તસ્યૈવં પરમે ક્ષોભે કિંચિન્નોવાચ સા ક્ષણમ્ । યયા સંમોહિતં સર્વં જગત્સ્થાવરજંગમમ્ । સૈવ સંમોહિતા તેન ન જાને દુઃખમાત્મનઃ
તે સમયે પરમ ઉથલપાથલમાં, એ સ્ત્રીએ થોડું જ બોલ્યું, એ જ સ્ત્રી, જેણે આખું જગત—સ્થાવર અને જંગમ—મોહિત કર્યું હતું, એ પણ એના દ્વારા મોહિત થઈ ગઈ હતી. મને મારા મનનું દુઃખ પણ ખબર પડતું નથી.
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ- ઇતિ માયામહેશેન મોહિતા ગિરિજા યદા । અતઃ કિં સમભૂદ્બ્રહ્મન્તન્મમાખ્યાતુમર્હસિ
યુધિષ્ઠિરે પૂછ્યું: હે બ્રાહ્મણ, જ્યારે ગિરિજાને મહામાયાવાન મહાદેવ દ્વારા મોહિત કરવામાં આવી, પછી શું બન્યું? કૃપા કરીને મને કહો.
નારદ ઉવાચ- ક્ષીરાબ્ધૌ તુ શયાનસ્ય ચુક્ષોભ હૃદયં હરેઃ । અકસ્માદેવ રાજેંદ્ર નયનેઽશ્રુપરિપ્લુતે
નારદે કહ્યું: હે રાજા, જ્યારે હરિ ક્ષીર સાગરમાં શયન કરી રહ્યા હતા, ત્યારે અચાનક તેમના હૃદયમાં ઉથલપાથલ થઈ અને તેમની આંખોમાં આંસુ ભરાઈ આવ્યા.
દૃષ્ટ્વા તન્મહદુત્પાતલક્ષણં ભગવાંસ્તતઃ । ઉત્થાય શેષપર્યંકાન્માં ચ વાયું વિલોક્ય ચ
એ મહાન અને અશુભ સંકેત જોઈને ભગવાન શેષના પથાર પરથી ઊભા થયા અને મને તથા વાયુને જોયા.
કિં કાર્યમિતિ ગોવિંદસ્તન્નાગારિમથાસ્મરત્ । સ ચાગ્રે સ્મૃતિમાત્રેણ તસ્થૌ બદ્ધાંજલિઃ પ્રભો
ગોવિંદે વિચાર્યું કે હવે શું કરવું, અને પછી તેમણે સાપોના દુશ્મનને યાદ કર્યો. માત્ર સ્મરણ કરતાં જ, તે પ્રભુ સામે જોડેલા હાથથી હાજર થયો.
વિનતાનંદનં દૃષ્ટ્વા પુરતઃ પ્રાહ કેશવઃ । સુપર્ણ તત્ર ગચ્છ ત્વં યત્ર યુદ્ધં પ્રવર્તતે
વિનતાના પુત્રને સામે જોઈને, કેશવે કહ્યું: સુપર્ણ, તું ત્યાં જા જ્યાં યુદ્ધ ચાલી રહ્યું છે.
હતો જાલંધરો વીરો હરો વા તેન મોહિતઃ । દૃષ્ટ્વા તં શીઘ્રમાગત્ય કથયસ્વ મમાખિલમ્
'જો વીર જાલંધર મારો ગયો હોય, અથવા હરાને એના દ્વારા મોહિત કરવામાં આવ્યો હોય, તો તું ઝડપથી આવીને મને બધું કહેજે.'
જાલંધરેશયોર્યુદ્ધં દ્રષ્ટું શક્તસ્ત્વમેવ હિ । કોઽન્યો મહાહવે તસ્મિન્જ્ઞાત્વા યાતિ શરીરવાન્
'જાલંધર અને ઈશ્વર વચ્ચેના યુદ્ધને જોવાની શક્તિ માત્ર તને છે; એ મહાયુદ્ધ જાણીને બીજો કોણ શરીરથી ત્યાં જઈ શકે?'
કદાચિદ્દુર્ગમં તત્ર યુદ્ધં શસ્ત્રાસ્ત્રવૃષ્ટિભિઃ । અથ ત્વં બાણસંચારં ગત્વાપિ હિતવિગ્રહઃ
'ક્યારેક એ યુદ્ધ બહુ જ મુશ્કેલ હોય છે, શસ્ત્રો અને અસ્ત્રોની વરસાદથી; છતાં, તું બાણના મેદાનમાં જઈને પણ હમેશા હિતેચ્છુ મિત્ર છે.'
સંદૃષ્ટ્વા પાર્વતીવૃત્તિં શીઘ્રમાયાતુમર્હસિ । દૈત્યમાયાનિરાસાર્થં વિચિંત્ય ભગવાંસ્ત્વરન્
'પાર્વતીની સ્થિતિ જોઈને તું તરત પાછો આવજે; દૈત્યની માયા દૂર કરવા માટે ભગવાને તને ઉત્સાહિત કર્યો.'
