સંપ્રતિ પ્રેષયામાસ કાર્યેસ્મિન્માં સ્વયં હરિઃ । યુવાં સસર્જ યો દેવો યશ્ચ રક્ષતિ વાં સદા
હવે હરિએ જ મને આ કાર્ય માટે મોકલ્યો છે; જે દેવએ તમને બંનેને બનાવ્યા છે એ જ હંમેશા તમારી રક્ષા કરે છે.
કાલરૂપી સ એવાદ્ય હંતિ હેતું વિધાય મામ્ । વ્યાસ ઉવાચ-। તતસ્તેન ભુજંગેન ભક્ષિતૌ તૌ ચ દંપતી
એ જ કાળ સ્વરૂપે હવે મને કારણ બનાવીને માર્યા છે; વ્યાસ બોલ્યા: પછી એ સાપે એ બંને પતિ-પત્નીને ભક્ષી લીધા.
ગઙ્ગા ગંગેતિ જલ્પંતૌ મહત્યા ક્ષુધયા પથિ । જાહ્નવીતીરયાત્રાયાં પાદેપાદે જનાવિમૌ
‘ગંગા! ગંગા!’ બોલતા, એ બંને લોકો મહા ભૂખથી પીડાયાં, માર્ગમાં ભટકતા; જાહ્નવીના કિનારે યાત્રા કરતા—
અશ્વમેધાખ્ય યજ્ઞાનાં પ્રાપ્તવંતૌ મહાફલમ્ । તસ્માદેનૌ મહાત્માનૌ બહ્વશ્વમેધધારિણૌ
એ બંનેએ અશ્વમેધ નામના યજ્ઞનું મહાન ફળ પ્રાપ્ત કર્યું; તેથી, એ બે મહાત્માઓએ ઘણાં અશ્વમેધ યજ્ઞો કર્યા.
એતયોઃ સદૃશો નાસ્તિ શતક્રતુરહં યતઃ । નિજાધિકારેણૈવાન્યમવલંબ્ય પુરંદરઃ
એ બંનેને સમાન કોઈ નથી, કેમ કે હું ઈન્દ્ર છું; ઈન્દ્રે પોતાનાં અધિકારથી બીજા પર આધાર રાખ્યો.
અર્ઘ્યહસ્તઃ પાદચારી વૃતો દેવૈઃ સમાયયૌ । અથ રમ્ભોર્વશી ચૈવ સુંદર્યોઽન્યાશ્ચ હર્ષિતાઃ
અર્ઘ્ય આપતા હાથ, પગે ચાલતા, દેવો સાથે ઘેરાયેલા, એ આવ્યા; પછી રંભા, ઉર્વશી અને બીજી સુંદર, ખુશ મહિલાઓ—
અન્યોન્યં કથયામાસુર્નિજયૌવનગર્વિતાઃ । અયં પુણ્યાત્મનાં શ્રેષ્ઠો રસજ્ઞોઽત્યંતસુન્દરઃ
એ પોતાનું યુવાનપણું ગૌરવથી એકબીજાને વાત કરવા લાગ્યાં; ‘આ વ્યક્તિ પુણ્યવંતોમાં શ્રેષ્ઠ છે, આનંદ જાણે છે, ખૂબ જ સુંદર છે.’
આયાતોઽમું કરિષ્યામિ સ્વવશં સેવિતૈઃ સ્વકૈઃ । કાચિત્કાંચિદ્વદત્યેતજ્જાનામિ સકલાં કલામ્
‘એ આવી ગયો છે; હું મારા કૌશલ્ય અને સેવકો વડે એને પોતાનો બનાવી લઉં.’ એક બીજાને કહે છે: ‘હું બધાં કળા સારી રીતે જાણું છું.’
અતએવ ભવિષ્યામિ કાંતાહમસ્ય ભૂપતેઃ । કાચિત્કાંચિદિતિ બ્રૂયાત્તે શક્રોપિ વશો મમ
આથી હું આ રાજાના પ્રિય બનીશ; એ કહે કે 'આ કે એ', તો પણ ઇન્દ્ર પણ મારા વશમાં છે.
કિમત્ર ચિત્રં વશગો ભૂપાલોઽયં ભવિષ્યતિ
આમાં શું આશ્ચર્ય છે કે રાજા મારા વશમાં થશે?
ભર્ત્તા મમાયં ચ પતિર્મમાયં સ્વામી મમાયં મમ નાથ એષઃ । ઇતીવ સર્વાઃ પરમપ્રમોદૈર્વદંતિ નાર્યોખિલસદ્ગુણજ્ઞાઃ
આ મારો પતિ છે, આ મારા સ્વામી છે, આ મારા રક્ષક છે—આ રીતે સર્વે સારા ગુણો જાણનારી સ્ત્રીઓ આનંદથી કહે છે.
