તામુદ્ગ્રથય વૈધવ્યદુઃખાર્ત્તાયાઃ સ્વયં પ્રિય । એવં વિલપતીં વીક્ષ્ય બલરાજ્ઞીં સમુદ્રજઃ । દુઃખિતઃ શુક્રમિત્યાહ બલં જીવય ભાર્ગવ
હવે એ વેણી તું સ્વયં ઉકેલી દે, કારણ કે હું વિધવા દુ:ખથી પીડાઈ છું, પ્રિય. બલાની રાણીને આમ રડતી જોઈ, સમુદ્રજાતે દુ:ખી થઈને શુક્રને કહ્યું, 'ભાર્ગવ, બલાને જીવંત કરો.'
શુક્ર ઉવાચ-। ઇચ્છયામરણં પ્રાપ્તં તં કથં જીવયામ્યહમ્ । તથાપિ મંત્રસામર્થ્યાદ્વાચમુચ્ચારયિષ્યતિ
શુક્રે કહ્યું: 'તેને પોતાની ઇચ્છાથી મૃત્યુ મળ્યું છે—હું તેને કેવી રીતે જીવંત કરી શકું? છતાં, મંત્રની શક્તિથી, તે બોલી શકશે.'
જાલંધર ઉવાચ-। બલસ્ય રૂપ વચનં શ્રોતુમિચ્છામિ ભાર્ગવ । જાલંધરેણૈવમુક્તઃ ક્ષણં ધ્યાનપરોઽભવત્
જાલંધરે કહ્યું: 'ભાર્ગવ, હું બલાનું રૂપ અને વાણી સાંભળવા ઈચ્છું છું.' જાલંધર દ્વારા આમ કહેવામાં આવતા, શુક્ર થોડા સમય માટે ધ્યાનમાં લીન થઈ ગયો.
અથોદતિષ્ઠદ્વદનાત્સ્વનઃ શ્રોત્રમનોરમઃ । પ્રભાવતીં પ્રતિ વ્યક્તં વાદ્યભાંડા દિવોત્થિતઃ
પછી, બલાના મોઢામાંથી એક મીઠી અને મનોહર અવાજ ઊભો થયો; પ્રભાવતી માટે, એ સ્વર સ્વર્ગીય વાદ્યની જેમ સ્પષ્ટ હતો.
પ્રભાવતિ સ્વદેહં ત્વં મમાંગેષુ લયં નય । ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા નદી જાતા પ્રભાવતી
'પ્રભાવતી, તું તારો શરીર મારા અંગોમાં મિલાવી દે.' એ શબ્દો સાંભળીને, પ્રભાવતી નદી બની ગઈ.
બલાઙ્ગેષ્વેવ લીના સા સુમેરોઃ પૂર્વવાહિની । યસ્યાસ્તોયેન સંજાતા રત્નાનાં કાંતિરુત્તમા
તે બલાના અંગોમાં જ લીન થઈ, સુમેરુ પર્વતના પૂર્વમાં વહેતી; તેની જળથી રત્નોની તેજસ્વિતા ઉત્તમ બની.
નારદ ઉવાચ- તતો જાલંધરઃ ક્રુદ્ધઃ પ્રાહ તં દૈત્યસૂદનમ્ । કપટેન બલં હત્વા ક્વ યાસ્યસિ બલાધમ
નારદે કહ્યું: પછી જાલંધર ગુસ્સે થઈને દૈત્યસૂદનને કહ્યું, 'કપટથી બલાને મારીને, તું હવે ક્યાં જશે, બલમાં સૌથી નીચો?'
ઇત્યુક્ત્વા તં શતમખં સિંધુસૂનુઃ પ્રતાપવાન્ । સસૂતાશ્વધ્વજરથં છાદયામાસ માર્ગણૈઃ
આમ કહીને, સમુદ્રપુત્રે પોતાની શક્તિથી શતક્રતુને, તેના રથ, ઘોડા, ધ્વજ અને રથચાલક સાથે, તીરોની વરસાદથી ઢાંકી દીધો.
પપાત મૂર્ચ્છિતઃ શક્રો રથોપરિ શરૈઃ ક્ષતઃ । દૃષ્ટ્વા તં પતિતં શક્રં જગર્જાર્ણવનંદનઃ
શક્ર તીરોની ઘાતથી બેહોશ થઈ રથ પર પડી ગયો; શક્રને પડેલો જોઈને, સમુદ્રનો આનંદ ગર્જના કરી ઉઠ્યો.
મૂર્ચ્છાં ત્યક્ત્વા મુમોચેંદ્રો વજ્રં જાલંધરં પ્રતિ । તદાદ્રિદલનં હસ્તે ગૃહીત્વા સિંધુસંભવઃ
મૂર્છા છોડી, ઇન્દ્રે જાલંધર તરફ વજ્ર ફેંક્યું; સમુદ્રજાતે એ પર્વત તોડનાર હથિયાર હાથમાં પકડી લીધું.
