બ્રાહ્માદિલોકપાલાનાં પૂજાં ગૃહ્ણાસિ સર્વતઃ । ન ત્વં પશ્યસિ કં દેવં ત્વં પૂજયસિ કંચન
'બ્રહ્મા વગેરે બધા લોકપાળો તમારી પૂજા કરે છે. પણ, દેવ, તમે કોઈ દેવતાને જુઓ છો નહીં, અને કોઈની પૂજા પણ કરો નથી.'
ઈશ્વરોઽસિ કથં લોકે ભિક્ષાભોજી પ્રતિષ્ઠિતઃ । સંગોપયસિ યોગીન્દ્ર ગૌરીં રમ્યાં પ્રયચ્છ મે
'તમે તો જગતના ઈશ્વર છો, છતાં દુનિયામાં તમને ભીખ માંગતા તરીકે ઓળખાય છે—આ કેમ? યોગીઓના સ્વામી, તમે સુંદર ગૌરીને છુપાવો છો—મને ગૌરી આપો.'
સ્કંદલંબોદરાભ્યાં ત્વં પુત્રાભ્યાં સહિતોઽધુના । ભિક્ષાપાત્રં ગૃહીત્વા તુ ભ્રમ નિત્યં ગૃહેગૃહે
'હવે તો તમારા પુત્રો સ્કંદ અને લંબોદર સાથે, ભિક્ષાપાત્ર લઈને રોજ ઘર-ઘર ભિક્ષા માંગવા જાવ.'
એવં બહુવિધં તત્ર રાહુરાહેશ્વરં પ્રતિ । ભગવાનપિ તચ્છ્રુત્વા નોત્તરં કિંચિદબ્રવીત્
આ રીતે રાહુએ ભગવાનને અનેક રીતે કહ્યું; પણ ભગવાને આ બધું સાંભળીને પણ કંઈ જવાબ આપ્યો નહીં.
અથેશં મૌનિનં ત્યક્ત્વા રાહુર્નંદિનમબ્રવીત્ । ત્વ મંત્રી હ્યસિ સેનાનીર્વિકટાનન બિંબધૃક્ 6.10.
પછી ભગવાન મૌન રહ્યા, તો રાહુએ નંદિને કહ્યું: 'તમે તો મંત્રી અને સેના પ્રમુખ છો, ભયાનક ચહેરાવાળા અને તેજસ્વી છો.'
એવમાચરિત ભ્રષ્ટં ત્વં શિક્ષયિતુમર્હસિ । નોચેદ્રોષેણેંદ્ર ઇવ પતિષ્યતિ રણે હતઃ
'આવો વ્યવહાર થયો છે, એટલે તમે તેમને સમજાવવું જોઈએ. નહીં તો, ઈન્દ્રની જેમ ક્રોધથી યુદ્ધમાં પડી જશે.'
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય નંદી વિજ્ઞાપ્ય ચેશ્વરમ્ । ભ્રૂસંજ્ઞયૈવ સ તદા મતમાજ્ઞાય શૂલિનઃ
આ વાત સાંભળીને, નંદિએ ભગવાનને જાણ કરી. ત્યારે ત્રિશૂળધારી ભગવાને માત્ર ભ્રૂકુટિથી સંકેત આપ્યો અને નંદિએ તેમનો ઇરાદો સમજી લીધો.
સંપૂજ્ય પ્રેષયામાસ રાહું નંદી ગણાગ્રણીઃ । અથ જાલંધરં ગત્વા કથયામાસ વિસ્તરાત્ । સ્વર્ભાનુસ્તસ્ય વૃત્તાંતં ગૌરીરૂપં મનોહરમ્
નંદિ, ગણોના મુખ્ય, પૂજા કરીને રાહુને મોકલ્યો. પછી જાલંધર પાસે જઈને, તેણે આખો પ્રસંગ અને ગૌરીનું મનમોહક રૂપ વિગતે કહ્યું.
નારદ ઉવાચ- અથ જાલંધરો દૂતવચઃ શ્રુત્વા પ્રતાપવાન્ । સર્વસૈન્યં સમાહૂય પ્રયાણમકરોત્તદા । તતસ્તતઃ સમેતાનાં સૈન્યાનાં શ્રૂયતે ધ્વનિઃ
નારદે કહ્યું: પછી જાલંધરે દૂતની વાત સાંભળી, આખી સેના બોલાવી અને કૂચ કરી. ચારે બાજુથી ભેગા થયેલી સેનાનું ગર્જન સાંભળાયું.
સસ્ત્રીન્મન્દરકંદરેષુ શયિતાનુત્થાપયન્કિન્નરાન્ । મેરોર્મંદરકંદરે પ્રતિરવાનુત્થાપયન્વારણાન્ । સિહાનાં ચ તતીર્વ્યમુંચત પુરઃપંથાનમેવંવિધસ્ત્રૈ। લોક્યં બધિરીચકાર મહતઃ સૈન્યસ્ય કોલાહલઃ
સ્ત્રીઓ સાથે કિનરાઓને મંદરપર્વતની ગુફામાંથી જગાડ્યા, મેરુપરવતની ગુફાઓમાં પડઘાં પડતાં હાથીઓ目 જાગી ગયા, સિંહોની દહાડથી રસ્તો સાફ થઈ ગયો—એવો મોટો ગજગજાટ થયો કે આખું જગત બહેરું થઈ ગયું.
