પ્રત્યુવાચ હરં વાક્યં સંગ્રામઃ સવૃતો મયા । યત્ર ત્વત્સદૃશો યોદ્ધા તદ્યુદ્ધં દેહિ મે પ્રભો
પોતાના બળ પર ગર્વિત થઈ તેણે હરાને કહ્યું: 'પ્રભુ, મને એવો યુદ્ધ આપો જ્યાં હું મારી સેના સાથે એવા યોદ્ધા સામે લડી શકું જે તમારો સમાન હોય.'
ઇત્યુક્ત્વા નિર્ગતો જિષ્ણુર્લબ્ધ્વા શંભોર્વરં પ્રભોઃ । તસ્મિન્ગતે તદા શક્રે ગિરિશો વાક્યમબ્રવીત્
આ રીતે કહ્યા પછી, વિજયી ઈન્દ્ર શંભુના વર લઈને ચાલ્યો ગયો; ત્યારબાદ ગિરિશએ શક્રને સંબોધી વાત કરી.
ગણા મે શ્રૂયતાં વાક્યં દેવરાજોઽતિગર્વિતઃ । ઇત્યુક્ત્વા ક્રોધસંયુક્તો બભૂવ ચ તતો હરઃ
ગણો, મારી વાત સાંભળો: દેવરાજ ખૂબ ગર્વિત થયો છે.' એવું કહી હરા ક્રોધથી ભરાઈ ગયા.
આવિરાસીત્તતઃ ક્રોધો મૂર્ત્તિમાન્પુરતઃ સ્થિતઃ । ઘનાન્ધકારસદૃશો મૃડં ક્રોધસ્તતોઽબ્રવીત્
પછી એ ક્રોધમાંથી એક રૂપ પ્રગટ્યું, જે ઘનઘોર અંધકાર જેવું કાળું હતું અને મૃદાના સામે ઊભું રહ્યું; એ ક્રોધે મૃદાને કહ્યું.
દેહિ મે ત્વં હિ સન્દેશં કિં કરોમિ તવ પ્રભો । ઉમાપતિસ્તદોવાચ ગચ્છ ત્વં વાસવં જય
'પ્રભુ, મને આજ્ઞા આપો, હું તમારા માટે શું કરું?' ત્યારે ઉમાપતિએ કહ્યું: 'તૂ જા, વાસવને જીત.'
સ્વર્ગસિંધું સમાસાદ્ય સાગરસ્ય ચ વીર્યવાન્ । ઇત્યુક્તોંતર્દધે ક્રોધો ગણાસ્તે વિસ્મયં યયુઃ
'સ્વર્ગસાગર સુધી પહોંચી, દરિયાની શક્તિ સાથે...' એમ કહેતા જ ક્રોધ અદૃશ્ય થઈ ગયો અને ગણો આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
ઈશાનકલ્પે જાતે તુ કામેનાર્ણવસંગમે । નાકસિંધુસ્તદા મત્તા સ્વયૌવનભરોષ્મણા
ઈશાન યુગમાં, જ્યારે કામથી સાગર અને નદી એક થયા, ત્યારે સ્વર્ગસાગર પોતાના યુવાનપણના ઉન્માદથી મસ્ત થયો.
તાં દૃષ્ટ્વા સિંધુરાજશ્ચ જલકલ્લોલવાનભૂત્ । તદા બભૂવ રાજેંદ્ર ગંગાસાગરસંગમઃ
તેણે તેને જોયા પછી, નદીઓના રાજાએ પોતાની લહેરો સાથે ઉછાળો અનુભવ્યો; ત્યારે, રાજા, ગંગા અને સાગરનું મિલન થયું.
મહાનદી તદા પ્રાપ્ય રેમે ચાત્મબલેન ચ । અત્રાંતરે સમુદ્રસ્ય બભૂવ સુભટસ્તતઃ
મહાનદી પ્રાપ્ત કરીને તે પોતાના બળમાં આનંદિત થયો; એ વચ્ચે, સમુદ્રમાંથી એક મહાન યુદ્ધવીર ઉત્પન્ન થયો.
સૂનુસ્તસ્યાં મહાનદ્યાં સમુદ્રાદભવદ્બલી । મહાર્ણવતનૂજેન જાતમાત્રેણ પાર્થિવ
એ મહાનદીમાંથી, મહાસાગરથી એક શક્તિશાળી પુત્ર જન્મ્યો, રાજા, જે મહાસાગરના શરીરથી જન્મતાની સાથે જ પ્રગટ થયો.
રુદતોત્કંપિતા પૃથ્વી ત્રિલોકી નાદિતાભવત્ । સમાધિબદ્ધમુદ્રાં ચ સંતત્યાજ ચતુર્મુખઃ
તે રડ્યું ત્યારે પૃથ્વી ધ્રુજી ઉઠી અને ત્રણે લોકમાં ગુંજાટ થયો; અને ચતુર્મુખ બ્રહ્માએ પોતાનું ધ્યાન છોડ્યું.
