ગજોપરિ ગજં હત્વા પાતયામાસ ભૂતલે । રક્તપંકારુણા ભૂમિઃ સંજાતા દુર્ગમા ક્ષણાત્
હાથી સામે હાથીને મારી જમીન પર પાડી દીધા; ધરતી લોહીથી કાદવ જેવી લાલ બની ગઈ અને એક ક્ષણે જ અતિ દુર્ગમ થઈ ગઈ.
શૈલાચ્ચ ગણમુખ્યાશ્ચ દાનવાઞ્જઘ્નુરાહવે । પતંતિ દાનવાઃ શૂરા ગતપ્રાણા મહીતલે
પર્વતો પરથી ગણમુખ્યો યુદ્ધમાં દૈત્યોને મારતા, અને વીર દૈત્યો પ્રાણ ગુમાવી જમીન પર પડી ગયા.
રુંડદોર્દંડમુંડૈશ્ચ કરિપૃષ્ઠકરોરુભિઃ । પતંતિ દાનવાઃ શૂરા પૂરિતા વસુધા નૃપ
કાપેલા માથા, હાથ, જાંઘ અને હાથીના પીઠ-છાતીથી ધરતી ભરાઈ ગઈ, અને વીર દૈત્યો એમાં પડી રહ્યા, રાજા.
નારદ ઉવાચ- એવંવિધં રણે દૃષ્ટ્વા હરમત્યંતદુર્જયમ્ । ભુવને ચ તથાન્યાનિ દૃષ્ટવાઁલ્લક્ષણાનિ સઃ
નારદે કહ્યું: યુદ્ધમાં એવા અપરાજેય હરાને જોઈને, તેણે જગતમાં બીજા અનેક ચિહ્નો પણ જોયા.
તેજોઽન્યદેવનક્ષત્ર શશાંક સકલાદિષુ । ઉદ્ધાટિતજગત્કોશમન્યદેવરવેર્મહઃ
બીજા દેવતાઓ, તારાઓ, ચાંદ્રમાની અને બધી જ વસ્તુઓની તેજસ્વિતા, જ્યારે પ્રગટ થાય છે ત્યારે જગતના આવરણને ખુલ્લું પાડે છે; પણ બીજા દેવતાઓનું તેજ તો માત્ર ઢાળ જ છે.
ભગ્નઃ પુનશ્ચિંતિતવાંસ્તતો જાલંધરો નૃપ । ન દૃષ્ટા સા મયા ગૌરી યાં મામાહાતિ નારદઃ
જાલંધર રાજાએ ફરી વિચાર કર્યો: 'મારે તો ગૌરીને જોયી નથી, જેમ નારદજીએ મને કહ્યું હતું.'
સાંપ્રતં શાશ્વતે સ્થાને કથં દ્રક્ષ્યામ્યુમાં સ્થિતામ્ । તાં હિ દ્રષ્ટું વ્રજામ્યાદૌ પશ્ચાદ્યોત્સ્યામિ શંભુના
હવે, એ શાશ્વત સ્થાનમાં ઊભેલી ઉમાને હું કેવી રીતે જોઈ શકીશ? પહેલા તો હું એમને જોવા જઇશ, પછી શંભુ સાથે યુદ્ધ કરીશ.
ચિંતયિત્વેતિ મનસા દૈત્યં પ્રાહાર્ણવાત્મજઃ । શુંભં ચંડજયે વીર મમ તુલ્યપરાક્રમ
આ રીતે મનમાં વિચાર કરીને, સમુદ્રપુત્રએ દૈત્યને કહ્યું: 'હે ચંડને જીતનારા શુંભ, મારા સમાન પરાક્રમી વીર—'
ધૃત્વા મત્સદૃશં રૂપં સંગ્રામં કર્તુમર્હસિ । તવ યુદ્ધસ્ય ભારોઽયં શિબિરસ્ય બલસ્ય ચ
'મારા જેવું રૂપ ધારણ કરીને તું યુદ્ધ કરજે. આ યુદ્ધ અને સૈન્યની જવાબદારી હવે તારી છે.'
અહં યાસ્યામિ તાં દ્રષ્ટું ગૌરીં મચ્ચિત્તહારિણીમ્ । ઇત્યુક્ત્વાથ દદૌ તસ્મૈ સ્વાંગાદુત્તાર્ય મંડનમ્
'હું ગૌરીને જોવા જઈશ, જેણે મારું મન મોહી લીધું છે.' એવું કહી, તેણે પોતાના શરીર પરથી આભૂષણ ઉતારીને તેને આપ્યા.
