યત્ર પ્રવાલમાણિક્ય ભવનોત્થા મરીચયઃ । સેવ્યંતે શકુનૈશ્ચૂતરુચિરાંકુરશંકયા
કોરલ અને મણિથી બનેલા મહેલોમાંથી નીકળતી કિરણો, પક્ષીઓ દ્વારા આમ સેવા પામે છે, કારણ કે તેઓ તેને કેરીના કોમળ અંકુર સમજે છે.
યત્ર કાંચનહર્મ્યેષુ ત્વિષો વહ્નિષુ કાતરાઃ । વિલોક્ય પ્રપલાયંતે દાવશંકાઃ શિખંડિનઃ
સોનાના મહેલોમાં, મોરો અગ્નિ જેવી તેજથી ડરીને, જંગલમાં આગ લાગી હોવાની ભયથી ભાગી ગયા.
યત્ર સ્ફટિકશાલોત્થ પ્રભાસં મિશ્રિતા દિશઃ । વિભાંતિ મંદરોદ્ભ્રાંતાઃ સફેનાર્ણવસંનિભાઃ
સ્ફટિકના મહેલોમાંથી નીકળતી પ્રકાશથી દિશાઓ તેજસ્વી બની, મંદર પર્વતના વાદળો જેવા, ફેનાવાળા મહાસાગર સમાન શોભી ઉઠી.
યત્ર મોહં સ્વહર્મ્યેષુ વિભાતાલોકસંસ્થિતાઃ । ચક્રિરે લલનાઃ પૂર્ણસાંધ્યચંદ્રોપમાનનાઃ
પોતાના મહેલોમાં, સાંજના પૂર્ણ ચંદ્ર જેવી મુખવાળી સ્ત્રીઓ, તેજથી શોભિત, મોહ સર્જતી હતી.
યત્રેન્દ્ર નીપ કાદંબ પવનોદ્યાનમોદિતાઃ । ચિત્તં વિશંત્યો નારીણાં ચક્રિરે મોહનજ્વરમ્
ઇન્દ્ર વૃક્ષ અને કાદંબના બગીચાની પવનથી આનંદિત, સ્ત્રીઓના હૃદયમાં મોહનો જ્વર ફેલાઈ ગયો.
યત્ર લેખ્યગતં નૄણાં વિલોક્ય સુરતં જનઃ । સંયાતિ દ્વિગુણં નૂનં નિજકાંતારતોદ્યમઃ
ત્યાં, ચિત્રોમાં પ્રેમીઓના દૃશ્યો જોઈને, લોકોના પોતાના પ્રિયજન માટેનો પ્રેમ નિશ્ચિતપણે બે ગણા થઈ ગયો.
યત્ર વાતાયનોદ્ધૂત ધૂપધૂમસ્ય લેખયઃ । નભો બભૂવ તદ્ગંગાકાલિંદીસંગમોપમમ્
ત્યાં, વિન્ડોમાંથી ઉડતા ધૂપના ધુમાડાના લાઈનો આકાશમાં ગંગા-યમુના સંગમ જેવી દેખાઈ.
યત્રાનેકગૃહોદ્ભૂત પ્રભયા સકલં નભઃ । વિભાતીંદ્રાયુધાકીર્ણં શરન્મેઘ ઇવોન્નતઃ
અને ત્યાં અનેક ઘરોમાંથી નીકળતી પ્રકાશથી આખું આકાશ શોભી ઉઠ્યું, ઈન્દ્રધનુષથી સજેલું, ઊંચા શરદના વાદળો જેવું.
યત્રાનિશં ભ્રમભ્રાંતાઃ સૂર્યવાહાઃ પ્રપીડિતાઃ । વિશ્રામં યાંતિ મધ્યાહ્ને પ્રાસાદશિરસિ સ્થિતાઃ
ત્યાં, સૂર્યના ઘોડા સતત ભટકતાં અને થાકેલા, મધ્યાહ્ને મહેલના છત પર ઊભા રહી આરામ મેળવે છે.
યત્રકુત્રચ હર્મ્યેષુ બિભ્રત્યો માલતીસ્રજઃ । રાત્રૌ સંભૂતનક્ષત્રા ઇવ રેજુર્વરાંગનાઃ
ત્યાં અને દરેક મહેલમાં, મોગરાના હાર પહેરેલી શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ રાત્રે તાજા તારા જેવી શોભી ઉઠી.
યત્ર હાટકહિંદોલ શૃંખલાઘર્ષણોદ્ભવઃ । ચકાર સુંદરીં શબ્દઃ સ્ફુટં મેરુભુવોભુવમ્
ત્યાં સુવર્ણની ઝૂલા અને સાંકળો ઘસાઈને જે અવાજ થતો, એ સ્પષ્ટ રીતે મેરુ પર્વત પરથી જમીન સુધી ગુંજતો હતો.
