અથ રામઃ કરં પ્રાદાન્નોત્થિતસ્તુ દ્વિજોત્તમઃ । હનૂમાનથ ચાપ્યસ્ય દત્તવાન્બલવત્કરમ્
પછી રામે પોતાનો હાથ આપ્યો અને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ ઊભો થયો. પછી હનુમાને પણ પોતાનો મજબૂત હાથ આપ્યો.
ઇતરેણ ગૃહીત્વા તુ કરેણ દ્વિજપુંગવમ્ । આચકર્ષ કપીન્દ્રસ્તુ દ્વિજઃ સાક્રોશમુક્તવાન્
પછી વાનરરાજે બીજા હાથથી એ બ્રાહ્મણને પકડીને ખેંચ્યો, અને બ્રાહ્મણ જોરથી બૂમ પાડવા લાગ્યો.
દ્વિજ ઉવાચ- છિદ્યતે મે કરો વ્યક્તમુત્થાપય તતોઽન્યતઃ । લાંગૂલેન સપીઠં તમાવૃત્યાઽમસ્તકં બલાત્
બ્રાહ્મણે કહ્યું: 'મારો હાથ સ્પષ્ટપણે ફાટતો જાય છે; મને બીજું કશું પકડીને ઊભો કરો.' પછી હનુમાને પોતાની પૂંછ વડે, પીઠ સહિત, એના માથા સુધી જોરથી ઢાંકી દીધો.
અથાધાવત્તતઃ પૃથ્વીં દ્વિજસ્તુ ન ચચાલ હ । અથ વાનરવીરસ્તુ પદ્ભ્યાં ચ કૃન્તતાં મહીમ્
પછી તે બ્રાહ્મણ જમીન પર દોડ્યો, પણ હલ્યો નહીં. ત્યારે વાનરવીરે પગથી જમીન ફાડી નાખી.
પાદૌ વિન્યસ્ય સુદૃઢૌ દ્વિજમૂર્ધાનમાક્ષિપત્ । વિશીર્ણમભવદ્વેશ્મ દ્વિજાઃ સર્વે બહિસ્તથા
પગ મજબૂત રાખીને, તેણે બ્રાહ્મણનું માથું ઊંચક્યું; ઘર તૂટી પડ્યું અને બધા બ્રાહ્મણો પણ બહાર આવી ગયા.
સહ વૃદ્ધદ્વિજઃ સોઽથ હનૂમાન્બહિરભ્યગાત્ । પીઠે ચ સ્થાપયામાસ બ્રાહ્મણં સ્થવિરં કૃશમ્
પછી વૃદ્ધ બ્રાહ્મણ સાથે હનુમાન બહાર આવ્યો અને એ દુર્બળ વૃદ્ધ બ્રાહ્મણને બેઠાડ્યો.
દ્વિજાય જલમાદાય જામ્બવાન્મૃણ્મયે ઘટે । આહ સ્વચ્છં જલં વિપ્ર ત્વયાઽદેયં સભાજનમ્
જાંબવાને માટીના ઘડામાં બ્રાહ્મણ માટે પાણી લઈને કહ્યું: 'હે બ્રાહ્મણ, તને શુદ્ધ પાણી અને વાસણ બંને આપું છું.'
સીતા પ્રક્ષાલયેદઙ્ગં લક્ષ્મણો જલદો ભવેત્ । જામ્બવાનાહ તં રામં બ્રાહ્મણોક્તમશેષતઃ
સીતાએ એના અંગો ધોઈ દેવા જોઈએ અને લક્ષ્મણે પાણી આપવું જોઈએ. જાંબવાને રામને, બ્રાહ્મણ જે કહ્યું તે બધું કહી સંભળાવ્યું.
દ્વિજપ્રક્ષાલને રામો વ્યાદિદેશાનુજં પ્રિયામ્ । સૌમિત્રિર્જલમાદાય દ્વિજાઙ્ગક્ષાલને તથા
રામે બ્રાહ્મણોને ધોઈ, પોતાના પ્રિય ભાઈને, જે શિકારી દેશમાંથી આવ્યો હતો, એનું માર્ગદર્શન આપ્યું. એ જ રીતે સોમિત્રીએ બ્રાહ્મણોના શરીર ધોવા માટે પાણી લાવ્યું.
પ્રાક્ષાલયદશેષાઙ્ગં પ્રતિમામિવ ભૂભુજઃ । અથ રામોપદેશેન ચક્રતુસ્તૌ તથૈવ ચ
રાજાઓએ મૂર્તિને ધોતાં હોય એમ દરેક અંગ સારી રીતે ધોઈ લીધાં. પછી રામના કહેવા પ્રમાણે બંનેએ એ જ રીતે બધું કર્યું.
અથાતિથિઃ સ્વગણ્ડૂષં સીતાવક્ત્રે વ્યમુઞ્ચત । સાલંકારાઽમ્બુભિર્વ્યાપ્તા પ્રાક્ષાલયદથો સતી
પછી મહેમાને પોતાના મોઢામાંનું પાણી સીતાના મોઢામાં નાખ્યું. પાણીથી ભીંજાયેલી અને શણગારેલી સીતાજીએ પોતે પણ ધોઈ લીધી.
