નિઃશંકં જહિ માં વિષ્ણો નાહં ત્વા હન્મિ માધવ । તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા ક્રોધસંરક્તલોચનઃ
વિષ્ણુ, નિર્ભય થઈને મને માર; માધવ, હું તને મારતો નથી. એ શબ્દો સાંભળીને, તેની આંખો ગુસ્સાથી લાલ થઈ ગઈ.
નારાયણઃ પ્રાણહરૈઃ શરૈરેનમપૂરયત્ । વિષ્ણુના ચ વિભિન્નાંગોઽર્ણવસૂનુઃ પ્રતાપવાન્
નારાયણએ જીવ લઈ લેતી તીરો વડે તેને ઘાયલ કર્યો; વિષ્ણુએ સમુદ્રપુત્રના શરીરનાં અંગો ફાડી નાખ્યા.
હરિં સંપૂરયામાસ માર્ગણૌઘૈર્નિરંતરમ્ । નારાયણઃ પ્રાણહરૈઃ શરૈરેનમપૂરયત્
તેણે હરિને સતત તીરોની વરસાદથી ઘેર્યો; નારાયણએ જીવ લઈ લેતી તીરો વડે તેને ઘાયલ કર્યો.
ગરુડં પતિતં દૃષ્ટ્વાસિંધુસૂનોઃ શરૈર્ભુવિ । રથં સંસ્મારયામાસ વૈકુંઠસ્થં જનાર્દનઃ
સમુદ્રપુત્રના તીરોને કારણે ગરુડ જમીન પર પડેલો જોઈને, વૈકુંઠમાં વસતા જનાર્દનએ પોતાનો રથ યાદ કર્યો.
સરથસ્તસ્ય સંપ્રાપ્તઃ સૂતહીનો હયૈર્વૃતઃ । અશ્વૈર્યુતં રથં દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતો ભગવાન્રણે
તેનો રથ ઘોડાઓથી જોડાયેલો, પણ રથચાલક વગર, ત્યાં આવી પહોંચ્યો; રથને ઘોડાઓ સાથે જોઈને, ભગવાન યુદ્ધમાં આશ્ચર્યચકિત થયા.
સંબોધયિત્વા ગરુડં સારથ્યે સમયોજયત્ । સ ધૃત્વા મુકુટં મૂર્ધ્નિ કૌસ્તુભં હૃદયે મણિમ્
ગરુડને જાગૃત કરીને, તેને રથચાલક બનાવ્યો; તેણે મસ્તક પર મુકુટ અને હૃદય પર કૌસ્તુભ મણિ મૂક્યો.
પુરુષાર્થાન્હયાન્કૃત્વા યયૌ જાલંધરં હરિઃ । મેદિનીં રથચક્રેણ દારયંશ્ચ સુરૈઃ સહ
હરિએ ઘોડાઓને મનુષ્યના ધ્યેયરૂપ બનાવી, જાલંધર તરફ રથના ચક્રોથી ધરતી ફાડી, દેવતાઓ સાથે ગયો.
જઘાન તરસા બાણૈર્દાનવાનાં ચ વાહિનીમ્ । દેવરાજેન સંદિષ્ટો વીતિહોત્રો રણાંગણે
તેણે દાનવોની સેના પર ઝડપથી તીરો વરસાવીને સંહાર કર્યો; દેવરાજના આદેશથી વીતિહોત્ર યુદ્ધમાં ઉતર્યો.
દદાહ દાનવાનીકં સમીરણસમન્વિતમ્ । તદાહ તં ભગવતા દૈત્યસૈન્યં સુરૈઃ સહ
તેણે પવન સાથે મળીને દાનવોની સેના દહન કરી; ત્યારે ભગવાને દેવતાઓ સાથે દૈત્યસેનાને સંબોધન કર્યું.
જાલંધરઃ સ્વલ્પશેષં દધ્યૌ દૃષ્ટ્વા બલં સ્વકમ્ । અથાહ ભાર્ગવં રાજા મત્સૈન્યં નિહતં સુરૈઃ
જાલંધરે પોતાની સેના બહુ ઓછી બચી છે એ જોઈ, પછી ભાર્ગવને કહ્યું: 'મારી સેના દેવતાઓએ નાશ કરી છે.'
ત્વયિ તિષ્ઠતિ મંત્રજ્ઞે વિખ્યાતો વિદ્યયા ભવાન્ । કિં તયા વિદ્યયા બ્રહ્મન્ક્ષત્રેણાથ બલેન ચ
તમે મંત્રજ્ઞ છો, અને તમારી વિદ્યા માટે પ્રસિદ્ધ છો; એ વિદ્યા, બ્રાહ્મણ, અને શક્તિ-બળનો શું ઉપયોગ?
