શરૈઃ કિરંતં દહનમસિના બર્બરોઽવધીત્ । કૂષ્માંડો નિહતો મૂર્ધ્નિ સર્પરોમ્ણાથ મુષ્ટિના
બાર્બરએ તીક્ષ્ણ તલવારથી બાણ વરસાવતાં ધધકતા એકને મારી નાખ્યો; કુસ્માંડને સાપવાળાં મુઠ્ઠીથી માથા પર ઘા થયો.
પાતાલકેતુના હાસો મુદ્ગરેણ સમાહતઃ । તસ્ય દેહાદ્વિનિષ્ક્રમ્ય હસ્તી મુદ્ગરમાભુનક્
પાતાળકેતુએ હાસોને ગદાથી ઘા કર્યો; એના શરીરમાંથી એક હાથી નીકળી આવ્યો અને એ ગદાને પકડી લીધી.
શુંડાયાં મુષ્ટિઘાતેન હતઃ પાતાલકેતુના । આયુધૈર્જર્જરં ચક્રે ભૃંગીશં રોમકંટકઃ
પાતાળકેતુએ હાથીની સુંડ પર મુઠ્ઠીનો ઘા કર્યો; રોમકંટકે ભૃંગીશને શસ્ત્રોથી કચડી નાખ્યો.
ભૃંગીશોઽપિ રણાદ્ભીતસ્ત્વરન્નેવ ગિરિં યયૌ । સહસા ધૂમ્રવર્ણશ્ચ શુભ્રઃ કેતુમુખેઽપતત્
ભૃંગીશ યુદ્ધથી ડરીને ઝડપથી પર્વત તરફ દોડી ગયો; અચાનક ધૂમ્રવર્ણ અને શુભ્ર Ketumukhaના મુખે પડી ગયા.
ગણં ગિલિતવાન્દૈત્યો મહાકાયો મહાનનઃ । હાહાકારો મહાનાસીદ્ગિલિતે કેતુના રણે
મોટા શરીર અને મોટા મોઢાવાળા દૈત્યએ એક ગણા ગળી લીધો; યુદ્ધમાં કેતુમુખ ગળી જતા મોટો હાહાકાર મચ્યો.
જૃંભસ્ય નિશિતૈર્બાણૈશ્છિન્નાંગોઽથ વિનાયકઃ । શુંડાદંડં પરશુના તસ્ય ચિચ્છેદ દંતિનઃ
જૃંભએ તીક્ષ્ણ બાણોથી વિનાયકના અંગો કાપી નાખ્યા; પછી પરશુથી એ હાથીની સુંડ પણ કાપી નાખી.
જૃંભાસુરો જઘાનાથ શક્ત્યા લંબોદરોદરમ્ । મૂષકોઽપિ શરૈર્ભિન્નઃ પ્રવિવેશ ગુહામુખમ્
જૃંભાસુરે લંબોદરને ભાલથી ઘા કર્યો; મુષક પણ બાણોથી ઘાયલ થઈ ગુફાના મુખમાં ઘૂસી ગયો.
વિનાયકઃ પ્રહારાર્ત્તો વિલલાપાકુલો રણે । હા માતસ્તાત હા ભ્રાતર્હા મૂષક મમ પ્રિય
વિનાયક ઘા ખાઈને યુદ્ધમાં વ્યાકુળ થઈ રડવા લાગ્યા: 'હાય મા! હાય પિતા! હાય ભાઈ! હાય મારો પ્રિય મુષક!'
ગણેશક્રંદિતં શ્રુત્વા ભગવત્યા તયા તદા । સમેત્ય કૂટાદન્યસ્માત્પાર્વત્યોક્તઃ શિવસ્તદા
ગણેશના રડવાનો અવાજ સાંભળીને, એ સમયે દેવી ત્યાં આવી અને પાર્વતી, જે બીજાં શિખર પરથી આવી હતી, એ શિવને સંબોધીને બોલી.
હેરંબો વધ્યતે દૈત્યૈઃ સ્કંદોઽપિ વિનિપાતિતઃ । શિવ કિં ક્રીડસે શૈલે રક્ષ પુત્રૌ ગણાનપિ
હેરંબને દૈત્યો માર્યા છે અને સ્કંદ પણ પડી ગયો છે; શિવ, તું શિખરે કેમ રમે છે? તારા પુત્રો અને ગણોને બચા.
સદા શૂલાદિશસ્ત્રાણાં ધૃતાનામદ્ય વૈ ક્ષણઃ । અથ ગૌર્યા વચઃ શ્રુત્વા વીરભદ્રં શિવોઽબ્રવીત્
જે હંમેશા શૂળ અને બીજા શસ્ત્રો ધારણ કરે છે, એ માટે હવે સમય આવ્યો છે; પછી ગૌરીના શબ્દો સાંભળી શિવે વીરભદ્રને કહ્યું.
