દગ્ધસ્મરોઽપિ ભગવાન્યસ્યારૂપેણ મોહિતઃ । મહેશો યદ્વિનોદાય કુરુતે નિત્ય કૌતુકમ્
કામદેવને ભસ્મ કરી દીધા છતાં, ભગવાન પણ તેના રૂપથી મોહિત થાય છે; મહેશ પોતાનાં આનંદ માટે હંમેશાં રમણિય લીલાઓ કરે છે.
નૃત્યન્ગાયંશ્ચ તાઞ્છંભુઃ સ્વયં ભવતિ હાસકઃ । સા પાર્વતીતિ વિખ્યાતા સૌંદર્યાવધિ દૈવતમ્
નૃત્ય અને ગાન કરતી વખતે શંભુ પોતે જ તેની માટે હાસ્ય કરે છે; એ પાર્વતી તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, દેવોમાં સૌંદર્યની મર્યાદા.
વૃંદા વરાંગના રાજન્નિમાશ્ચાપ્સરસઃ શુભાઃ । ન ચાપ્નુવંતિ પાર્વત્યાઃ ષોડશીમપિ તાં કલામ્
વૃંદા ઉત્તમ સ્ત્રી છે અને આ અન્ય અપ્સરાઓ પણ સુંદર છે, પણ હે રાજા, પાર્વતીના સૌંદર્યનો સોળમો ભાગ પણ કોઈને મળતો નથી.
ઇત્યુક્ત્વાહં મહીપાલ જાલંધરમમર્ષણમ્ । પશ્યતાં સર્વદૈત્યાનામંતર્ધાનં ગતઃ ક્ષણાત્
આ રીતે કહીને, હે પૃથ્વીપતિ, હું ક્રોધથી ભરેલા જાલંધર અને બધા દૈત્યોની નજર સામે જ ક્ષણમાં અદૃશ્ય થઈ ગયો.
અથ સ પ્રેષયદ્દૂતં સિંધુજઃ સિંહિકાસુતમ્ । ક્ષણેનાસાદ્ય કૈલાસં દેવાવાસમપશ્યત
પછી સમુદ્રપુત્રે દૂત તરીકે સિંહિકાપુત્રને મોકલ્યો; તે ક્ષણમાં કૈલાસ પર પહોંચ્યો અને દેવસ્થાન જોયું.
અત્રાંતરે હરિર્ભીમમાપૃચ્છ્ય તુ તદા હરમ્ । જગામાલક્ષિતસ્તૂર્ણં ક્ષીરાબ્ધિં ભેદશંકયા
આ વચ્ચે હરિએ ભીમને વિદાય આપી, ગુપ્ત રીતે અને ઝડપથી ક્ષીરસાગર તરફ ગયો, ભંગાણની આશંકાથી.
દદર્શ રાહુર્ભવનં શંકરસ્યાતિદીપ્તિમત્ । આત્માનમાત્મના વીક્ષ્ય કિમિત્યાહ સુવિસ્મિતઃ
રાહુએ શંકરનું તેજસ્વી મહેલ જોયું; પોતાને પોતાનાં પ્રતિબિંબમાં જોઈ, તે ખૂબ આશ્ચર્યચકિત થયો અને પૂછ્યું: 'આ શું છે?'
પ્રવેષ્ટુકામો બલિભિર્દ્વારિ દ્વાસ્થૈર્નિરોધિતઃ । યત્નવાન્સ નિષિદ્ધોઽપિ તદા તે પ્રોદ્યતાયુધાઃ
તે અંદર જવું ઇચ્છતો હતો, પણ શક્તિશાળી દ્વારપાળોએ તેને રોકી દીધો; તેણે પ્રયત્ન કર્યો છતાં, તેઓએ હથિયાર ઉંચકીને તેને મનાઈ કરી.
તાન્નિવાર્ય ગણાન્નંદી વ્યાજહાર વિધુંતુદમ્ । કસ્ત્વં કસ્માદિહાયાતઃ કિં કાર્યં તવ બર્બર । બ્રૂહિ કાર્યં ગણા યાવત્ત્વાં ન હન્યુર્ભયાવહાઃ
પછી નંદીએ ગણોને અટકાવ્યા અને રાહુને કહ્યું: 'તું કોણ છે? અહીં શા માટે આવ્યો છે, બરબર? તારો કામ કહેજે, નહીં તો ભયજનક ગણા તને મારી નાખશે.'