વજ્રં કક્ષાપુટે ધૃત્વા રથાદુત્તીર્ય સત્વરમ્ । અભ્યધાવત દૈત્યેંદ્રો દેવેંદ્રં ધર્તુમાહવે
વજ્રને કાંખમાં રાખીને, તે રથમાંથી ઝડપથી ઉતરી, યુદ્ધમાં ઇન્દ્રને પકડી લેવા દૈત્યરાજ તરફ દોડી ગયો.
તતો દુદ્રાવ મઘવા રથં ત્યક્ત્વા હરિં સ્મરન્ । રથમિંદ્રસ્ય મદવાનારુહ્યાર્ણવનંદનઃ
પછી મઘવત રથ છોડીને, હરિને યાદ કરીને ભાગી ગયો; અને સમુદ્રનો આનંદ, શક્તિથી મદમાં, ઇન્દ્રના રથ પર ચડી ગયો.
યંતારં માતલિં કૃત્વા યયૌ પ્રાપ્તમનોરથઃ । રથમિંદ્રસ્ય તરસા યત્ર યત્ર યયૌ બલે
માતલિને રથચાલક બનાવી, બલીએ પોતાની ઈચ્છા પૂર્ણ કરી અને ઇન્દ્રના રથમાં જ્યાં જ્યાં ગયો, ત્યાં ત્યાં ઝડપથી પહોંચ્યો.
જાલંધરો મહાબાહુઃ સ્વયં ચાંબુધરો યથા । તતઃ સ કોપાત્પુરુષોત્તમઃ સ્વયં ખડ્ગં સમુદ્યમ્ય ચ નંદકં રણે
જાલંધર, શક્તિશાળી બાહુઓ ધરાવતો, વાદળની જેમ ઊભો રહ્યો; ત્યારે, પુરુષોત્તમ ક્રોધથી, પોતે જ નંદક ખડગ યુદ્ધમાં ઉંચે કર્યો.
સંપ્રેરયિત્વા ગરુડં મનોજવં જઘાન કોપેન ચ દૈત્યવાહિનીમ્ । રથાન્હયાન્કુંજરપત્તિસંઘાન્સ પાતયામાસ બલાત્સહસ્રશઃ
વિષ्णુએ મનની ઝડપથી ઉડતા ગરુડને મોકલ્યો અને ગુસ્સામાં દૈત્યોની સેના પર આક્રમણ કર્યું; તેણે હજારો રથ, ઘોડા, હાથી અને પગદળને જોરથી પછાડ્યા.
જનાર્દનઃ કશ્યપસૂનુસંવૃતશ્ચકાર સંખ્યે ચરિતં ભયાવહમ્ । કેશાસ્થિમજ્જારુધિરૌઘવાહિનીં પિશાચવેતાલવિહંગસેવિતામ્
જનાર્દન, કશ્યપના પુત્રોથી ઘેરાયેલા, યુદ્ધમાં ભયજનક કૃત્ય કર્યું: વાળ, હાડકાં, મજ્જા અને લોહીની ધારા વહેતી નદી, જેમાં ભૂત, વેતાળ અને શિકારી પક્ષીઓ વસતા હતા.
કરોરુજંઘાયુધશસ્ત્રપૂરિતાં સુદુસ્તરાં વ્યાઘ્રગજેંદ્ર સેવિતામ્ । રક્તાંત્રહારાંગદભૂષિતાંતાં વિઘૂર્ણનેત્રોત્સવકાંતિવાસસમ્
કાંડા, જાંઘ, પગ, હથિયારો અને શસ્ત્રોથી ભરેલી, એ નદી પાર કરવી અતિ મુશ્કેલ હતી; તે વાઘ અને મહાહાથીઓથી ઘેરાયેલી, લોહીથી ભીંજાયેલા આંતર અને કંગણોથી સજેલી, અને તેની તરંગો મૃત્યુ પામેલા યોદ્ધાઓની ઘૂમતી આંખો જેવી હતી.
વિષ્ણુના નિહતં સૈન્યં દૃષ્ટ્વા દાનવપુંગવાઃ । જાલંધરાજ્ઞયા સર્વે રુરુધુઃ પરિતો હરિમ્
વિષ्णુએ દૈત્યોની સેના નાશ કરી, એ જોઈને દૈત્યોમાં શ્રેષ્ઠ, જાલંધરના આદેશથી, બધાએ હરિને四દિશામાં ઘેરીને રડવાનું શરૂ કર્યું.
દૈત્યાસ્તે તત્ર બાણૌઘાન્વર્ષમાણા યથાંબુદાઃ । યથાદ્વિરેફાઃ કમલં પર્વતં જલદા ઇવ
ત્યાં દૈત્યોએ વાદળની જેમ તીરોની વર્ષા કરી; જેમ મધમાખીઓ કમળને ઘેરી લે છે, અથવા પહાડો વાદળોથી ઢંકાઈ જાય છે.