વૃષઃ સજ્જીયતાં શીઘ્રમિત્યુક્તે સ તદાકરોત્ । બબંધ મુકુટં તસ્ય શૃંગયોર્ભાસ્કરપ્રભમ્
'વૃષભને ઝડપથી તૈયાર કરો' એમ કહેતાં, એમ જ કરાયું. એની શિંગે પર સૂર્ય જેવી તેજસ્વી મુકુટ બાંધવામાં આવી.
કંઠે ઘંટાશતં બદ્ધ્વા કર્ણયોર્દર્પણૌ ધૃતૌ । સ્કંધે ચ કિંકિણીજાલં ચરણે નૂપુરં મહત્
એના ગળામાં સો ઘંટડીઓ બાંધવામાં આવી, કાન પાસે દર્પણ મૂકાયા, ખભા પર ઝાંઝરનું જાળ બાંધાયું અને પગમાં મોટું નુપુર પહેરાવાયું.
પુચ્છે ચામરસાહસ્રં તસ્ય પાશાષ્ટકં મુખે । કલ્યાણી ચ તદા દેવી શર્વપાર્શ્વે વ્યસ્થિતા
એની પૂંછ પર હજાર ચામરાં બાંધવામાં આવ્યા, મોઢામાં આઠ પાશ રાખવામાં આવ્યા. એ સમયે કલ્યાણી દેવી શિવના બાજુએ ઊભી રહી.
પાશાષ્ટકેન સંયુક્તા તત્ર ખડ્ગધરાંબિકા । ન્યસ્તાનિ સર્વશસ્ત્રાણિ સ વૃષઃ સજ્જિતો બભૌ
આઠ પાશોથી સજ્જ, ખડગ ધારણ કરનાર અંબિકા ત્યાં ઊભી રહી; બધા શસ્ત્રો મૂકાયા અને તૈયાર થયેલો વૃષભ તેજ પામતો લાગ્યો.
પાર્વત્યા ભૂષિતઃ સોઽથ નિજયા ઘંટમાલયા । કૃતં ચ તિલકં દેવ્યા પ્રોક્તઃ સત્કૃતિપૂર્વકમ્ 6.12.
પછી પાર્વતીએ પોતાની ઘંટમાળાથી એને શણગારી, દેવીએ તિલક કર્યો અને સન્માનપૂર્વક વચન કહ્યું.
હરસ્ત્વયા ન મોક્તવ્યો વૃષેન્દ્ર રણસંકટે । આગંતવ્યમરીન્જિત્વા શંભુના સહ સંગરે
વૃષભરાજ, યુદ્ધના સંકટમાં તું હરને છોડતો નહીં; દુશ્મનોને હરાવી, શંભુ સાથે પાછો આવજે.
ઇતિ શ્રુત્વા વચો દેવ્યા હરો વૃષમથારુહત્ । ધૃત્વાયુધસહસ્રં તુ નિજાલંકારભૂષિતઃ । રણં ગચ્છામિ તાં પ્રાહ પાર્વતીં પ્રતિ સાદરમ્
દેવીના શબ્દો સાંભળી, હર વૃષભ પર ચઢ્યા, હજારો શસ્ત્રો ધારણ કરીને અને પોતાના આભૂષણોથી શોભાયમાન થયા; તેમણે પાર્વતીને આદરપૂર્વક કહ્યું: 'હું યુદ્ધે જઈ રહ્યો છું.'
ઈશ્વર ઉવાચ- ત્વં તિષ્ઠસિ સ્વરૂપાણિ એકાકિન્યપિ સસ્પૃહા । ભામિની દુરભિપ્રાયા દાનવા હિ સમાગતાઃ
ઈશ્વરે કહ્યું: 'તું તારી સ્વરૂપે, એકલી હોવા છતાં, સ્થિર રહી; ભામિની, દુશ્મન દૈત્યો અહીં ભેગા થયા છે.'
તસ્માત્ત્વયાત્મનૈવાત્મા રક્ષણીયો વરાનને । ઇત્યુક્ત્વા વૃષભારૂઢો યયૌ રુદ્રો રણાંગણમ્
'એથી, સુન્દરી, તારે તારી જાતે પોતાનો રક્ષણ કરવું જોઈએ.' એમ કહીને, રુદ્ર વૃષભ પર ચઢી યુદ્ધભૂમિ તરફ ગયા.