તતો દુંદુભિનાદોઽભૂત્પીઠે જાલંધરે નૃપ । તન્નિનાદેન શૂરાણાં પ્રિયેણ મહતા તદા
પછી, રાજા, જાલંધરનાં સભામાં ઢોલ-નગારા વગાડાયા; એ મહાન અને મનગમતો અવાજે વીર યોદ્ધાઓનાં દિલ ખુશ કરી દીધાં.
કંપંતિ ગિરયસ્તુંગાઃ પ્રાસાદા વિચલંતિ ચ । સપ્તસાગરગર્ભેભ્યો નિઃસૃતા દૈત્યદાનવાઃ
ઊંચા પર્વતો ધ્રૂજી ઉઠ્યા અને મહેલો પણ હલવા લાગ્યા; સાત સમુદ્રોની ઊંડાઈમાંથી દૈત્ય અને દાનવો બહાર આવ્યા.
સન્નદ્ધાશ્ચાતિગર્જંતિ નાનાવાહનસંયુતાઃ । હેષા યયૌ મહાનાદા વાજિનાં બાહ્યતઃ પુરઃ
સંપૂર્ણ શસ્ત્રધારી બનીને, વિવિધ વાહનો પર ચઢેલા યોદ્ધાઓ જોરથી ગર્જના કરવા લાગ્યા; ઘોડાઓનાં હિંચકાવાથી શહેરની બહાર અને આગળ ભારે અવાજ થયો.
રથાંગેનાથ સંહૃષ્ટા ધરાં સંચલતેઽથવા । ચાલિતૈર્ગજયૂથૈશ્ચ પૃથ્વી રુદ્ધા સકાનના
રથનાં ચકરાંથી ઉત્સાહિત યોદ્ધાઓએ ધરતી હલાવી નાખી; ગજદળોની ગતિથી ધરતી અને તેના જંગલો બધાં જમાઈ ગયા.
જાલંધરેરિતૈર્ભીમૈરયુતૈઃ સ્યંદનસ્થિતૈઃ । અશ્વાર્બુદસહસ્રે દ્વે અર્બુદં દંતિનામપિ
જાલંધરે ચલાવેલા ભયાનક લાખો રથો, બે અર્બુદ ઘોડા અને એક અર્બુદ હાથીઓએ આખું میدان ધાંધલાવી દીધું.
રરાજ સૈન્યલક્ષૈકં રથિનાં સપતાકિનામ્ । પરાર્દ્ધનવતિઃ કોટ્યઃ દૃશ્યંતે મુખ્યનાયકાઃ । નિર્જગામ મહાસૈન્યં છત્રૈઃ સંછાદ્ય ભાસ્કરમ્
ધ્વજાવાળા રથયોદ્ધાઓની એક જ સેના ઝગમગી ઉઠી; નવ્વે અરબ મુખ્ય નાયકો દેખાયા; મહાસેના છત્રોથી સૂર્યને ઢાંકી આગળ વધવા લાગી.
આસીત્પિંજરપાંડુપંકજવનં શ્વેતાતપત્રૈઃ ક્વચિત્ । માયૂરાતપવારણૈઃ ક્વચિદભૂતદુન્નીલનીલોત્પલમ્ । ઉન્મેઘં ક્વચિદૂર્ધ્વધૂલિપટલૈર્યસ્ય પ્રયાણેઽભવત્ । સદ્વીચિ ક્વચિદંબરં સર ઇવોત્સર્પત્પતાકાપટૈઃ
ક્યારેક સફેદ છત્રોથી આખું આકાશ પીળા કમળના વનમાં ફેરવાઈ ગયું, તો ક્યાંક મોરપાંખના છાયાદાર છત્રોથી ઊંડા વાદળી કમળ જેવું લાગ્યું; ક્યાંક ધૂળના વાદળોથી આકાશ ઘેરાઈ ગયું અને ક્યાંક લહેરાતા ધ્વજોથી આકાશે તરંગો ભરેલા તળાવ જેવું દેખાયું.
ગજવાજીમયી ભૂમિર્ધ્વજચ્છત્રમયં નભઃ । દિક્ચક્રં ચામરમયં દૈત્યસૈન્યે પ્રસર્પતિ
દૈત્યસેનાની આગળ વધતી વખતે, ધરતી હાથીઓ અને ઘોડાઓથી, આકાશ ધ્વજ અને છત્રોથી અને દિશાઓ ચામરોથી ભરાઈ ગઈ.
તતો જાલંધરો દૈત્યઃ પ્રયાણાય સમુત્સુકઃ । સ્કંધે ચારોપયન્શક્તિં નાનારત્નવિભૂષિતામ્
પછી દૈત્ય જાલંધર યુદ્ધ માટે ઉત્સુક થઈ, વિવિધ રત્નોથી શોભાયમાન શક્તિ પોતાના ખભા પર રાખી.
