સોઽપિ દસ્યુર્દસ્યુભિશ્ચ જગામ નિજમાશ્રયમ્ । એકદા ગુડકંડોલં તેનૈવ ખલુ વર્ત્મના
એ ચોર પણ બીજા ચોરો સાથે પોતાના ઠેકાણે પાછો ગયો; એક વખત, એ જ રસ્તે જતા ગુડકંડોળા પહોંચ્યો.
ગૃહીત્વા પથિકઃ કશ્ચિત્કાકીમંડલમાગતઃ । તતોઽસૌ સહસા દસ્યુર્નિર્ભયઃ પરહિંસકઃ
ત્યાં, એક મુસાફર પોતાનું સામાન લઈને કાકીમંડળા આવ્યો; ત્યારે એ ચોર, નિર્ભય અને હિંસક, અચાનક—
જહાર ગુડકંડોલમધ્વનીનસ્ય તસ્ય ચ । અથ તે દસ્યવશ્ચક્રુર્ગુડકંડોલ ભંજનમ્
તેને મધ વેચનારનું ગોળનું લોટું ઝૂંટવી લીધું; પછી એ લૂંટારૂઓએ એ ગોળનું લોટું તોડી નાખ્યું.
ઉર્વીશુશ્ચાપતદ્ભાગે શકટં ગુડનિર્મિતમ્ । ઉર્વીશુઃ શકટં ગૌડં સમાસાદ્ય દ્વિજોત્તમ
ઉર્વીશુ એ ગોળથી બનેલા ગાડાની બાજુએ પડી ગયો; હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, ઉર્વીશુ એ ગોળના ગાડા પાસે ગયો.
મનસા ચિંતયામાસ વચઃસ્મરણપૂર્વકમ્ । અનો મયા પુરા દત્તં સ્વયમેવ મુરારયે
તે મનમાં વિચારવા લાગ્યો, અને કહ્યું યાદ કર્યું: ‘આ ભેટ તો મેં પોતે મુરારીને આપી હતી.’
તસ્માદનો ન મે ગ્રાહ્યં કદાચિદિહ જન્મનિ । વિચિન્ત્યેતિ હૃદા દાતું તદનો ગુડનિર્મિતમ્
એથી, એ ભેટ આ જન્મમાં ક્યારેય મને સ્વીકારવી નહીં જોઈએ; આવું હૃદયમાં વિચારી, એ ગોળથી બનેલી ભેટ આપવાનો નિશ્ચય કર્યો.
દત્તં વિપ્રાય કસ્મૈચિન્માધવપ્રીતિહેતવે । તાં ભક્તિં તસ્ય વિજ્ઞાય મહાપાતકિનો દ્વિજ
માધવને પ્રસન્ન કરવા માટે તેણે એ ભેટ કોઈ બ્રાહ્મણને આપી; એના ભક્તિને ઓળખી, હે બ્રાહ્મણ, ભલે એ મહાપાપી હતો,
જહાર સકલં પાપં સદ્યઃ પ્રીતો જનાર્દનઃ । તસ્મિન્નેવ દિને વિપ્ર પ્રવિશ્ય ચ મહાવનમ્
જનાર્દન તરત જ પ્રસન્ન થઈ, એના બધા પાપો દૂર કરી દીધા; એ જ દિવસે બ્રાહ્મણ મહાવનમાં પ્રવેશ્યો.
હતઃ પૌરજનૈઃ સર્વૈરથ ક્રુદ્ધૈઃ સ ઉર્વિશુઃ । ભગવાનથ તં નેતું વિમાનં સ્વર્ણનિર્મિતમ્
પછી બધા શહેરવાસીઓએ ક્રોધથી ઉર્વીશુને મારી નાખ્યો; પછી ભગવાને તેને લેવા માટે સોનાનું વિમાન મોકલ્યું.
દૂતાંશ્ચ પ્રેષયામાસ નાનાભરણભૂષિતાન્ । અથ તે ભગવદ્દૂતાસ્તમુર્વીશું ગતૈનસમ્
ભગવાને વિવિધ આભૂષણોથી સજ્જ દૂતોને મોકલ્યા; પછી એ ભગવાનના દૂતોએ મૃત્યુ પામેલા ઉર્વીશુ પાસે ગયા.
સમારોપ્ય વિમાને તં સદ્યો જગ્મુઃ પુરં હરેઃ । તતૌઽસૌ હરિસાન્નિધ્યં પ્રાપ્ય પુણ્યાત્મનાં વરઃ
તેણે તેને વિમાને બેસાડ્યો અને તરત જ હરિના શહેરમાં લઈ ગયા; પછી એ પુણ્યશાળી શ્રેષ્ઠ પુરુષ હરિના સાન્નિધ્યમાં પહોંચ્યો.