રાહુરુવાચ-। દૂતો જાલંધરસ્યાહં ત્વં માં શર્વાંતિકે નય । ન વાચ્યમંતરે દ્વાસ્થ મહારાજપ્રયોજનમ્
રાહુએ કહ્યું: 'હું જાલંધરનો દૂત છું. મને શર્વા પાસે લઈ જા. મહારાજાનું કામ દ્વાર પર કહેવું યોગ્ય નથી, હે દ્વારપાળ.'
નંદી દૂતોક્તમાકર્ણ્ય નીલલોહિતમાયયૌ । દંડવત્પ્રણિપત્યાગ્રે સ્થિત્વા શંકરમબ્રવીત્
દૂતના વચન સાંભળીને નંદી નીલકંઠ પાસે ગયો; દંડવત્ પ્રણામ કરીને શંકર સામે ઊભો રહીને કહ્યું.
સૈંહિકેયો મહારાજ દ્વારે તિષ્ઠતિ કાર્યતઃ । સ પ્રયાત્વથવાયાતુ ભવાનાજ્ઞપ્તુમર્હતિ
'હે મહારાજ, સિંહિકાનો પુત્ર દ્વારે કામ માટે ઊભો છે; તેને અંદર મોકલવો કે નહીં, આપની આજ્ઞા જણાવો.'
નંદિનોક્તમથાકર્ણ્ય ત્વરન્નિવ મહેશ્વરઃ । સુપ્તામંતઃપુરાદ્દેવીં પ્રસ્થાપ્ય ચ સખીવૃતામ્
નંદીના શબ્દો સાંભળીને મહેશ્વરે, જાણે ઉતાવળમાં, અંદરના મહલમાં સુતેલી દેવીને તેની સખીઓ સાથે બહાર મોકલી દીધી.
પશ્ચાદ્વાસ્થં જગાદાથ નંદિન્દૂતં પ્રવેશય । તતો હસ્તે પ્રગૃહ્યામું દૂતં નંદી મહાબલઃ
પછી તેણે દ્વારપાળને કહ્યું: 'નંદી, દૂતને અંદર લાવ.' તેથી મહાબલવાન નંદીએ દૂતને હાથ પકડીને અંદર લાવ્યો.
આનયામાસ દેવાનાં મધ્યે શંભુમદર્શયત્ । તં દદર્શ તદા રાહુર્જટિલં નીલમાત્મનિ
તે વખતે દેવતાઓ વચ્ચે શંભુને લાવવામાં આવ્યા અને તેમને બતાવવામાં આવ્યા. ત્યારે રાહુએ તેમને જોયા, જેમના વાળ જટાવાળાં હતાં અને શરીર કાળાં હતાં.
પંચવક્ત્રં દશભુજં નાગયજ્ઞોપવીતિનમ્ । દેવીવિરહિતં મૂર્ધ્નિ ચંદ્રલેખાવિભૂષિતમ્
રાહુએ તેમને પાંચ મુખવાળા, દસ હાથવાળા, સાપના યજ્ઞોપવીત ધારણ કરેલા, દેવી વિના અને માથા પર ચાંદની કટારાથી શોભતા જોયા.
ઉચ્છ્વાસોચ્છ્વાસનિર્મુંચત્પૃદાકુગણસેવિતમ્ । સર્વદેવગણોપેતં સેવિતં ગણકોટિભિઃ
તેમને શ્વાસ છોડતા અને લેતા પ્રમથગણો ઘેરીને ઉભા હતા, બધા દેવગણો આસપાસ હતા અને અનેક ગણો તેમની સેવા કરતા હતા.
પ્રાપ્તં જ્ઞાત્વા તતો દૂતં શંભુરાલોક્ય ચાગ્રતઃ । પ્રાહ બ્રૂહિ તદા રાહુર્વક્તું સમુપચક્રમે
દૂત આવી ગયો છે એવું જાણી, શંભુએ સામે જોયું; ત્યારે રાહુ બોલવા લાગ્યા.
રાહુરુવાચ-। દેવ જાલંધરેણાહં પ્રેષિતસ્તવ સન્નિધૌ । તસ્ય શિવવચઃ શ્રુત્વા મન્મુખેન દ્રુતં કુરુ
રાહુએ કહ્યું: 'દેવ, જાલંધરે મને તમારી પાસે મોકલ્યો છે. શિવના વચન સાંભળીને, મારી વાત ઝડપથી પાળો.'
ગિરિશત્વં તપોનિષ્ઠો નિર્ગુણો ધર્મવર્જિતઃ । તવ નાસ્તિ પિતા માતા વસુ ગોત્રાદિ વર્જિતઃ
'હે ગિરિનાથ, તમે તપમાં સ્થિર છો, ગુણોથી રહિત છો, ધર્મથી દૂર છો; તમારો પિતા કે માતા નથી, કુળ કે વંશ પણ નથી.'