આજગામ મહાવિષ્ણું પ્રષ્ટું સાગરવાસિનમ્ । અભિવાદ્ય જગાદાથ હરિં જાલંધરસ્ત્વિદમ્
એ મહાવીષ્ણુ, જે સમુદ્રમાં વસે છે, તેને પૂછવા જવા નીકળ્યો; વિષ્ણુને વંદન કરીને જાલંધરે હરિને આ રીતે કહ્યું.
ભોગાર્થાં કિં પ્રયચ્છામિ તુભ્યં ભાવુક કથ્યતામ્ । શ્રુત્વા નારાયણો વાક્યમબ્ધિજસ્ય મુદાન્વિતઃ
'મારે તને શું સુખ આપવું તે સ્પષ્ટ કહો'; સમુદ્રજના આ વચન સાંભળી, નારાયણ આનંદથી ભરાઈ ગયા.
ઉવાચ કિં કરોમીતિ પ્રિયં સિંધુસુતેપ્સિતમ્ । ઇત્યુક્તઃ સ પ્રહૃષ્ટોઽથ હરિં પ્રોવાચ સત્વરઃ
એણે કહ્યું, 'હું તને શું પ્રિય કરું, સમુદ્રપુત્ર?' એમ પૂછતાં જ, જાલંધર ખુશ થઈ તરત હરિને ઉત્તર આપ્યો.
યામિ યોદ્ધું રણેઽહં ત્વં સુખી તિષ્ઠેહ સાગરે । લક્ષ્મ્યા દત્તાક્ષતસ્તત્ર કેશવેનાથ પૂજિતઃ
'હું યુદ્ધ માટે જઈ રહ્યો છું; તું અહીં સમુદ્રમાં આનંદથી રહેજે.' ત્યાં લક્ષ્મીએ આશીર્વાદ આપ્યો અને કેશવની પૂજા થઈ.
સ નિર્ગત્ય હરેઃ સ્થાનાત્સમુદ્રં પ્રષ્ટુમાગતઃ । સોઽર્ણવં પ્રણિપત્યાહ તાત યાસ્યામિ દૂરતઃ
હરિનું સ્થાન છોડીને એ સમુદ્ર પાસે ગયો; દરિયાને વંદન કરીને કહ્યું, 'પિતા, હું દૂર જઈશ.'
નીલકંઠં રણે જેતુમનુજ્ઞાં દાતુમર્હસિ । પુત્રસ્ય વચનં શ્રુત્વા યિયાસોઃ શંકરં પ્રતિ
'મને રણમાં નીલકંઠને જીતવાની પરવાનગી આપો'; પુત્રના શંકર સામે જવાની ઈચ્છા સંભળીને,
સિંધુરાજેન સોઽપ્યુક્તઃ પુત્ર તં તાપસં ત્યજ । ભુંક્ષ્વ રાજ્યં મયા દત્તં તાપસં ત્યજ દૂરતઃ
સમુદ્રરાજાએ કહ્યું, 'પુત્ર, એ તપસ્વીને છોડ દે; હું તને જે રાજ્ય આપ્યું છે એ ભોગવી લે, તપસ્વીથી દૂર રહી.'
અત્યદ્ભુતઃ પ્રતાપસ્તે ત્વત્તુલ્યો નાસ્તિ ભૂમિપઃ । સ્વર્ગાદાધિક્યતાં નીતં ત્વયા વત્સ ધરાતલમ્
'તારી શક્તિ અદભુત છે; તારો સમો કોઈ રાજા નથી. તું ધરતીને સ્વર્ગથી પણ વધુ સુખી બનાવી દીધી છે, વત્સ.'
તવ રાજ્યેવ સુમતી વૈકુંઠ ઇવ રાજતે । યો દેવો દુર્જયો દૈત્યૈરાનીતઃ સહ સશ્રિયા
'તારા રાજ્યમાં સુમતિ વૈકુંઠ જેવી તેજસ્વી છે; જે દેવ દૈત્યોથી અજેય છે, એ પણ અહીં પોતાની સમૃદ્ધિ સાથે આવ્યો છે.'
મમાંતિકં વત્સ વસ શંકરં ભિક્ષુકં ત્યજ । એવમુક્તો હ્યર્ણવેન ગિરિજાં પ્રતિ રાગવાન્
મારો દીકરો, મારા નજીક રહે અને શંકર જે ભિક્ષુક છે, તેને છોડે. અર્ણવએ આવું કહ્યું ત્યારે, રાગથી ભરેલો તેણે ગિરિજાને કહ્યું.
પિતૃવાક્યમવિજ્ઞાય આગત્ય સ્વભટાન્સ્વકાન્ । સજ્જીભૂતં તુ યુદ્ધાય વૃંદા જાલંધરં જગૌ
પિતાનું કહેવું ધ્યાનમાં લીધા વિના, તે પાછો આવ્યો અને પોતાના સૈનિકોને બોલાવ્યા; પછી વૃંદાએ, જે જાલંધર પહેલેથી જ યુદ્ધ માટે તૈયાર હતો, તેને જાણ કરી.