સાકં સરિદ્ભિઃ પુત્રસ્યોશનસા સહ સાગરઃ । તત્રાભિષેકમકરોદ્વાદિત્રૈર્નિજ ગર્જિતૈઃ
નદીઓ સાથે, સાગરે પોતાના પુત્ર ઉશનસ સાથે ત્યાં અભિષેક કર્યો, અને પોતાના ગર્જનાથી વાદ્ય વગાડ્યાં.
યાઃ સ્કંદસ્ય જગાદ તારકજયે દેવઃ સ્વયંભૂઃ સ્વયં સ્વઃ સામ્રાજ્યમહોત્સવેઽપિ ચ શચીકાંતસ્ય વાચસ્પતિઃ । તાભિશ્ચિત્રવિંરિંચિ વક્ત્રસરસી હંસીભિરાશાસ્મહે વાણીભિર્વસુધાવિવાહસમયે મંત્રોત્સવૈર્મંગલમ્
જ્યાં સ્કંદે તારક પર વિજય મેળવ્યો ત્યારે બ્રહ્માએ અને ઈન્દ્રના મહોત્સવે બૃહસ્પતિએ જે શુભ વાણીઓ ઉચ્ચારી, એવી સુંદર વાણીઓ, જેમ વિદ્વાનના મોંના સરોવરમાં હંસો, એમ અમને પૃથ્વી વિવાહના મંત્રોત્સવ જેવી શુભતા આપે.
મહાપદ્મસહસ્રં તુ સૈન્યમાત્મોદરોદ્ભવમ્ । જાલંધરાય પુત્રાય દદૌ ભીમં મહોદધિઃ
મહાસાગરે પોતાના પેટમાંથી ઉત્પન્ન થયેલું હજારો મહાપદ્મોનું શક્તિશાળી સેના પોતાના પુત્ર જાલંધરને આપી.
જાલંધરાય શુક્રોઽપિ પ્રીત્યા વિદ્યાં નિજાં દદૌ । મૃતસંજીવનીં નામ્ના માયાં રુદ્રવિમોહિનીમ્
શુક્રે પણ પ્રેમથી પોતાની વિદ્યા, એટલે કે મૃત્યુને પણ જીવી ઉઠાડે એવી માયા 'મૃતસંજીવની', જાલંધરને આપી, જે રુદ્રને પણ મોહિત કરી શકે.
શસ્ત્રાસ્ત્રવિદ્યા અન્યાશ્ચ વિધિના અબ્ધિસૂનવે । યદન્યત્સકલં તસ્મૈ વ્યાખ્યાતં કવિના તદા
બીજી બધી શસ્ત્ર અને અસ્ત્ર વિદ્યા તથા જે કંઈ શિખવવાનું હતું, તે બધું કવિએ યોગ્ય રીતે સાગરપુત્રને સમજાવ્યું.
તતો જાલંધરં પુત્રમભિષિચ્યાર્ણવો યયૌ । સ્વસ્થાનં દિવ્યદેહેન નદીભિઃ પરિવારિતઃ
પછી જાલંધરને અભિષેક કર્યા પછી, સાગર પોતાનાં દિવ્ય સ્વરૂપે, નદીઓથી ઘેરાઈને, પોતાના સ્થાન પર પાછો ગયો.
દૃષ્ટ્વા જાલંધરો દિવ્યપુરં ગોપુરમંડિતમ્ । વ્યચરત્સહ શુક્રેણ દ્વિજસંઘૈઃ સુપૂજિતઃ
જાલંધરે જ્યારે ઊંચા દ્વારોથી શોભાયમાન દિવ્યનગર જોયું, ત્યારે તે શુક્ર સાથે ત્યાં ફર્યો અને બ્રાહ્મણોના સમૂહથી સન્માનિત થયો.
એતસ્મિન્નંતરે દૈત્યાઃ પાતાલસ્થા મહાબલાઃ । પ્રાપ્તા જાલંધરં સર્વે કાલનેમિપુરોગમાઃ
આ દરમિયાન પાતાળમાં રહેતા અને બહુ બળવાન એવા દૈત્યોએ, કાલનેમિની આગેવાનીમાં, બધા જાલંધર પાસે આવ્યા.
તતો મહાબલા વીરા બલં ક્ષીરોદસંનિભમ્ । તસ્ય શુંભાસુરં દૈત્યં સેનાપતિમકલ્પયન્
પછી એ શક્તિશાળી અને પરાક્રમી અસુરોએ, જેમનું બળ ક્ષીરસાગર જેટલું હતું, તેમણે શુંભ નામના દૈત્યને તેની સેના માટે સેનાપતિ બનાવ્યો.