ઉચ્ચાવચં વિપ્ર નિશમ્ય તાસાં જગાદ કાચિદ્ગુણિની રસજ્ઞા । સૌદાસ્યકાંતાં નૃપતિઃ સ્વયં યાં ભજત્યયં કિં કલહેન નાર્યઃ
બ્રાહ્મણ, જ્યારે એ સ્ત્રીઓની વિવિધ વાતો સાંભળી, ત્યારે એક ગુણવતી અને સમજદાર સ્ત્રીએ કહ્યું: 'રાજા તો પોતે સૌદાસ્યાને પસંદ કરે છે, તો સ્ત્રીઓએ કેમ ઝઘડો કરવો?'
સુન્દર્ય્યસ્તાસ્તતઃ સર્વાઃ સંત્યજ્ય કલહં દ્વિજ । આજગ્મુર્હૃદયોત્સાહૈઃ સર્વાભરણભૂષિતાઃ
પછી બધી સુંદર સ્ત્રીઓએ ઝઘડો છોડીને, હૃદયમાં આનંદ સાથે, સર્વે આભૂષણોથી સજ્જ થઈ આવી.
અથ તં નૃપતિશ્રેષ્ઠ સદારં ગતકલ્મષમ્ । પાદ્યાદ્યૈઃ પૂજયામાસુઃ પ્રાહેતિ ચ પુરંદરઃ
પછી પાપરહિત અને પત્નીઓ સાથે એવા શ્રેષ્ઠ રાજાને પાદ્ય વગેરેથી પૂજ્યો; ત્યારબાદ પુરંદરે બોલ્યા.
રથે નિવેશયામાસ પુષ્પકે સ્ત્રીસમન્વિતમ્ । ભેરીમૃદંગમધુરી ડિંડિમાનકનિઃસ્વનૈઃ
પછી એ રાજાને સ્ત્રીઓ સાથે પુષ્પક રથમાં બેસાડવામાં આવ્યા, અને ઢોલ, મૃદંગ, ઢીંડિમ વગેરેના મધુર નાદ સાથે રથ આગળ વધ્યો.
કરકં કણનાદૈશ્ચ કરતાલસ્વનૈસ્તથા । જયશબ્દૈશ્ચ દેવાનાં નાકઃ શબ્દમયોઽભવત્
કાંસ્ય અને કરતાળના ઘંઘાટ સાથે, દેવતાઓના વિજયના નાદથી આખું આકાશ ધ્વનિથી ગુંજી ઉઠ્યું.
દેવાઙ્ગના ચારુહસ્ત શ્વેતચામરમારુતૈઃ । વીજિતઃ સરથારૂઢઃ સદારસ્ત્રિદિવં યયૌ
દેવાંગનાઓએ સુંદર હાથોથી સફેદ ચામરું પંખાવ્યું, અને એ રાજા પત્નીઓ સાથે રથમાં ચડી સ્વર્ગે ગયો.
તતઃ શક્રઃ સ્વયં તસ્મૈ સત્યધર્માય ભૂભુજે । દત્તવાન્નિજાસનાર્દ્ધં શુભો વૈ ક્ષયશંકયા
પછી ઇન્દ્રે પોતાનું સ્થાન ગુમાવાની ભયથી, સત્ય અને ધર્મમાં સ્થિર એવા રાજાને પોતાનું અડધું આસન આપ્યું.
શક્રેણ સહ ભૂપોઽસૌ વસન્નેકાસને સદા । શક્રત્વમકરોત્સ્વર્ગે કેશવસ્યાનુકંપયા ૧૫૦ 7.9.
એ રાજા ઇન્દ્ર સાથે એક જ આસન પર બેઠો અને કેશવની કૃપાથી સ્વર્ગમાં ઇન્દ્રપદને પામ્યો.
યુગકોટિસહસ્રાણિ દિવિ ભુક્ત્વાખિલં સુખમ્ । રથમારુહ્યવૈકુંઠં યયૌ ભગવદાજ્ઞયા
અનંત યુગો સુધી સ્વર્ગના સર્વે સુખ ભોગવી, પછી રથમાં ચડી ભગવાનની આજ્ઞાથી વૈકુંઠે ગયો.
તત્ર મન્વંતરં ભુક્ત્વા સર્વભોગમનોરમમ્ । પરમં જ્ઞાનમાસાદ્યા સદારો મોક્ષમાપ્તવાન્
ત્યાં મન્વંતર સુધી સર્વે આનંદદાયક ભોગ ભોગવી, સર્વોચ્ચ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરી, પત્નીઓ સાથે મોક્ષને પામ્યો.