પુનર્મન્વંતરશતં સ્થિત્વા કેશવસન્નિધિમ્ । પરમં જ્ઞાનમાસાદ્ય સ વિવેશ તનું હરેઃ
પછી તેણે કેશવનાં સાન્નિધ્યમાં સો મન્વંતર સુધી રહી, પરમ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું અને હરિમાં લીન થયો.
વ્યાસ ઉવાચ- યેન કેનાપ્યુપાયેન હરિભક્તિકરો નરઃ । સંસારજલધેઃ પારં રાજહંસ ઇવ વ્રજન્
વ્યાસ કહે છે: જે કોઈ પણ રીતે હરિની ભક્તિ કરે છે, તે રાજહંસની જેમ સંસારના મહાસાગર પાર કરી જાય છે.
ક્ષણમેવ હરેર્ભક્તિર્વર્તતે યસ્ય ચેતસિ । તત્પદં પરમં યાતિ સ પાપાત્માપિ ગચ્છતિ
જેના મનમાં એક ક્ષણ માટે પણ હરિની ભક્તિ થાય છે, તે પરમ સ્થાન પામે છે—even મહાપાપી પણ ત્યાં પહોંચી જાય છે.
એકમપ્યુત્તમં વસ્તુ દત્વાઽસૌ તન્મુરારયે । સ્વયમેવ હિ ભોક્તવ્યં પશ્ચાત્પાપોપશાંતયે
મુરારીને એક પણ શ્રેષ્ઠ વસ્તુ અર્પણ કરવાથી, પછી એ પાપ શાંત કરવા માટે પોતે તેનો પ્રસાદ લેવો જોઈએ.
યદ્વસ્તુ હરયે દત્તં તચ્ચ દદ્યાદ્દિવજાતયે । કિંચિચ્છેષં ન ભોક્તવ્યં તસ્યાવશ્યં સ્વયં બુધૈઃ
હરિને જે કંઈ અર્પણ કરવામાં આવે છે, એ બ્રાહ્મણને પણ આપવું જોઈએ; જે કંઈ બચી જાય, તે પોતે ક્યારેય ન ખાવું—આ હંમેશા વિદ્વાનો શીખવે છે.
વસ્તૂનિ બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠમિષ્ટાનિ યાનિ કાનિ ચ । અદત્વા વિષ્ણવે તાનિ ન ભોક્તવ્યાનિ વૈષ્ણવૈઃ
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, જે પણ ઇચ્છનીય વસ્તુઓ હોય, જો તે વિષ્ણુને અર્પણ ન કરવામાં આવે, તો વૈષ્ણવો એ ન ખાય.
વિષ્ણુનૈવેદ્યમાહાત્મ્યં સર્વપાપપ્રણાશનમ્ । સેતિહાસં પુનર્વચ્મિ શૃણુ વિપ્ર સમાહિતઃ
વિષ્ણુના નૈવેદ્યનું મહાત્મ્ય બધાં પાપોનો નાશ કરે છે; એ કથા હું ફરી કહું છું, ધ્યાનપૂર્વક સાંભળો, હે બ્રાહ્મણ.
આસીત્સર્વજનિર્નામ બ્રાહ્મણઃ શુદ્ધવંશજઃ । શાંતો દાંતો દયાયુક્તો ગુરુબ્રાહ્મણપૂજકઃ
શુદ્ધ વંશમાં જન્મેલો સર્વજની નામે એક બ્રાહ્મણ હતો; એ શાંત, દમયુક્ત, દયાળુ અને ગુરુ-બ્રાહ્મણની સેવા કરતો હતો.
હરેઃ પૂજાપરશ્ચૈવ હરિસ્મરણતત્પરઃ । પ્રપન્નક્લેશવિધ્વંસી સત્યવાદી જિતેન્દ્રિયઃ ૫૦ 7.19.
એ હમેશાં હરિની પૂજામાં તત્પર અને હરિસ્મરણમાં લાગેલો હતો; આશ્રય લેનારના દુઃખ દૂર કરતો, સત્ય બોલતો અને ઇન્દ્રિયજિત હતો.
પ્રાતઃસ્નાયી નિજાચારગ્રાહી હિંસા વિવર્જિતઃ । એકાદશીવ્રતરતો જ્ઞાતિપૂજાપરાયણઃ
તે બ્રાહ્મણ સવારે સ્નાન કરતો, પોતાનું રોજનું આચરણ પાળતો, હિંસા ટાળતો, એકાદશીનું વ્રત રાખતો અને પોતાના સંબંધીઓનું સન્માન કરવાનું ક્યારેય ભૂલતો નહોતો.
કદાચિત્સ દ્વિજશ્રેષ્ઠઃ સ્વપ્નેઽપશ્યચ્ચ કેશવમ્ । શ્યામં વિરજપદ્માક્ષં સ્મેરાસ્યં પીતવાસસમ્
એક વખત, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, તેણે સ્વપ્નમાં કેશવનું દર્શન કર્યું—ગોરા કાળી છાયાવાળા, નિર્મળ કમળ જેવી આંખો, સ્મિતભર્યું મુખ અને પીળા વસ્ત્રો પહેરેલા.
