય નક્કી કરીને, તરત જ દ્વિજને વિદાય આપી.
શ્રિયંપતાર્ય્ય સંછાદ્ય મંચકે પીતવાસસા । નિર્ગતોઽન્યેન રૂપેણ યોગિ માયાબલેન ચ
શ્રીએશ્વરએ શ્રીને પીળા વસ્ત્રથી મંચ પર ઢાંકી, યોગમાયાની શક્તિથી પોતાનું રૂપ બદલીને બહાર નીકળી ગયા.
વૃંદારિકાનુરાગેણ મોહિતો મધુસૂદનઃ । દૃષ્ટ્વા હરિં તુ ગચ્છંતં પ્રતિછન્નં યુધિષ્ઠિર
મધુસૂદન વૃંદાના પ્રેમમાં મોહિત થઈ ગયા. હે યુધિષ્ઠિર, હરિ છુપાઈને જઈ રહ્યા હતા, તે જોઈને—
શેષોપ્યન્યતમેનાસૌ રૂપેણાગત્ય કેશવમ્ । જગાદ ભક્ત્યા ત્વં તિષ્ઠ મમાનુજ્ઞાતુમર્હસિ
શેષ પણ બીજું રૂપ ધારણ કરીને કેશવ પાસે આવ્યો અને ભક્તિપૂર્વક કહ્યું: 'તમે અહીં જ રહો, મને પણ અનુમતિ આપો.'
કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ બ્રૂહિ કાર્યં જનાર્દન । સદા તવ મુખં દૃષ્ટ્વા ભોક્ષ્યામીતિ ભવેત્સુખમ્
'હું શું કરું? ક્યાં જાઉં? કહો, હે જનાર્દન. હંમેશા તમારું મુખ જોઈને સેવા કરવી એ જ મારા માટે સુખદાયી છે.'
શ્રીભગવાનુવાચ- જાલંધરસ્ત્રિયં રમ્યાં હરિષ્યે હરકારણાત્ । પાર્વત્યાશ્ચોપકારાય સંછાદ્ય સ્વાત્મનસ્તનુમ્
શ્રીભગવાને કહ્યું: 'હર માટે હું જાલંધરની સુંદર પત્નીને લઈ જઇશ, પાર્વતીના ઉપકાર માટે પોતાનું સ્વરૂપ છુપાવીશ.'
એહિ યામો વયં બંધો કાંતારં દુરતિક્રમમ્ । વૃંદાકર્ષણસિદ્ધ્યર્થમિત્યુક્ત્વા તૌ વનં ગતૌ
'ચાલો મિત્ર, આપણે એ અતિ દુર્ગમ વનમાં જઈએ, જ્યાં વૃંદાને આકર્ષવાની સિદ્ધિ મેળવી શકાય.' એવું કહીને બંને વનમાં ગયા.
તતો વિષ્ણુશ્ચ શેષશ્ચ જટાવલ્કલધારિણૌ । આશ્રમં ચક્રતુઃ પુણ્યં સર્વકામફલપ્રદમ્
પછી વિષ્ણુ અને શેષ, જટા અને વલ્કલ ધારણ કરીને, એક પવિત્ર આશ્રમ સ્થાપ્યો, જે સર્વ કામનાઓ પૂર્ણ કરે છે.
તયોઃ શિષ્યાઃ પ્રશિષ્યાશ્ચ બભૂવુઃ કામરૂપિણઃ । સિંહવ્યાઘ્રવરાહાશ્ચ ઋક્ષવાનરમર્કટાઃ
તેમના શિષ્યો અને અનુયાયીઓ ઇચ્છામુતાબિક રૂપ ધારણ કરતા—સિંહ, વાઘ, વરાહ, રીંછ, વાનર અને કાપી બની ગયા.
અથ તસ્મિન્વને વૃંદાં મંત્રેણાકર્ષયદ્ધરિઃ । તસ્યા હૃદયસંતાપં ચકાર મધુસૂદનઃ
પછી એ વનમાં હરિએ મંત્ર દ્વારા વૃંદાને પોતાની તરફ આકર્ષી, મધુસૂદને તેના હૃદયમાં વ્યથા પેદા કરી.
એતસ્મિન્નંતરે રાજ્ઞી તાપમુગ્રમુપાગતા । ચામરાંશ્ચાલયામાસ દિવ્યસ્ત્રીકરચાલિતાન્
એજ સમયે રાણી ભારે દુઃખમાં પડી ગઈ અને દેવીઓના હાથથી ચલાવાતા દિવ્ય પંખા હલાવવા લાગી.
પ્રિયસ્યાગમનં તન્વીં ચિંતયંતી મુહુર્મુહુઃ । ચંદનાગુરુલિપ્તાંગી મૂર્ચ્છાં યાતિ હિ સત્વરમ્
પ્રીયના આવવાની વારંવાર કલ્પના કરતી, ચંદન અને અગરુથી લિપ્ત શરીરવાળી, તે તરત બેહોશ થઈ ગઈ.
તુર્યયામે વિભાવર્યાશ્ચતુર્દશ્યાં નૃપાંગના । સ્વપ્નં દદર્શ ભયદં વૈધવ્યભયસૂચકમ્
ચૌથું પ્રહર અને ચૌદસની રાતે, રાજમહિલાએ એક ભયજનક સ્વપ્ન જોયું, જે વિધવાપણાના ભયની ચેતવણી આપતું હતું.
જાલંધરશિરઃ શુષ્કં મર્દિતં પાંડુભસ્મના । ગૃધ્રેણ કૃષ્ટનયનં છિન્નકર્ણાગ્રનાસિકમ્
જાલંધરનું સુકાયું માથું, પાંદડાં જેવી ભસ્મથી મસળાયેલું, ગૃધ્રે આંખો કાઢી લીધી, અને તેના કાન તથા નાકના ટોચ કપાઈ ગયા હતા.
મુક્તકેશી કરાલાસ્યા કૃષ્ણવર્ણારુણાંબરા । ચખાદ કાલી રક્તાસ્યા હસ્તે વિધૃતખર્પરા
વાળ ખુલેલા, મોટું મોઢું, કાળી ચામડી અને લાલ કપડાં પહેરેલી, લોહીથી લાલ મોઢાવાળી કાળી, હાથમાં ખોપરી લઈને, તેને ખાઈ ગઈ.
ઈદૃશં દદૃશે સ્વપ્નં તથાત્માનં વિડંબિતમ્ । દૈત્યક્ષયગુણોપેતં સા દદર્શ નૃપાંગના
એવી ભયાનક સ્વપ્નમાં, પોતાને અપમાનિત અને દૈત્યના વિનાશના લક્ષણોથી ચિહ્નિત જોઈ, રાજાની પત્નીએ એ દૃશ્ય જોયું.
તતઃ પ્રબુદ્ધાઽસુરરાજપત્ની ગીતેન વાદ્યેન ચ માગધાનામ્ । ગેયપ્રબંધૈઃ સ્તવનૈર્વ ચોભિર્વં શસ્તવૈઃ કિંપુરુષપ્રપાઠિતૈઃ
પછી, જાગી ને દૈત્યરાજની પત્નીએ માગધોના ગીતો અને વાદ્યો, તેમનાં સ્તુતિઓ અને કિમ્પુરુષો દ્વારા ગવાયેલા ભજન સાંભળ્યા.