જાલંધરો મહાબાહુર્ભુંક્તેઽસૌ ભુવનત્રયમ્ । તસ્યૈવ વશ્યસ્ત્વમપિ તતશ્ચોક્તં સમાચર
'મહાબાહુ જાલંધર ત્રણેય લોકનો ભોગ કરે છે; તમે પણ હવે તેના વશમાં છો, તેથી તે જે કહે છે તે કરો.'
પુરાણપુરુષઃ કામી વૃષારૂઢઃ કથં ભવાન્ । એવં વદતિ સંપ્રાપ્તૌ સુતૌ સ્કંદવિનાયકૌ
'પ્રાચીન પુરુષ, કામી અને વૃષભ પર સવાર થઈને તમે આવાં કેમ છો?' એમ કહેતા સ્કંદ અને વિનાયક ત્યાં આવી પહોંચ્યા.
તસ્મિન્કાલે દેવદેવો યતવાગંગમર્દનમ્ । ચકાર ચ કરૈર્વ્યસ્તૈર્વાસુકિર્ભૂતલેઽપતત્
એ સમયે દેવોના દેવએ પોતાના વચન અને અંગોને રોકી રાખ્યા, અને વિખેરાયેલા હાથોથી પ્રહાર કર્યો, જેથી વાસુકિ જમીન પર પડી ગયો.
હેરંબવાહનસ્યાખોઃ પુચ્છં ગ્રસ્તમથાહિના । સ્વપત્રં ગ્રસ્તમાલોક્ય મુંચમુંચેત્યુવાચ હ
પછી વાસુકિએ હેરંબના વાહન ઉંદરના પૂંછડાને પકડી લીધું; પોતાનું પાંખ પકડાયું જોઈ, એ ઉંદરે 'છોડી દે, છોડી દે' એમ બોલ્યું.
અત્રાંતરે સ્કંદવાહં ક્ષુબ્ધં વીક્ષ્ય મહાસ્વરમ્ । તદ્ભયાદ્વાસુકિર્ગ્રસ્તમાખુપુચ્છમથોદ્ગિરત્
એ વચ્ચે સ્કંદના વાહનને ગભરાયેલું જોઈ અને તેનું મોટું રડવું સાંભળી, વાસુકિએ ડરથી ઉંદરના પકડાયેલા પૂંછડાને છોડી દીધું.
અથારુહ્ય હરસ્યાંગં ગલમાવેષ્ટ્ય સંસ્થિતઃ । તસ્ય નિશ્વાસપવનૈરથ જાતો હુતાશનઃ
પછી વાસુકિ હરાના શરીર પર ચડીને, ગળામાં વળી રહી ગયો; અને તેના શ્વાસથી અગ્નિ ઉત્પન્ન થયો.
તસ્યોષ્મણા ચંદ્ર લેખા જટાજૂટાટવી સ્થિતા । સાર્દ્રતાં તુ તદા સાયાત્પ્લાવિતં તદ્વપુર્યથા
તેની તાપથી જટાવાળાં વનમાં રહેલી ચાંદની કટારી ભીંજાઈ ગઈ અને એ ભેજે તેનું શરીર ભીંજાઈ ગયું.
તસ્યાહ્યમૃતધારાભિર્બ્રહ્મમસ્તકમાલિકા । હરમૌલિકપાલાનામભૂત્સંજીવિતા તદા
તેમાંથી અમૃતની ધારો બ્રહ્માના માથાની માળા પર વહી, અને એ સમયે હરાના જટાવાળાં રક્ષકો ફરી જીવિત થયા.
પપાઠ પૂર્વમભ્યસ્તં સર્વયોગશ્રુતિક્રમમ્ । શ્રુત્વા પરસ્પરાધીતં વિવદંતિ શિરાંસ્યથ
તે વખતે તેણે પહેલાં શીખેલા બધા યોગશાસ્ત્રોનું પાઠન કર્યું; એકબીજાએ જે શીખ્યું હતું તે સાંભળી, બધા માથાઓ વચ્ચે વાદવિવાદ શરૂ થયો.
અહમાદિરહં પૂર્વમહમેવ પરાત્પરઃ । અહં સ્રષ્ટા અહં પાતેત્યુત્સુકાનિ પરસ્પરમ્
દરેક કહેતો હતો: 'હું પ્રથમ છું, હું આરંભ છું, હું સર્વોચ્ચ છું; હું સર્જનહાર છું, હું પોષક છું,' એમ બધા એકબીજાથી આગળ રહેવા ઉત્સુક હતા.