યા ન રક્ષતિ રોગાર્તાન્યદ્બલં શરણાગતાન્ । જાલંધરવચઃ શ્રુત્વા ભાર્ગવસ્તમભાષત
જે બળ રોગગ્રસ્ત અથવા આશ્રય લીધેલા લોકોને બચાવતું નથી, એ બળનો શું લાભ? જાલંધરના શબ્દો સાંભળીને, ભાર્ગવે તેને ઉત્તર આપ્યો.
પશ્ય રાજન્મમ બલં બ્રાહ્મણસ્ય રણાંગણે । ઇત્યુક્ત્વા વારિણા સ્પૃષ્ટા હુંકારેણ પ્રબોધિતાઃ
રાજા, યુદ્ધમાં બ્રાહ્મણનું મારું બળ જુઓ. એવું કહી, તેણે પાણીથી સ્પર્શ કરીને, હૂંકારથી તેમને જાગૃત કર્યા.
ઉત્થાપિતાસ્તે કવિના શરૌઘૈઃ પ્રાણહારકૈઃ । દેવાહતા રણે પેતુઃ સમંતાત્સિંધુસૂનુના
કવિએ જાગૃત કરેલા તેઓ ઊભા થયા, અને જીવ લઈ લેતી તીરોની વરસાદથી, દેવતાઓ દ્વારા યુદ્ધમાં ઘાયલ થઈ, સમુદ્રપુત્ર સાથે પડી ગયા.
બાણૈર્જર્જરદેહાસ્તે ધૃતપ્રાણા નરાધિપ । ન મૃતાસ્ત્વમરત્વાચ્ચ બાણૈર્ભિન્નાશ્ચ સત્તમ
તેમના શરીર તીરો વડે છિદ્ર થયાં, છતાં તેઓ જીવતા રહ્યા, રાજા; તેઓ અમર હોવાથી, તીરો વડે ઘાયલ થયા છતાં મૃત્યુ પામ્યા નહીં, હે શ્રેષ્ઠ.
તતો નારાયણો દેવો બૃહસ્પતિમભાષત । ધિગ્બલં દૈવતગુરો યો ન જીવયસે સુરાન્
પછી નારાયણ દેવએ બૃહસ્પતિને કહ્યું: 'દેવતાઓના ગુરુ, એ બળનો શું અર્થ, જો તમે દેવતાઓને જીવિત નથી કરતા?'
ધિષણસ્તુ જગન્નાથમુવાચ ત્વરિતં તદા । ઓષધીભિરહં સ્વામિન્જીવયિષ્યામિ નિર્જરાન્
ધીષણા એ જગતના સ્વામી સાથે ઝડપથી કહ્યું: 'માલિક, હું ઔષધીઓથી અમર દેવતાઓને જીવિત કરીશ.'
ઇત્યુક્ત્વા ધિષણઃ સોઽપિ યયૌ ક્ષીરાર્ણવસ્થિતમ્ । દ્રોણમદ્રિં તદા ગત્વા સુખં ગૃહ્યૌષધીઃ સ્વયમ્
એવું કહીને, ધિષણા દૂધના સમુદ્ર પાસે ગયો; પછી, દ્રોણ પર્વત પર જઈ, પોતે આનંદથી ઔષધીઓ ભેગી કરી.
ગુરુસ્તાસાં ચ યોગેન જીવયામાસ નિર્જરાન્ । ઉત્થિતાસ્તે તતો દેવા જઘ્નુર્દાનવવાહિનીમ્
ગુરુએ પોતાના યોગબળથી અમર દેવતાઓને ફરી જીવંત કર્યા; પછી દેવતાઓ ઊઠી ને દાનવોની સેના પર હુમલો કર્યો.
દેવાન્સમુત્થિતાન્દૃષ્ટ્વા બભાષે સિંધુજઃ કવિમ્ । વિના ત્વદ્વિદ્યયા કાવ્ય કથમેતે સમુત્થિતાઃ
દેવતાઓ ફરી ઊભા થયા તે જોઈને, સમુદ્રપુત્રે કવિને કહ્યું: 'કાવ્ય, તારી વિદ્યા વગર એ લોકો કેવી રીતે ઊભા થયા?'
ઇતિ દૈત્યોક્તમાકર્ણ્ય શુક્રઃ પ્રાહાર્ણવાત્મજમ્ । ક્ષીરસાગરમધ્યસ્થો દ્રોણોનામ મહાગિરિઃ
દૈત્યના શબ્દો સાંભળીને, શુક્રે સમુદ્રપુત્રને કહ્યું: 'ક્ષીરસાગર વચ્ચે એક મહાન પર્વત છે, તેનું નામ દ્રોણ છે.'
