નંદી દૂતોક્તમાકર્ણ્ય નીલલોહિતમાયયૌ । દંડવત્પ્રણિપત્યાગ્રે સ્થિત્વા શંકરમબ્રવીત્
દૂતના વચન સાંભળીને નંદી નીલકંઠ પાસે ગયો; દંડવત્ પ્રણામ કરીને શંકર સામે ઊભો રહીને કહ્યું.
સૈંહિકેયો મહારાજ દ્વારે તિષ્ઠતિ કાર્યતઃ । સ પ્રયાત્વથવાયાતુ ભવાનાજ્ઞપ્તુમર્હતિ
'હે મહારાજ, સિંહિકાનો પુત્ર દ્વારે કામ માટે ઊભો છે; તેને અંદર મોકલવો કે નહીં, આપની આજ્ઞા જણાવો.'
નંદિનોક્તમથાકર્ણ્ય ત્વરન્નિવ મહેશ્વરઃ । સુપ્તામંતઃપુરાદ્દેવીં પ્રસ્થાપ્ય ચ સખીવૃતામ્
નંદીના શબ્દો સાંભળીને મહેશ્વરે, જાણે ઉતાવળમાં, અંદરના મહલમાં સુતેલી દેવીને તેની સખીઓ સાથે બહાર મોકલી દીધી.
પશ્ચાદ્વાસ્થં જગાદાથ નંદિન્દૂતં પ્રવેશય । તતો હસ્તે પ્રગૃહ્યામું દૂતં નંદી મહાબલઃ
પછી તેણે દ્વારપાળને કહ્યું: 'નંદી, દૂતને અંદર લાવ.' તેથી મહાબલવાન નંદીએ દૂતને હાથ પકડીને અંદર લાવ્યો.
આનયામાસ દેવાનાં મધ્યે શંભુમદર્શયત્ । તં દદર્શ તદા રાહુર્જટિલં નીલમાત્મનિ
તે વખતે દેવતાઓ વચ્ચે શંભુને લાવવામાં આવ્યા અને તેમને બતાવવામાં આવ્યા. ત્યારે રાહુએ તેમને જોયા, જેમના વાળ જટાવાળાં હતાં અને શરીર કાળાં હતાં.
પંચવક્ત્રં દશભુજં નાગયજ્ઞોપવીતિનમ્ । દેવીવિરહિતં મૂર્ધ્નિ ચંદ્રલેખાવિભૂષિતમ્
રાહુએ તેમને પાંચ મુખવાળા, દસ હાથવાળા, સાપના યજ્ઞોપવીત ધારણ કરેલા, દેવી વિના અને માથા પર ચાંદની કટારાથી શોભતા જોયા.
ઉચ્છ્વાસોચ્છ્વાસનિર્મુંચત્પૃદાકુગણસેવિતમ્ । સર્વદેવગણોપેતં સેવિતં ગણકોટિભિઃ
તેમને શ્વાસ છોડતા અને લેતા પ્રમથગણો ઘેરીને ઉભા હતા, બધા દેવગણો આસપાસ હતા અને અનેક ગણો તેમની સેવા કરતા હતા.
પ્રાપ્તં જ્ઞાત્વા તતો દૂતં શંભુરાલોક્ય ચાગ્રતઃ । પ્રાહ બ્રૂહિ તદા રાહુર્વક્તું સમુપચક્રમે
દૂત આવી ગયો છે એવું જાણી, શંભુએ સામે જોયું; ત્યારે રાહુ બોલવા લાગ્યા.
રાહુરુવાચ-। દેવ જાલંધરેણાહં પ્રેષિતસ્તવ સન્નિધૌ । તસ્ય શિવવચઃ શ્રુત્વા મન્મુખેન દ્રુતં કુરુ
રાહુએ કહ્યું: 'દેવ, જાલંધરે મને તમારી પાસે મોકલ્યો છે. શિવના વચન સાંભળીને, મારી વાત ઝડપથી પાળો.'
ગિરિશત્વં તપોનિષ્ઠો નિર્ગુણો ધર્મવર્જિતઃ । તવ નાસ્તિ પિતા માતા વસુ ગોત્રાદિ વર્જિતઃ
'હે ગિરિનાથ, તમે તપમાં સ્થિર છો, ગુણોથી રહિત છો, ધર્મથી દૂર છો; તમારો પિતા કે માતા નથી, કુળ કે વંશ પણ નથી.'
જાલંધરો મહાબાહુર્ભુંક્તેઽસૌ ભુવનત્રયમ્ । તસ્યૈવ વશ્યસ્ત્વમપિ તતશ્ચોક્તં સમાચર
'મહાબાહુ જાલંધર ત્રણેય લોકનો ભોગ કરે છે; તમે પણ હવે તેના વશમાં છો, તેથી તે જે કહે છે તે કરો.'