અત્રાંતરે પરિત્રસ્તાં તાં સંવીક્ષ્ય જગત્ત્રયીમ્ । ધાતા સુરેંદ્રવાક્યેન પ્રજગામ મહાર્ણવમ્
એ દરમિયાન, ત્રિલોકી ડરી ગઈ તે જોઈ, ધાતા દેવરાજની આજ્ઞાથી મહાસાગર પાસે ગયો.
આશ્ચર્યમિતિ સંચિંત્ય હંસારૂઢો જવાદ્યયૌ । બ્રહ્માણમાગતં વીક્ષ્ય સપર્યાં વિદધેઽર્ણવઃ । તમુવાચ તતો બ્રહ્મા કિં ગર્જસિ વૃથાંબુધે
'આ તો અદ્ભુત છે' એમ વિચારી, હંસ પર ચડીને ઝડપથી ગયો; બ્રહ્માને આવતાં જોઈ, સાગરે પૂજા કરી. પછી બ્રહ્માએ કહ્યું: 'હે સાગર, તું વ્યર્થમાં કેમ ગર્જે છે?'
સમુદ્ર ઉવાચ-। નાહં ગર્જામિ દેવેશ મત્સુતો બલવાન્પ્રભો । શિશોર્વૈ કુરુ રક્ષાં ચ દુર્લ્લભં તવ દર્શનમ્
સમુદ્રે કહ્યું: 'હું ગર્જતો નથી, દેવેશ; મારો પુત્ર બહુ બળવાન છે, પ્રભુ. એ બાળકની રક્ષા કરો, કેમ કે તમારું દર્શન દુર્લભ છે.'
સંદૃશ્યતાં ચ તનયો ભાર્યાં પ્રાહાતિશોભનામ્ । યયૌ સા ભર્તુરાદેશાત્સપુત્રા બ્રહ્મણોંતિકે
પતિએ પોતાની સુંદર પત્નીને કહ્યું, 'પુત્રને લાવ.' પતિના આદેશથી, તે પોતાના પુત્રને લઈને બ્રહ્માજી પાસે પહોંચી.
ઉત્સંગદેશે ચતુરાનનસ્ય વિધાય પુત્રં ચરણૌ નનામ । તદા સમુદ્રાત્મજમદ્ભુતં તં દૃષ્ટ્વા વિધાતુઃ કિલ વિસ્મયોઽભૂત્
તેણીએ પોતાના પુત્રને ચારમુખી બ્રહ્માજીના ગોદમાં બેસાડ્યો અને તેમના પગે વંદન કર્યું. સમુદ્રપુત્ર એવા અદ્ભુત બાળકને જોઈને, સર્જનહાર બ્રહ્માજી આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
ગૃહીતકૂર્ચસ્ય શિશોઃ કરં ચ યદા વિરિંચિર્ન શશાક મોચિતુમ્ । તદા સમુદ્રઃ પ્રહસન્પ્રયાતઃ કૂર્ચં પ્રગૃહ્યાર્ભકરં વિમોચયન્
જ્યારે બ્રહ્માજી પોતાના હાથમાં કુશ ધરાવીને બાળકનો હાથ છોડાવી શક્યા નહીં, ત્યારે હસતાં હસતાં સમુદ્ર આવ્યા, કુશ લઈને બાળકનો હાથ છોડી દીધો.
તાદૃશં તસ્ય બાલસ્ય દૃષ્ટ્વા વિક્રમમાત્મભૂઃ । પ્રીત્યા જાલંધરેત્યાહ નામ્ના જાલંધરોઽભવત્ 6.3.
એ બાળકમાં એવી શક્તિ જોઈને, સ્વયંભૂ બ્રહ્માજીએ આનંદથી કહ્યું, 'આનું નામ જાલંધર રહેશે.' એથી એ જાલંધર નામે પ્રસિદ્ધ થયો.
વરં દદાવથો તસ્ય પ્રણયેન પ્રજાપતિઃ । અયં જાલંધરો દેવૈરજેયશ્ચ ભવિષ્યતિ
પછી પ્રજાપતિએ પ્રેમથી તેને વરદાન આપ્યું: 'આ જાલંધર દેવતાઓથી અજય રહેશે.'
પાતાલસહિતં નાકં મત્પ્રસાદેન ભોક્ષ્યતિ । ઇત્યુક્ત્વાંતર્દધે બ્રહ્મા હંસમારુહ્ય સત્વરઃ
'મારા આશીર્વાદથી એ પાતાળ અને સ્વર્ગ બંનેનો આનંદ માણશે.' એવું કહીને બ્રહ્માજી તરત જ હંસ પર બેસીને અદૃશ્ય થઈ ગયા.