સ્વર્ણકુણ્ડલમઞ્જીરકિરીટોજ્જ્વલવિગ્રહમ્ । કૌસ્તુભોદ્ભાસિતોરસ્કં વનમાલાવિભૂષિતમ્
તેને સોનાની કુંડળ, પાયલ અને મુગટથી શોભિત, કૌસ્તુભ મણિથી તેજસ્વી છાતી અને વનમાલાથી અલંકૃત એવો દિવ્ય સ્વરૂપ દેખાયું.
ચતુર્બાહું શઙ્ખચક્રગદાપદ્મધરં પ્રભુમ્ । સમસ્તૈર્લક્ષણૈર્યુક્તં સ્વર્ણયજ્ઞોપવીતિનમ્
તે પ્રભુ ચાર હાથવાળા, શંખ, ચક્ર, ગદા અને કમળ ધારણ કરનાર, સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત અને સોનાનું યજ્ઞોપવીત ધારણ કરનાર હતા.
સંપ્રાપ્ય દર્શનં સ્વપ્ને સ વિપ્રો જગતીપતેઃ । કૃતાઞ્જલિસ્તમસ્તૌષીદ્રોમાંચિતતનુર્મુદા
સ્વપ્નમાં જગતના સ્વામીનું દર્શન મળતાં, એ બ્રાહ્મણે આનંદથી કંપતી કાયાથી, હાથ જોડીને તેમની સ્તુતિ કરી.
તુભ્યં નમોઽસ્તુ જગતઃ સકલસ્યભર્ત્ત્રે સલ્લોકશોકભયરોગવિનાશનાય । નારાયણાય કમલાહૃદયપ્રિયાય ધર્માર્થકામપરમામૃતદાય તુભ્યમ્
હે જગતના સર્વના પોષક, આપને વંદન છે, જે સર્વ દુઃખ, ભય અને રોગનો નાશ કરો છો. હે નારાયણ, કમલાની પ્રિય, ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ રૂપ પરમ અમૃત આપનાર, આપને પ્રણામ છે.
પાપાનિ ચૈવ સકલાનિ મયા કૃતાનિ મત્તેન મોહવશગેન સદા મુરારે । તસ્માદ્બિભેમિ જગદંબુનિધેર્ગભીરાન્મામુદ્ધરસ્વ નિજભક્તિતરીં પ્રદાય
હે મુરાના શત્રુ, મેં જે બધા પાપ કર્યા છે, તે મદ અને મોહના વશમાં રહીને કર્યા છે; તેથી હું સંસારના ઊંડા દરિયાથી ડરું છું—મને તમારી ભક્તિની નૌકા આપીને ઉગારો.
જાનામિ યદ્યપિ હરે દુરિતં મનુષ્યો વ્યામોહમાશુચલભે ભુવિ કૈટભારે । પાપં તથાપિ ચ મુદા સતતં કરોમિ તસ્માન્ન કોઽપ્યહમિવાસ્તિ જનો વિમૂઢઃ
હે હરિ, હું જાણું છું કે મનુષ્ય મોહમાં પડી પાપ કરે છે, છતાં હું હંમેશા આનંદથી પાપ કરું છું; તેથી મારા જેવો મૂર્ખ બીજો કોઈ નથી.
પુણ્યદ્રુમઃ સુખફલં સહસૈવ ધત્તે કિં વેદ્મિ નેતિ નૃહરે કૃતપાતકોઽહમ્ । પુષ્પદ્રુમાર્પણવિધૌ ન મમાસ્તિ વિત્તં નાથ પ્રસીદ ભગવન્કિમહં કરોમિ
પુણ્યનું વૃક્ષ તરત સુખફળ આપે છે, પણ હે નરકાસુરના સંહારક, મને શું ખબર? હું તો પાપી છું. ફૂલના વૃક્ષ અર્પણ માટે પણ મારી પાસે ધન નથી; હે ભગવાન, દયા કરો—હું શું કરું?
ત્વત્પાદપદ્મયુગલં પરમામૃતસ્ય સ્થાનં વિહાય મમ ચિત્તમધુવ્રતોઽયમ્ । નારીમુખં વ્રજતિ દેવમૃતિપ્રદં યચ્છ્લેષ્મપ્રકીર્ણમનિશં કમલભ્રમેણ
તમારા કમળ જેવા પાવન પગલાં, જે પરમ અમૃતનું સ્થાન છે, તેને છોડીને, મારું મન મધમાખી જેવું, સ્ત્રીઓના મુખ તરફ જ જાય છે, જે મૃત્યુ આપે છે અને હંમેશા કફથી લપેટાયેલી હોય છે—મધમાખી જેવું મોહિત થઈને.