પુરાણપુરુષઃ કામી વૃષારૂઢઃ કથં ભવાન્ । એવં વદતિ સંપ્રાપ્તૌ સુતૌ સ્કંદવિનાયકૌ
'પ્રાચીન પુરુષ, કામી અને વૃષભ પર સવાર થઈને તમે આવાં કેમ છો?' એમ કહેતા સ્કંદ અને વિનાયક ત્યાં આવી પહોંચ્યા.
તસ્મિન્કાલે દેવદેવો યતવાગંગમર્દનમ્ । ચકાર ચ કરૈર્વ્યસ્તૈર્વાસુકિર્ભૂતલેઽપતત્
એ સમયે દેવોના દેવએ પોતાના વચન અને અંગોને રોકી રાખ્યા, અને વિખેરાયેલા હાથોથી પ્રહાર કર્યો, જેથી વાસુકિ જમીન પર પડી ગયો.
હેરંબવાહનસ્યાખોઃ પુચ્છં ગ્રસ્તમથાહિના । સ્વપત્રં ગ્રસ્તમાલોક્ય મુંચમુંચેત્યુવાચ હ
પછી વાસુકિએ હેરંબના વાહન ઉંદરના પૂંછડાને પકડી લીધું; પોતાનું પાંખ પકડાયું જોઈ, એ ઉંદરે 'છોડી દે, છોડી દે' એમ બોલ્યું.
અત્રાંતરે સ્કંદવાહં ક્ષુબ્ધં વીક્ષ્ય મહાસ્વરમ્ । તદ્ભયાદ્વાસુકિર્ગ્રસ્તમાખુપુચ્છમથોદ્ગિરત્
એ વચ્ચે સ્કંદના વાહનને ગભરાયેલું જોઈ અને તેનું મોટું રડવું સાંભળી, વાસુકિએ ડરથી ઉંદરના પકડાયેલા પૂંછડાને છોડી દીધું.
અથારુહ્ય હરસ્યાંગં ગલમાવેષ્ટ્ય સંસ્થિતઃ । તસ્ય નિશ્વાસપવનૈરથ જાતો હુતાશનઃ
પછી વાસુકિ હરાના શરીર પર ચડીને, ગળામાં વળી રહી ગયો; અને તેના શ્વાસથી અગ્નિ ઉત્પન્ન થયો.
તસ્યોષ્મણા ચંદ્ર લેખા જટાજૂટાટવી સ્થિતા । સાર્દ્રતાં તુ તદા સાયાત્પ્લાવિતં તદ્વપુર્યથા
તેની તાપથી જટાવાળાં વનમાં રહેલી ચાંદની કટારી ભીંજાઈ ગઈ અને એ ભેજે તેનું શરીર ભીંજાઈ ગયું.
તસ્યાહ્યમૃતધારાભિર્બ્રહ્મમસ્તકમાલિકા । હરમૌલિકપાલાનામભૂત્સંજીવિતા તદા
તેમાંથી અમૃતની ધારો બ્રહ્માના માથાની માળા પર વહી, અને એ સમયે હરાના જટાવાળાં રક્ષકો ફરી જીવિત થયા.
પપાઠ પૂર્વમભ્યસ્તં સર્વયોગશ્રુતિક્રમમ્ । શ્રુત્વા પરસ્પરાધીતં વિવદંતિ શિરાંસ્યથ
તે વખતે તેણે પહેલાં શીખેલા બધા યોગશાસ્ત્રોનું પાઠન કર્યું; એકબીજાએ જે શીખ્યું હતું તે સાંભળી, બધા માથાઓ વચ્ચે વાદવિવાદ શરૂ થયો.
અહમાદિરહં પૂર્વમહમેવ પરાત્પરઃ । અહં સ્રષ્ટા અહં પાતેત્યુત્સુકાનિ પરસ્પરમ્
દરેક કહેતો હતો: 'હું પ્રથમ છું, હું આરંભ છું, હું સર્વોચ્ચ છું; હું સર્જનહાર છું, હું પોષક છું,' એમ બધા એકબીજાથી આગળ રહેવા ઉત્સુક હતા.
શોચંત્યેતાનિ નો દત્તં નો ભુક્તં ન હુતં મયા । લોભગ્રસ્તેન મનસા નો વિત્તં બ્રહ્મણેઽપિ તમ્
તેઓ દુઃખી થઈને બોલ્યા: 'કશું આપ્યું નથી, કશું ભોગવ્યું નથી, કશું હવન કર્યું નથી; લોભથી ભરેલા મનથી, બ્રહ્માને પણ ધન આપ્યું નથી.'
અથેશ્વરજટાજૂટાદાવિરાસીદ્ગણો મહાન્ । ત્ર્યાનનસ્ત્રિચરણસ્ત્રિપુચ્છઃ સપ્તહસ્તવાન્
એ સમયે ભગવાનની જટાવાળાંમાંથી એક મહાન ગણ પ્રગટ થયો, જેને ત્રણ મુખ, ત્રણ પગ, ત્રણ પૂંછડા અને સાત હાથ હતા.