નારદ ઉવાચ- ક્રમેણ વર્દ્ધમાનોઽસૌ બાલ્યભાવે સ બાલકઃ । નિપત્ય મારુતોત્સંગે સાગરં પ્રતિ ધાવતિ
નારદજી બોલ્યા: એ બાળક ધીરે ધીરે મોટું થવા લાગ્યું. બાળપણમાં, પવનની ગોદમાં પડ્યો અને સમુદ્ર તરફ દોડ્યો.
આનીય ચક્રે સ ચ પંજરસ્થાન્ક્રીડાપરઃ કેસરિણાં કિશોરાન્ । સિંહાદિનેભાદિનિ યુદ્ધમેવં યુધોપયોગીવ તદીય વીર્યમ્
એ બાળક સિંહના બચ્ચાંઓને પાંજરામાં લાવીને રમતો અને સિંહ-હાથી સાથે યુદ્ધ કરતાં પોતાનું બળ બતાવતો.
તસ્માદાકાશમુત્પત્ય ખેચરાન્પાતયેદ્ભુવિ । ગર્જિતૈર્ભીષયામાસ સ્વર્ગં હિ સહ સાગરમ્
ત્યાંથી આકાશમાં ઉડીને, આકાશમાં રહેતાંને જમીન પર ફેંકી દેતો અને પોતાની ગર્જના થી સ્વર્ગ અને સમુદ્રને ડરાવતો.
સમુદ્રાંતર્ગતં સર્વં સત્વજાતં તુ પાર્થિવ । ગ્રસ્તં સિંધુસુતેનેતિ તદ્ભયાચ્છન્નતાં ગતમ્
સમુદ્રમાં રહેલા બધા જીવ સમુદ્રપુત્રે ગળી લીધા, અને તેના ડરથી બધા છુપાઈ ગયા.
દૃષ્ટ્વા નિઃસત્વકં તોયં તદ્ભયાદ્વડવાનલઃ । નિજદેશં પરિત્યજ્ય પ્રવિવેશ હિમાલયમ્
પાણીમાં કોઈ જીવ ન રહ્યો તે જોઈને, વઢવાનળ પણ તેના ડરથી પોતાનું સ્થાન છોડીને હિમાલયમાં છુપાઈ ગયો.
સ બાલત્વં પરિત્યજ્ય ક્રમેણાર્ણવનંદનઃ । તતો નવં વયઃ પ્રાપ્ય વિક્રમેણાક્રમદ્દિવમ્
એ બાળકપણ છોડી, સમુદ્રપુત્ર ધીરે ધીરે યુવાન થયો અને પોતાની તાકાતથી સ્વર્ગ સુધી પહોંચી ગયો.
એકદા પિતરં પ્રાહ સમુદ્રં સિંધુનંદનઃ । મન્નિવાસોચિતં સ્થાનં દેહિ તાતાતિવિસ્તૃતમ્
એક દિવસ સમુદ્રપુત્રએ પોતાના પિતાને કહ્યું: 'પિતા, મને મારા લાયક અને વિશાળ રહેવાનું સ્થાન આપો.'
સંબુદ્ધ્ય વચનં સૂનોઃ સ જગાદ મહાર્ણવઃ । પુત્ર દાસ્યામ્યહં રાજ્યં તવ વા ભુવિ દુર્લ્લભમ્
પુત્રના શબ્દો સાંભળી, મહાસમુદ્રે કહ્યું: 'પુત્ર, હું તને એવું રાજ્ય આપું છું, જે ધરતી પર પણ દુર્લભ છે.'
અનંતરં દૈત્યગુરુઃ સમુદ્રં ભાર્ગવો ગતઃ । તમાગતં વિલોક્યાબ્ધિર્વિધિના સમપૂજયત્
એ પછી તરત જ દૈત્યગુરુ ભૃગુ સમુદ્ર પાસે આવ્યા. તેમને આવતાં જોઈ, સમુદ્રે વિધિ પ્રમાણે તેમનું સન્માન કર્યું.
અથ નદિપતિદત્તે પ્રાપ્તસૌંદર્યનિર્યન્મણિમહસિ સ તસ્મિન્નાસને સન્નિવિષ્ટઃ । રુચિરરુચિ સુમેરોઃ સુંદરે શૃંગભાગે કમલજઇવ કાંતિં કિંચિદુચ્ચૈર્જહાર
પછી નદીઓના સ્વામીએ આપેલા રત્નમય આસન પર બેઠેલા, એના તેજથી મેરુ પર્વતના સુંદર શિખરે કમલથી જન્મેલા બ્રહ્માજીની પણ કાંઈક કાંતિ ફિકી પડી ગઈ.