ગુટિકાં સર્વસિદ્ધાં ચ ગરુડાય દદૌ હરિઃ । અનયા ન ભ્રમો વીર તથેત્યુક્ત્વા મુખેક્ષિપત્
હરિએ ગરુડને સર્વસિદ્ધિદાયી ગોળી આપી અને કહ્યું: 'આથી, વીર, તને કોઈ મોહ નહીં થાય.' આવું કહીને એ ગોળી તેના મોઢામાં મૂકી.
એવં સંપ્રેરિતઃ પત્રી હરિં કૃત્વા પ્રદક્ષિણમ્ । નિશ્ચક્રામ ખમાવિશ્ય જગામાદ્ભુતવેગવાન્
આ રીતે પ્રેરણા મળતાં, પાંખવાળાએ હરિની પરિક્રમા કરી, આકાશમાં પ્રવેશી, અદ્ભુત ઝડપથી આગળ વધ્યો.
તત્ર ગત્વા રણં ઘોરં દૈત્યસંઘૈઃ સ દુઃસહમ્ । દૃષ્ટવાનખિલેનાસૌ ન કિંચિજ્જ્ઞાતવાન્કિલ
ત્યાં પહોંચી, તેણે દૈત્યગણોથી ભરેલું ભયાનક યુદ્ધ જોયું, જે સહન કરવું મુશ્કેલ હતું; છતાં બધું જોઈને પણ, સાચે કંઈ સમજાઈ ન આવ્યું.
તસ્માદુત્પત્ય વેગેન ગતોઽસૌ માનસોત્તરમ્ । શૈલં તુંગતરં દુર્ગમગમ્યં મરુતામપિ
ત્યાંથી ઝડપથી ઊડીને, તે મનના ઉત્તર ભાગમાં, એક ઊંચા અને દુર્ગમ પર્વત પર ગયો, જ્યાં પવન પણ પહોંચી શકતો નથી.
વિલોકયન્ન દદૃશે ગૌરીસ્થાનં પતંગરાટ્ । તત્રાગત્ય ભુજંગારિર્ધ્વનિં સંશ્રુતવાન્કિલ
ચારે બાજુ જોયું, તો પંખીઓના રાજાને ગૌરીનું સ્થાન દેખાયું નહીં; પણ ત્યાં પહોંચીને, ભુજંગધારીને એક અવાજ સંભળાયો.
ગત્વા સમીપે દદૃશે માયાપશુપતિં તતઃ । ગરુડો ગુટિકાં ક્ષિપ્ય મુખેન ભ્રમમાપ સઃ
પછી નજીક જઈને, ગરુડે માયાપશુપતિને જોયા; ગોળી મોઢામાં નાખતાં જ, તે મોહમુક્ત થઈ ગયો.
જ્ઞાત્વા બુદ્ધ્વાથ દૈત્યોઽયમિતિ નાયં વૃષધ્વજઃ । હા કષ્ટમિતિ ચોક્ત્વા ચ રુદન્નાગત્ય ચાર્ણવમ્
બુદ્ધિથી સમજ્યું કે 'આ તો દૈત્ય છે, વૃષધ્વજ નથી', તો 'હાય, શું દુઃખદ છે!' એમ કહીને રડતો રડતો સાગર તરફ ગયો.
કથયામાસ વૃત્તાંતં પુરતઃ કૈટભદ્વિષઃ । દેવ જાલંધરેણાયં હરો દેવો વિડંબિતઃ
પછી તેણે કૈટભના શત્રુ ભગવાનની સામે આખો પ્રસંગ કહ્યો: 'દેવ, હરાને જાલંધરે છેતર્યો છે.'
ઉમા પ્રતારિતા તેન પાપેન છદ્મરૂપિણા । સુરસ્ત્વં યદિ ગોવિંદ સમરં પ્રતિયાહ્યતઃ
ઉમા એ પાપી, ભેદી રૂપ ધારણ કરનાર દ્વારા ઠગાઈ ગઈ હતી. હે ગોવિંદ, જો તમે દેવ છો તો યુદ્ધ માટે આગળ વધો.
માયાયુદ્ધં તુ દેવેશ કુરુ જાલંધરં પ્રતિ । તસ્ય રાજ્ઞી મયા દૃષ્ટા પીઠે જાલંધરે શુભે
હે દેવોના સ્વામી, જાલંધર સામે યુદ્ધમાં માયાનો ઉપયોગ કરો. મેં તેની રાણીને જાલંધરના સુંદર સિંહાસન પર બેઠેલી જોઈ છે.