વર્મશસ્ત્રાદિકં દત્વા રથં સારથિસંયુતમ્ । દુર્વારણેન સહિતઃ સૈન્યં મુક્ત્વોદધેઃ સુતઃ
વર્મ, શસ્ત્રો અને સારથીસહિત રથ આપી, સમુદ્રપુત્ર દુર્વારણ અને સૈન્ય સાથે નીકળી પડ્યો.
અલક્ષિતસ્તતો ગત્વા ગુહાં ગુપ્તાં તુ પાર્થિવ । માનસોત્તરશૈલસ્ય હરરૂપં દધાર સઃ
પછી, કોઈને ખબર પડે નહીં એમ, રાજા, તે માનસ પર્વતના ઉત્તર ઢોળાવની ગુપ્ત ગુફામાં ગયો અને હરાનું રૂપ ધારણ કર્યું.
ધૃત્વા દુર્વારણે રૂપં નંદિનઃ સદૃશં તથા । અથારુરુહતુઃ શૈલં છદ્મશંકરનંદિનૌ
દુર્વારણએ નંદી જેવું રૂપ ધારણ કર્યું, પછી છદ્મવેશ ધારણ કરેલા શંકર અને નંદી પર્વત પર ચઢ્યા.
યત્રાસ્તિ શિખરે ગૌરી સખિભિઃ સહિતા નૃપ । તમાયાંતં શરૈર્ભિન્નં સ્કંધમાલમ્બ્ય નંદિનઃ
જ્યાં શિખરે ગૌરી પોતાની સખીઓ સાથે હતી, ત્યાં તેઓ નંદીના ઘાયલ ખભાને ટેકો આપતા આવ્યા.
રક્તાક્તમંબરં દૃષ્ટ્વા ભવાની વિસ્મિતાભવત્ । સખ્યસ્તસ્યા જયાદ્યાસ્તાઃ જગ્મુસ્તં સંભ્રમાન્વિતાઃ
લોહીથી રંજાયેલાં વસ્ત્રો જોઈ ભવાની આશ્ચર્યચકિત થઈ; જયાદિ સખીઓ ગભરાઈને તેની પાસે દોડી આવી.
શંકરસ્યાંતિકં ગત્વા પપ્રચ્છુસ્તં સુદુઃખિતાઃ । કિં જાતં તવ દેવેશ કેન ત્વં સંગરે જિતઃ
શંકર પાસે જઈને, તેઓ ખૂબ દુઃખી થઈને પૂછ્યું: 'દેવેશ, તમને શું થયું? યુદ્ધમાં તમને કોણે હરાવ્યા?'
સશલ્યસ્ત્વં કથં નાથ સંસારીવ પ્રરોદિષિ । ઇત્યુક્તઃ પ્રદદૌ તાભ્યો ભૂષણાનિ પૃથક્પૃથક્
'પ્રભુ, તમે ઘાયલ થઈને મરણશીલ મનુષ્યની જેમ કેમ રડો છો?' એમ પૂછતાં તેણે દરેકને અલગ અલગ આભૂષણ આપ્યા.
ઉત્તાર્ય શનકૈરંગાત્ વાસુકિપ્રભૃતીનિ ચ । ગણેશસ્કંદશિરસીચ્છિન્ને કુક્ષૌ વિલોક્ય ચ
વાસુકિ અને અન્યનાં આભૂષણ ધીમે ધીમે શરીર પરથી ઉતારીને, જ્યારે તેણે ગણેશ અને સ્કંદના કપાયેલા માથાં અને પેટ જોયા—
હા સ્કંદ હા ગણેશેતિ હા રુદ્રેત્યંબિકારુદત્ । તસ્યાઃ સખ્યસ્તતઃ સર્વા રુરુદુઃ શોકકર્શિતાઃ
'હાય સ્કંદ! હાય ગણેશ! હાય રુદ્ર!' એમ અંબિકા રડી ઉઠી; પછી તેની બધી સખીઓ દુઃખથી રડવા લાગી.
અત્રાબ્રવીજ્જયાં નંદી ત્વમેનં પરિપાલય । મણિભદ્રો વીરભદ્રઃ પુષ્પદંતશ્ચ વીર્યવાન્
એ સમયે જયાએ નંદીને કહ્યું: 'તમે એનું રક્ષણ કરો. મણિભદ્ર, વિરભદ્ર અને પુષ્પદંત વીર છે.'