બલં સ્વવશગં કૃત્વા કૃત્વા ભુવિ સ્થિરં જલમ્ । જાલંધરસ્તદા રાજ્યં પિતૃદત્તં ચકાર સઃ
પછી જાલંધરે પોતાની સેના કાબૂમાં લીધી અને જમીન પર પાણી સ્થિર કર્યું, અને પિતાએ આપેલું રાજ્ય સંભાળ્યું.
અત્રાંતરેઽપ્સરાઃ કાચિત્સ્વર્ણેત્યાસીત્પુરા દિવિ । તસ્યાઃ ક્રૌંચપ્રસાદેન વૃંદાનામ સુતાભવત્
એ સમયે સ્વર્ગમાં સ્વર્ણા નામની એક અપ્સરા હતી; ક્રૌંચના આશીર્વાદથી તે વૃંદાની માતા બની.
ધાત્રા વિભવસંયુક્તં સૌંદર્યં યત્કૃતં પૃથક્ । તત્તદેકગતં દ્રષ્ટું વૃંદાગાત્રં વિનિર્મિતમ્
ધાતાએ જે પણ અલગ અલગ સૌંદર્ય અને વૈભવ બનાવ્યું હતું, તે બધું એકઠું કરીને વૃંદાના શરીરમાં મૂકી દીધું.
તાં વૃંદામતિચાર્વંગીં પ્રમદાં જનમોહિનીમ્ । સ્વર્ણા જાલંધરસ્યાર્થે દદૌ શુક્રાય યાચતે
એ અત્યંત સુંદર અને બધાને મોહિત કરનારી વૃંદાને, સ્વર્ણાએ જાલંધર માટે, શુક્રે માંગ્યું ત્યારે, તેને આપી દીધી.
શુક્ર ઉવાચ-। કંદર્પસ્ય જગન્નેત્ર શસ્ત્રેણાશ્ચર્યકારિણા । રૂપેણાનેન રંભોરુ દીર્ઘાયુઃ સુખિની ભવ
શુક્રે કહ્યું: 'હે રંભા જેવી જાંઘવાળી, કામદેવના આ આશ્ચર્યજનક શસ્ત્ર અને રૂપથી, તું દીર્ઘાયુ અને સુખી થા.'
નિર્માય સ્વયમેવ વિસ્મિતમનાઃ સૌંદર્યસારેણ યં। સ્વવ્યાપારપરિશ્રમસ્ય કલશં વેધાઃ સમારોપયત્ । કંદર્પં પુરુષં સ્ત્રિયો વિદધતે યસ્મિન્ન દૃષ્ટે સતિ દ્રષ્ટવ્યાવધિ। રૂપમાપ્નુહિ પતિં તં દીર્ઘનેત્રં ભટમ્
સર્જનહારે પોતે જ આશ્ચર્યચકિત મનથી સૌંદર્યનું સાર લઈને, પોતાની મહેનતનું પાત્ર બનાવ્યું; સ્ત્રીઓ જે પુરુષને કામ આપે છે, અને જેને જોઈને જોઈ રહેવું મન થાય, એવું રૂપ અને લાંબા નેત્રોવાળો પતિ તને મળે.
ઉપયેમે વિવાહેન ગાંધર્વેણાર્ણવાત્મજઃ । વૃંદાં તૌ દંપતી જાતૌ જનાનંદકરૌ નૃપ
અર્ણવપુત્રે વૃંદાને ગાંધર્વ વિધિથી લગ્ન કર્યું; એ બંને dampati થયા અને પ્રજાને આનંદ આપતા થયા, રાજન.
ચંચલત્વં પરિત્યક્તં તયા જાલંધરોઽપિ હિ । વૃત્તેન વૃદ્ધકાર્યેણ ચકમે ન પરસ્ત્રિયમ્
વૃંદાએ પણ ચંચળતા છોડી દીધી, અને જાલંધરે પોતાના સારા વર્તન અને વૃદ્ધિભર્યા કાર્યોથી ક્યારેય બીજી સ્ત્રીની ઈચ્છા કરી નહીં.
કદાચિત્સ સભાસીનો દૃષ્ટ્વા રાહું શિરોહૃતમ્। કસ્માત્કાયાર્દ્ધશેષોઽયં ઇતિ પપ્રચ્છ ભાર્ગવમ્
એક વખત સભામાં બેઠા હતા ત્યારે, રાહુનું કપાયેલું માથું જોઈને, તેમણે ભર્ગવને પૂછ્યું: "આ કેમ માત્ર અડધું શરીર રાખે છે?"
સ તસ્ય કથયામાસ પૂર્વવૃત્તાંતમાદિતઃ । યથા નિર્મથિતો દેવૈઃ ક્ષીરોદોઽમૃતકારણાત્ 6.4.
પછી ભર્ગવણે શરૂઆતથી જ જૂની વાતો કહી, કેવી રીતે દેવોએ અમૃત માટે ક્ષીર સાગરનું મंथન કર્યું હતું.