પ્રાસાદભૂમ્યાં ક્રીડંતી વાદ્યગીતાદિવર્ત્તનૈઃ । સા સુંદરતરા ગૌર્યા રંભોર્વશ્યોઃ શતાદપિ
પ્રાસાદના મેદાનમાં, સંગીત અને વાદ્યના મધુર સ્વરે રમતી હતી. તે ગૌરી કરતાં પણ વધુ સુંદર છે અને રંભા-ઉર્વશી કરતાં પણ અનેકગણું વધારે છે.
નેદાનીં માનુષે લોકે ન પાતાલેષુ તત્સમા । ભાર્યા તેન સમા વેશ્યા નારીણાં કા કથા હરે
હવે માનવલોકમાં કે પાતાળમાં પણ તેની સમાન કોઈ નથી. પત્ની તરીકે કે વેશ્યા તરીકે, કોઈ સ્ત્રી તેની સરખામણી કરી શકે નહીં, હે હરિ.
યસ્તાં સ્પૃશતિ દેહેન સકૃતાર્થઃ પુમાન્ભવેત્ । તવ શ્યાલકપત્ની ચ હર ત્વં તાં રમ પ્રિયામ્ । શંકરસ્યોપકારં ચ કુરુ ચૈવાત્મનઃ સુખમ્
જે કોઈ તેને એકવાર પણ સ્પર્શે છે, તે પુરુષ પૂર્ણતાથી ધન્ય બની જાય છે. હે હર, તે તો તમારો શ્યાલની પત્ની છે, પણ તમે તેને તમારી પ્રિય બનાવો. શંકરનું ઉપકાર કરો અને પોતાનું સુખ મેળવો.
નારદ ઉવાચ- શ્રુત્વા તાર્ક્ષ્યસ્ય વચનં તં નિર્ભર્ત્સ્ય રમાપ્રિયઃ । સમ્યગ્વ્યવસ્ય ચોપાયં વિસસર્જ દ્રુતં દ્વિજમ્
નારદે કહ્યું: તાક્ષ્યના વચન સાંભળી, લક્ષ્મીપ્રિયએ તેને ઠપકો આપ્યો અને પછી યોગ્ય ઉપાય નક્કી કરીને, તરત જ દ્વિજને વિદાય આપી.
શ્રિયંપતાર્ય્ય સંછાદ્ય મંચકે પીતવાસસા । નિર્ગતોઽન્યેન રૂપેણ યોગિ માયાબલેન ચ
શ્રીએશ્વરએ શ્રીને પીળા વસ્ત્રથી મંચ પર ઢાંકી, યોગમાયાની શક્તિથી પોતાનું રૂપ બદલીને બહાર નીકળી ગયા.
વૃંદારિકાનુરાગેણ મોહિતો મધુસૂદનઃ । દૃષ્ટ્વા હરિં તુ ગચ્છંતં પ્રતિછન્નં યુધિષ્ઠિર
મધુસૂદન વૃંદાના પ્રેમમાં મોહિત થઈ ગયા. હે યુધિષ્ઠિર, હરિ છુપાઈને જઈ રહ્યા હતા, તે જોઈને—
શેષોપ્યન્યતમેનાસૌ રૂપેણાગત્ય કેશવમ્ । જગાદ ભક્ત્યા ત્વં તિષ્ઠ મમાનુજ્ઞાતુમર્હસિ
શેષ પણ બીજું રૂપ ધારણ કરીને કેશવ પાસે આવ્યો અને ભક્તિપૂર્વક કહ્યું: 'તમે અહીં જ રહો, મને પણ અનુમતિ આપો.'
કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ બ્રૂહિ કાર્યં જનાર્દન । સદા તવ મુખં દૃષ્ટ્વા ભોક્ષ્યામીતિ ભવેત્સુખમ્
'હું શું કરું? ક્યાં જાઉં? કહો, હે જનાર્દન. હંમેશા તમારું મુખ જોઈને સેવા કરવી એ જ મારા માટે સુખદાયી છે.'
શ્રીભગવાનુવાચ- જાલંધરસ્ત્રિયં રમ્યાં હરિષ્યે હરકારણાત્ । પાર્વત્યાશ્ચોપકારાય સંછાદ્ય સ્વાત્મનસ્તનુમ્
શ્રીભગવાને કહ્યું: 'હર માટે હું જાલંધરની સુંદર પત્નીને લઈ જઇશ, પાર્વતીના ઉપકાર માટે પોતાનું સ્વરૂપ છુપાવીશ.'
એહિ યામો વયં બંધો કાંતારં દુરતિક્રમમ્ । વૃંદાકર્ષણસિદ્ધ્યર્થમિત્યુક્ત્વા તૌ વનં ગતૌ
'ચાલો મિત્ર, આપણે એ અતિ દુર્ગમ વનમાં જઈએ, જ્યાં વૃંદાને આકર્ષવાની સિદ્ધિ મેળવી શકાય.' એવું કહીને બંને વનમાં ગયા.