ત્રિંશન્મહાબ્જસાહસ્રૈઃ પ્રમથાનાં વૃતઃ શિવઃ । વીરભદ્રો રથેનાશુ સિંહયુક્તેન સત્વરઃ
શિવ ત્રીસ હજાર પ્રમથગણોથી ઘેરાયેલા હતા અને વીરભદ્ર સિંહો જોડાયેલા રથમાં ઝડપથી આગળ વધ્યા.
વામપાર્શ્વં મહેશસ્ય શૂરો રક્ષતિ પાર્થિવ । મણિભદ્રો ઽશ્વયુક્તેન રથેન પરવીરહા
મણિભદ્ર, દુશ્મન વીરોને હરાવનાર, ઘોડાઓ જોડાયેલા રથમાં મહેશના ડાબા બાજુએ રક્ષા કરે છે.
દક્ષિણં ધૂર્જટેઃ પાર્શ્વં સંરક્ષતિ ધનુર્દ્ધરઃ । તુંગાદુત્તીર્ય શૈલેંદ્રાદ્રણં પ્રાપ્તો ગણૈઃ સહ
ધૂર્જટિના જમણા બાજુએ ધનુષ્ધારી રક્ષા કરે છે; ઊંચા પર્વતને ઓળંગીને, એ પોતાના ગણો સાથે યુદ્ધભૂમિમાં પહોંચ્યો.
દૃષ્ટ્વા જગર્જુસ્તે દૈત્યા મહેશાનં વૃષસ્થિતમ્ । તતો મહાન્નિનાદોઽભૂદ્દૈત્યપ્રમથસેનયોઃ
મહેશાનને વૃષભ પર બેઠેલા જોઈને દૈત્યો ગર્જના કરવા લાગ્યા; પછી દૈત્યો અને પ્રમથગણોની સેના વચ્ચે મોટો ગજરાવ થયો.
તયોરભૂન્મિથો રાજન્સંપ્રમર્દોઽથ દારુણઃ । તતો નંદી મહાકાલઃ કાલસ્કંદૌ મહાબલઃ
એ બંને વચ્ચે ભયાનક અથડામણ થઈ; પછી નંદી, મહાકાલ અને મહાબળવાન કાલસ્કંદ પણ જોડાયા.
માલ્યવાન્પુષ્પદંતશ્ચ વૃષલી સ્વર્ણદંતિકઃ । ચંડીશો મદનશ્ચંડઃ કૂષ્માંડો ગુપ્તલોમકઃ
માલ્યવાન, પુષ્પદંત, વૃશલી, સ્વર્ણદંતિકા, ચંડીષ, મદન, ચંડ, કુસ્માંડ અને ગુપ્તલોમક પણ હતા.
યે યે પૂર્વં રણે ભગ્નાઃ પ્રાપ્તાસ્તે રણસંકટમ્ । શિવસ્ય પુરતો દૈત્યા યુયુધુસ્તે મહાબલાઃ
જે બધા મહાબલી દૈત્યોએ પહેલાં યુદ્ધમાં હાર્યા હતા અને પાછા યુદ્ધમાં આવ્યા હતા, તેઓએ હવે શિવજી સામે ભારે શક્તિથી લડાઈ કરી.
ગણદાનવયોધાનાં સંગ્રામોઽભૂદ્ભયાવહઃ । તતો ગણાનાં વિદ્રાવ્ય સૈન્યં તે ચ મહાબલાઃ
શિવજીના ગણો અને દૈત્ય સેનાનો ભયાનક યુદ્ધ થયો; પછી એ મહાબલી દૈત્યોએ ગણોની સેનાને હાંકી કાઢી.
રણે સંવેષ્ટયામાસુઃ શરૌઘૈઃ સર્વતઃ શિવમ્ । શૂલૈઃ કુંતૈર્ગદાભિશ્ચ મુદ્ગરૈઃ પરિઘૈરપિ
યુદ્ધમાં દૈત્યોએ ચારે બાજુથી તીરોની વરસાદ કરીને શિવજીને ઘેરી લીધા અને ભાલા, ભાલ, ગદા, મુગદર અને લોખંડના દંડથી હુમલો કર્યો.
ઇંદ્રિયાણિ યથાત્માનં વિષયૈઃ પંચપંચભિઃ । જઘાનાથ રણે દૈત્યાઞ્છંભુર્બાણૈઃ સુદારુણૈઃ । યથાશુ માઘઃ પાપાનિ હંતિ સ્નાનેન તત્ક્ષણાત્
જેમ ઇન્દ્રિયોએ આત્માને પોતાના વિષયોથી ઘેરી લે છે, એમ શંભુએ પણ ભયાનક બાણોથી દૈત્યોને યુદ્ધમાં તરત જ સંહાર્યા, જેમ માઘ માસમાં સ્નાનથી પાપ તરત જ નાશ પામે છે.