ઔષધ્યસ્તત્ર તિષ્ઠંતિ જીવયંતિ ચ યા મૃતાન્ । તત્ર ગત્વા સુરાચાર્યો ગૃહીત્વોષધિસંચયમ્
ત્યાં એવી ઔષધિઓ ઉગે છે જે મૃતોને જીવંત કરે છે; ત્યાં જઈને દેવોના ગુરુએ એ ઔષધિઓ એકઠી કરી.
રણે વિનિહતાન્દેવાનુત્થાપયતિ મંત્રતઃ । ભાર્ગવોક્તમથાકર્ણ્ય સૈન્યભારં મહાબલઃ
યુદ્ધમાં પડેલા દેવતાઓને એ ઔષધિઓ અને મંત્રથી ફરી જીવંત કરે છે; ભાર્ગવના શબ્દો સાંભળીને, મહાબલીએ સેના સંભાળી.
શુંભે નિક્ષિપ્ય તરસા યયૌ જાલંધરોઽર્ણવમ્ । અથ પ્રવિષ્ટઃ ક્ષીરાબ્ધૌ વેશ્મદિવ્યં મહાપ્રભમ્
શુંભ પાસે સેના સોંપી, જાલંધરે ઝડપથી સમુદ્ર તરફ ગયો; પછી, ક્ષીરસાગરમાં પ્રવેશીને, એક દિવ્ય અને અદભુત મહેલ જોયો.
પ્રવિશ્ય તત્ર ક્ષીરાબ્ધેઃ ક્રીડાસ્થાનં દદર્શ સઃ । નોષ્ણો ન શીતલો વાયુર્ન તમો યત્ર દૃશ્યતે
ત્યાં પ્રવેશીને, તેણે ક્ષીરસાગરનું રમણસ્થાન જોયું, જ્યાં ન તો ગરમી છે, ન ઠંડી, અને ન અંધકાર દેખાય છે.
યત્ર ગાયંતિ નૃત્યંતિ ક્રીડંતિ ચ વરસ્ત્રિયઃ । સુપીનસ્તનભારાઢ્યાઃ કૃશોદર્યઃ સુદંતિકાઃ 6.7.
ત્યાં શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ ગાયે છે, નૃત્ય કરે છે અને રમે છે—મોટા સ્તનવાળી, પાતળી કમરવાળી અને સુંદર દાંતવાળી.
નેત્રવિભ્રમવિક્ષેપૈર્નિતંબપરિવર્ત્તનૈઃ । અંગૈઃ સંમોહનૈ રમ્યૈર્બાહુવલ્લીવિચાલનૈઃ
એ સ્ત્રીઓ આંખના કટાક્ષ, આંખોની હલચલ, કમરનું ડોલવું, મોહક અંગો અને લતાવત બાહુઓની હલચલથી રમી રહી છે.
પાદવિન્યાસરણિ તૈર્મધુરૈર્વચનસ્તવૈઃ । સૌગંધ્યસૌખ્યદૈર્વાસૈર્નેત્રભ્રમરહુંકૃતૈઃ
પગલાંની રચનાથી, મીઠા શબ્દો અને સ્તુતિથી, સુગંધિત અને આરામદાયક વસ્ત્રોથી, અને આંખ પાસે ભમરાની ગુંજીથી,
ચામરાંદોલલીલાભિઃ સ્રગ્ભિઃ સ્મિતવિલોકિતૈઃ। સેવાં ચક્રુર્વિલાસિન્યસ્તત્ર સુતઃ
ચામરાની હલચલ, હાર અને સ્મિતભર્યા નજરથી, એ વિલાસી સ્ત્રીઓ ત્યાં સેવા કરે છે.
ક્રીડંતં તત્ર દુગ્ધાબ્ધિં સંવીક્ષ્ય સમરોત્સુકઃ। અથાહ પ્રણિપત્યાસૌ ક્ષીરાબ્ધિં તાત હંસિ મામ્। દ્રોણાચલૌષધીર્વ્યાજાદંબુભિઃ પ્લાવયસ્વતઃ
ક્ષીરસાગરને ત્યાં રમતા જોઈ, યુદ્ધ માટે ઉત્સુક થઈ, તેણે નમન કરીને કહ્યું: 'પિતા, મને માર્ગ આપો—દ્રોણ પર્વતની ઔષધિઓને પાણીથી ડૂબાવી દો.'