જાહ્નવીતીરયાત્રાયાં શરીરં ત્યજતઃ પથિ । ફલમેવંવિધં વિપ્ર મયા સર્વં પ્રકીર્તિતમ્
બ્રાહ્મણ, જાહ્નવીના કિનારે યાત્રા કરતાં શરીર છોડનારને જે ફળ મળે છે, તે બધું મેં તને વિગતે કહ્યુ છે.
જાહ્નવીતીરગમને મુનિભિસ્તત્વદર્શિભિઃ । ન કાલનિયમઃ પ્રોક્તો નારદાદ્યૈર્મહર્ષિભિઃ
જાહ્નવીના કિનારે જવાની યાત્રામાં, નારદ અને અન્ય મહર્ષિઓએ કોઈ સમયની મર્યાદા નક્કી કરી નથી.
યદાયદા દ્વિજશ્રેષ્ઠ ગઙ્ગાયાં સ્નાનમાચરેત્ । તદાતદાઽક્ષયં પુણ્યં લભતે માનવો ધ્રુવમ્
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, જ્યારે જ્યારે મનુષ્ય ગંગામાં સ્નાન કરે છે, ત્યારે ત્યારે તેને અક્ષય પુણ્ય મળે છે.
ગંગા સર્વાણિ પાપાનિ નાશયંતીતિ નિશ્ચયઃ । કુર્યાત્પુનઃપુનઃ પાપં ન ચ ગંગા પુનાતિ તમ્
નિશ્ચય છે કે ગંગા સર્વે પાપો નાશ કરે છે; પણ જો વારંવાર પાપ કરે, તો ગંગા તેને શુદ્ધ કરતી નથી.
પાપબુદ્ધિં પરિત્યજ્ય ગંગાયાં લોકમાતરિ । સ્નાનં કુરુત હે લોકા યદિ સદ્ગતિમિચ્છથ
પાપની વૃત્તિ છોડીને, હે લોકો, દુનિયાની માતા ગંગામાં સ્નાન કરો, જો સારા માર્ગની ઇચ્છા હોય.
યત્પુણ્યં ગંગાસ્નાનાત્તુ માનવાનાં ભવેદ્દિવજ । તત્પુણ્યં પ્રાપ્યતે વિપ્ર કર્મભિઃ કૈઃ સુદુસ્તરૈઃ
હે દ્વિજ, માણસો ગંગામાં સ્નાન કરીને જે પુણ્ય મેળવે છે, એ તો બહુ જ મુશ્કેલ કર્મો કરીને જ મળે છે.
આસારાણાં ભૂમિરેણોઃ સંખ્યાં કર્તું તુ શક્યતે । ભાગીરથીગુણાસ્તે ન શક્યા વક્તું ન ચ દ્વિજ
પૃથ્વી પરની ધૂળના કણો કે વરસાદના ટીપાં ગણવી શક્ય છે, પણ હે દ્વિજ, ભાગીરથીના ગુણો ગણવી કે વર્ણવી શક્ય નથી.
વિચાર્ય સર્વશાસ્ત્રાણિ ત્વદીયાનિ મયોચ્યતે । ગંગાંભસિ સકૃત્સ્નાત્વા મોક્ષમાપ્નોતિ માનવઃ
બધા શાસ્ત્રોનું વિચાર કરીને હું તને કહું છું કે, ગંગાના જળમાં એકવાર પણ સ્નાન કરનાર માણસે મોક્ષ પામી જાય છે.
સ્નાનં કૂપજલેઽપિ યસ્તુ કુરુતે ગંગાં વિચિંત્ય પ્રભું દેવાનાં સકલાર્ત્તશોકદુરિતત્રાસૌઘવિધ્વંસિનીમ્ । મુક્તઃ સોઽપિ સમસ્તપાતકચયૈર્ગોવિપ્રહત્યાદિભિર્ગચ્છેદ્વિષ્ણુપુરં સમસ્તસુખદં ગંગાપ્રસાદાદ્દિવજ
જે માણસ કૂવામાં સ્નાન કરે અને દેવતાઓના સ્વામી, બધા દુઃખ અને પાપ નાશક ગંગાને સ્મરણ કરે, એ પણ ગૌહત્યાદિ બધા પાપોથી મુક્ત થઈ જાય છે અને ગંગાની કૃપાથી સર્વ સુખ આપનાર વિષ્ણુના ધામે પહોંચી જાય છે, હે દ્વિજ.