સ ચ કીર્તિમુખો નામ પિંગલો જટિલો મહાન્ । તં દૃષ્ટ્વા સા કપાલાલી ભયાત્તસ્થૌ મૃતેવ સા ૩૭*। પુરતઃ પ્રાહ સગણસ્તતઃ કીર્તિમુખઃ પ્રભુમ્ । પ્રણિપત્ય શિવં દેવમત્યર્થં ક્ષુધિતઃ પ્રભો
કિર્તિમુખ નામનો એક મહાન તપસ્વી હતો, જેના વાળ પીળા અને જટાવાળા હતા. તેને જોઈને, કપાળધારિ દેવી ડરીને એકદમ સ્થિર થઈ ગઈ, જાણે જીવતી જ ન રહી હોય. પછી કિર્તિમુખ પોતાના સાથીઓ સાથે ભગવાન પાસે ગયો, શિવને વંદન કરીને, અત્યંત ભૂખ્યો હતો એટલે પ્રભુને કહ્યું.
તદોક્તઃ શંકરેણાહો ભક્ષય ત્વં રણે હતાન્ । ક્ષણં વિચાર્ય સ ગણઃ ક્વાપ્યદૃષ્ટ્વા રણં તદા
શિવે કહ્યું: 'યુદ્ધમાં જે મરેલા છે, તેમને તું ખાઈ લે.' એ સાંભળીને તે ગણા થોડું વિચાર્યું, પણ એ સમયે ક્યાંય યુદ્ધ હતું જ નહીં.
બ્રહ્માણં ભક્ષિતું પ્રાપ્તઃ શંકરેણ નિવારિતઃ । તતઃ કીર્તિમુખેનાથ સ્વાંગં સર્વં ચ ભક્ષિતમ્
પછી તેણે બ્રહ્માને ખાવા જવાનો ઇરાદો કર્યો, પણ શિવે તેને અટકાવ્યો. એટલે કિર્તિમુખે પોતાનું આખું શરીર જ ખાઈ નાખ્યું.
બુભુક્ષિતેન ચાત્યંતં નિષિદ્ધેન ચ સર્વતઃ । તત્સાહસં તદા દૃષ્ટ્વા ભક્તિં કીર્ત્તિમુખસ્ય ચ
ભૂખથી અત્યંત પીડાતો અને બધે થી મનાઈ મળતા, તેણે આ અદ્ભુત કામ કર્યું. એ સમયે ભગવાને કિર્તિમુખની ભક્તિ જોઈ.
તમુવાચેશ્વરઃ પ્રીતઃ પ્રાસાદે તિષ્ઠ મે સદા । ત્વચ્ચિત્તરહિતો યશ્ચ ભવિષ્યતિ મમાલયે
પ્રસન્ન થઈને ભગવાને કહ્યું: 'તું હંમેશાં મારા મંદિરમાં રહેજે. જે કોઈ મારા ધામમાં તને યાદ કર્યા વિના આવશે—'
સ પતિષ્યતિ શીઘ્રં હીત્યુક્તઃ સોંઽતર્હિતોઽભવત્ । શંભોર્મૂધ્નિ તદા દેવા વવૃષુઃ પુષ્પવૃષ્ટિભિઃ
'એ ઝડપથી પડી જશે,' એમ ભગવાને કહ્યું. પછી કિર્તિમુખ અદૃશ્ય થઈ ગયો. એ સમયે દેવોએ શંભુના માથા પર પુષ્પવર્ષા કરી.
એવમત્યદ્ભુતં દૃષ્ટ્વા સભાયાં તુ ત્રિશૂલિનઃ । સ્વર્ભાનુરપિ દેવેશં પુનઃ પ્રોવાચ વિસ્મિતઃ
આવો અદ્ભુત પ્રસંગ ત્રિશૂળધારી ભગવાનની સભામાં જોઈને, સ્વર્ભાનુ પણ આશ્ચર્યચકિત થઈને ફરી દેવોના સ્વામી પાસે બોલ્યો.
સ્પૃશંતિ ત્વાં કથં ભાવં સ્વાધીનં યોગિનં બલાત્ । ઇંદ્રિયૈઃ પૂજ્યસે ત્વં હિ પ્રાપ્યોઽયં વિષયૈઃ કથમ્
'પ્રભુ, તમે તો સ્વયં સંયમી છો, યોગીઓ જેઓને પામે છે એવા છો, તો ઇન્દ્રિયોથી તમને જોરથી સ્પર્શી શકાય કેવી રીતે? તમે તો ઇન્દ્રિયોથી પૂજાતા છો—પછી વિષયોથી તમને કેવી રીતે પામવામાં આવે?'