ચૂતં યથા પક્ષિગણા ગગનં ધૂપસંચયઃ । ન દૃશ્યોઽભૂત્તદા વિષ્ણુર્ન તાર્ક્ષ્યો રણસંકટે
જેમ પક્ષીઓની ટોળકી આમ્ર વૃક્ષને ઢાંકે છે, અને વાદળો આકાશમાં ભેગા થાય છે, એમ યુદ્ધના ઘમાસાણમાં એ સમયે ન તો વિષ्णુ દેખાયો, ન તો ગરુડ.
સર્વે તે રથમારૂઢા સર્વશસ્ત્રૈર્મહાસુરાઃ । વૈકુંઠાધિપતિં જઘ્નુર્ગર્જંતો ભીમનિસ્વનૈઃ
બધા મહાદૈત્યોએ રથ પર ચડી, દરેક પ્રકારના શસ્ત્રોથી સજ્જ, વૈકુંઠના સ્વામી પર હુમલો કર્યો અને ભયજનક ગર્જના સાથે લડ્યા.
તાન્સર્વાન્ભીમરૂપેણ દૈત્યારિઃ કુપિતસ્તદા । રણે નિપાતયામાસ વાયુઃ પર્ણચયં યથા
પછી, દૈત્યોના દુશ્મન, ભયાનક રૂપમાં અને ગુસ્સામાં, યુદ્ધમાં બધા દૈત્યોને પછાડ્યા, જેમ પવન પાંદડાની ઢગલીઓ ફેંકી દે છે.
શૈલરોમા તતો વિષ્ણું દૈત્યઃ કોપાદધાવત । હરેરપિ શરાસ્તસ્ય શરીરે શીર્ણતાં ગતાઃ
પછી શૈલરોમા દૈત્ય ગુસ્સામાં વિષ्णુ તરફ દોડી આવ્યો; હરિના તીરો તેના શરીર પર પડ્યા છતાં, એ તીરો ત્યાં અટકી ગયા.
શૈલરોમા ચ દૈત્યારિ શરીરં ચાહનચ્છરૈઃ । હરિઃ ખડ્ગં વિનિર્ધૂય શિરસ્તસ્ય જહાર હ
શૈલરોમાએ, દૈત્યોના દુશ્મન, હરિના શરીર પર તીરો માર્યા; પણ હરિએ ખડગ હલાવી, શૈલરોમાનું માથું કાપી નાખ્યું.
છિન્ને શિરસિ દૈત્યસ્ય કબંધો વિક્રમન્રણે । શૈલરોમા ભુજાભ્યાં ચ તાર્ક્ષ્યં જગ્રાહ પક્ષયોઃ
દૈત્યનું માથું કપાઈ ગયા પછી, માથા વગરનું શરીર યુદ્ધમાં જ રહીને, શૈલરોમાએ બંને હાથથી ગરુડના પાંખ પકડી લીધા.
શિરશ્ચોત્પત્ય તરસા વિલગ્નં સ્કંધયોર્દૃઢમ્ । તતસ્તત્રાસ્યયુદ્ધેન હૃષીકેશોઽપિ વિસ્મિતઃ
માથું જોરથી ઉડીને ગરુડના ખભા પર મજબૂતીથી ચોંટી ગયું; પછી એ અજીબ યુદ્ધમાં, હૃષીકેશ પણ આશ્ચર્યચકિત થયો.
શિરઃ સંલગ્નમાલોક્ય ગરુડો ન્યપતદ્ભુવિ । પુનશ્ચોત્પત્ય વેગેન શિરઃસ્થાનં સમાશ્રયત્
માથું જોડાયેલું જોઈને, ગરુડ જમીન પર પડી ગયો; પછી, ફરીથી ઝડપથી ઉડીને, માથાની જગ્યા પર જઈને ઊભો રહ્યો.
શૈલરોમા તતો વિષ્ણું જહાર ગરુડાદ્બલી । હરિર્જઘ્ને તલેનાશુ ગતાયુશ્ચાપતદ્ભુવિ
પછી શક્તિશાળી શૈલરોમાએ ગરુડમાંથી વિષ्णુને પકડી લીધો; પણ હરિએ હાથથી જોરદાર માર કર્યો, અને તેનું જીવન છૂટી જતા, એ જમીન પર પડી ગયો.
તતો જાલંધરઃ સૂતં ખડ્ગરોમાણમબ્રવીત્ । સંપ્રેષય રથં તત્ર યત્ર દેવો જનાર્દનઃ
પછી જાલંધરે પોતાના રથચાલક ખડગરોમનને કહ્યું: 'રથ એ જગ્યાએ લઈ જા, જ્યાં દેવ જનાર્દન છે.'
જાલંધરસ્ય વચનાત્ખઙ્ગરોમાનયદ્રથમ્ । દૃષ્ટ્વા તં પુરતો વિષ્ણુમુવાચાર્ણવનંદનઃ
જાલંધરના આદેશથી, ખડગરોમન રથ લાવ્યો; સામે વિષ्णુને જોઈને, અર્ણવપુત્ર બોલ્યો.