દંભનો ધૂમતિમિરઃ કૂષ્માંડાદ્યા રણે હતાઃ । ચંડી ભૃંગી કિરીટિશ્ચ મહાકાલશ્ચ શૃંખલી
દંભન, ધૂમતિમિર અને કુસ્માંડાદિકો યુદ્ધમાં માર્યા ગયા; ચંડી, ભૃંગી, કિરીટી, મહાકાલ અને શ્રૃંખલી—
ચંડીશો ગુપ્તનેત્રશ્ચ કાલાદ્યાશ્ચ હતા રણે । વિનાયકસ્ય સ્કંદસ્ય શિરસી ભ્રમતા મયા
ચંડીશ, ગુપ્તનેત્ર અને કાળાદિકો પણ યુદ્ધમાં માર્યા ગયા. વિનાયક અને સ્કંદના માથાં મારા દ્વારા ફરતા હતા.
દૃષ્ટે મહારણે દેવિ ઇત્યુક્ત્વાથ પુરોક્ષિપત્ । તચ્છ્રુત્વા નંદિનો વાક્યં શિરસી ગૃહ્ય પુત્રયોઃ
મહાન રણભૂમિ જોઈને, દેવી, એમ કહીને તેણે પોતાને આગળ ફેંકી દીધો; નંદિના શબ્દો સાંભળી, તેણીએ પોતાના પુત્રોના માથા ઉઠાવ્યા.
પાર્વતી વિલલાપોચ્ચૈઃ પુત્રપુત્રેતિ જલ્પતી । તારકારે કથં યુદ્ધે હતસ્ત્વં સિંધુસૂનુના
પાર્વતી ઉંચા અવાજે રડવા લાગી, 'મારો પુત્ર, મારો પુત્ર' એમ બોલતી; તારકનો વિનાશ કરનાર, તું સમુદ્રપુત્રના હાથે યુદ્ધમાં કેમ મર્યો?
ત્વં હિ ત્રિવાસરો દેવૈઃ સેનાપત્યોઽભિષેચિતઃ । તદા ત્વયા કથં વીર તારકાખ્યો નિપાતિતઃ
તને તો દેવતાઓએ માત્ર ત્રણ દિવસ માટે સેનાપતિ બનાવ્યો હતો; તો પછી, હે વીર, તું તારક નામના દૈત્યને કેવી રીતે માર્યો?
નીલકંઠેન કિં ત્યક્તો યતસ્ત્વં પતિતો ભુવિ । સ્નુષામુખં ન દૃષ્ટં ચ મયા પુત્રાવભાગ્યયા
નીલકંઠે તને છોડી દીધો હતો કે જેથી તું ધરતી પર પડી ગયો? હું અભાગી, મારી વહુનું અને મારા પુત્રોનું ચહેરું પણ જોઈ શકી નથી.
ન ભોગા વત્સ તે ભુક્તા સંસારસ્યાપિ યેભવન્ । તાત હેરંબ વિઘ્નેશ લંબોદર ગજાનન
બાળક, તું તો એ સુખો પણ માણી શક્યો નથી, જે સામાન્ય જીવનમાં પણ મળે છે; હે પિતા, હે વિઘ્નહર્તા, હે મોટું પેટ ધરાવનાર, હે હાથીમુખવાળો!
રણાંગણે કેન પુત્ર સિદ્ધૈઃ પૂજ્યો નિપાતિતઃ । વાહનોઽસૌ કુતો વત્સ મૂષકઃ કેન હિંસિતઃ
યુદ્ધના મેદાનમાં, હે પુત્ર, તને કોણે માર્યો, તું તો સિદ્ધો દ્વારા પણ પૂજાય છે; તારો ઉંદર ક્યાં છે, અને તેને કોણે દુઃખ આપ્યું?
એવં વિલપતી ગૌરી શિવં પ્રાહ સુદુઃખિતમ્ । સાક્ષાદ્રુદ્રોઽસિ દેવેશ હરસ્ત્વં મા ભયં કુરુ
આ રીતે દુઃખમાં વિલાપ કરતી ગૌરીએ ખૂબ દુઃખી થઈને શિવને કહ્યું: 'તમે સાચા રુદ્ર છો, દેવોના સ્વામી, તમે હર છો; ડરશો નહીં.'
વૃષભઃ ક્વ ગતો દેવ હતો જાલંધરેણ વૈ । શરજર્જરદેહસ્ય કિં કરોમિ પ્રિયં તવ
તારો વાઘ ક્યાં ગયો, દેવ, જલંધરે તેને મારી નાખ્યો છે; તારો શરીર બાણોથી છિદ્ર છે, હે પ્રિય, હું તારા માટે શું કરી શકું?