શ્લેષ્મલાલાસુપ્રચુરં મુખં વિપ્રસ્ય સા સતી । પ્રમમાર્જ પુનઃ ક્ષાલ્ય નાસા શ્લેષ્માણમત્યજત્
સીતાજીએ બ્રાહ્મણના મોઢામાં ભરપૂર થૂક અને કફને સારી રીતે સાફ કર્યું. પછી ફરીથી ધોઈ, અને નાકમાંનું કફ પણ દૂર કર્યું.
આચામયિત્વા સૌમિત્રિરુત્તિષ્ઠેત્યબ્રવીદ્દ્વિજમ્ । દ્વિજો ન શક્યમિત્યાહ હનૂમાનપ્યથાઽગતઃ
પછી સોમિત્રીએ વિધિ પૂર્ણ કરીને બ્રાહ્મણને કહ્યું: 'હવે ઊઠો.' બ્રાહ્મણે ઉત્તર આપ્યો: 'હું શકતો નથી.' એ સમયે હનુમાન પણ ત્યાં આવ્યો.
અતિથિઃ પ્રાહ તં વિપ્રઃ પીડિતોઽહં હનૂમતા । ગૃહીત્વોદ્ધરતા પૂર્વં પાતિતો વાનરેણ ચ
બ્રાહ્મણ મહેમાને હનુમાનને કહ્યું: 'હું દુઃખી છું; પહેલાં જ્યારે તું મને ઉઠાવી રહ્યો હતો, ત્યારે તું મને પાડી દીધો હતો.'
જાંબવાનથ તં પ્રાહ લોમાંગં મમ વૈ મૃદુ । મયાથ ધ્રિયસે વિપ્ર ન ચ પીડા ભવિષ્યતિ
પછી જાંબવાને કહ્યું: 'મારા અંગો નરમ છે; હું તને ઉઠાવીશ, તો તને દુઃખ નહીં થાય.'
ઇત્યુક્ત્વા જાંબવાન્વિપ્રં દોર્ભ્યામાલંબ્ય ચોદ્ધરત્ । દ્વિજપ્રાંતમથાદાય સ્થાપયામાસ તં મુનિમ્
આ રીતે કહી, જાંબવાને બ્રાહ્મણને પોતાના હાથથી ઉઠાવ્યો અને કિનારે લઈ જઈને સંતને બેસાડ્યા.
અથ રામો દ્વિજેંદ્રાણાં પ્રદક્ષિણમવર્તત । દત્તાશીરપિ વિપેંદ્રૈર્દત્વા તાંબૂલમગ્રતઃ
પછી રામે બ્રાહ્મણ મુખ્યોને ફરતા ફર્યા; બ્રાહ્મણોએ આશીર્વાદ આપ્યા અને આગળ પાન આપ્યું.
પાદાવલંબકૃદ્રામો ભ્રાતૃભિઃ સહ ચાબ્રવીત્ । અયિ સીતેઽતિથેરસ્ય ત્વયા ન ક્ષાલિતં વપુઃ
રામે પોતાના ભાઈઓ સાથે સહારો લઈ કહ્યું: 'હે સીતે, તું મહેમાનનું શરીર હજી સુધી ધોઈ નથી.'
જંઘાયુગેઽતિથેરસ્ય મલં ચાસ્યં મલાન્વિતમ્ । સમ્યક્પ્રક્ષાલય મુખં દ્વિજો ન સહતે મલમ્
મહેમાનના પગ અને મોઢું હજી પણ મેલાં છે; તેનું મોઢું સારી રીતે ધોઈ દે, કેમ કે બ્રાહ્મણ ગંદકી સહન કરી શકતો નથી.
સીતોવાચ- અથ પ્રક્ષાલિતં સમ્યગિદાનીં નિર્ગતં પુનઃ । રામ ઉવાચ- પુનઃ પ્રક્ષાલય મલં દોષઃ સ્યાદન્યથા મમ
સીતાએ કહ્યું: 'હવે સારી રીતે ધોઈ નાખ્યું છે અને મેલ પણ દૂર થઈ ગયું છે.' રામે કહ્યું: 'ફરીથી ધોઈ, નહીં તો મારી ભૂલ ગણાશે.'
અથ સીતા તથા કૃત્વા તૂષ્ણીમેવ બભૂવ હ । આહ રામં ચ સીતાં ચ દ્વિજઃ પરમકોપવાન્
પછી સીતાએ એ પ્રમાણે કરી અને ચૂપ રહી. ત્યારબાદ બ્રાહ્મણ ખૂબ જ ગુસ્સે થઈ રામ અને સીતાને બોલ્યો.
પાદૌ યૌ મમ રાજેંદ્ર તૌ સીતા લંબયેદિતિ । ભવાન્કરૌ ચ ભરતો મમ વીજં પ્રયચ્છતુ
'મારા પગ સીતાએ પકડી રાખે, હે રાજા; અને ભરતે પોતાના હાથથી મને બીજ આપે.'
લક્ષ્મણઃ કેશનિચય પ્રસાધનકરો ભવેત્ । શત્રુઘ્નઃ શ્લેષ્મનિર્મુક્તિં સ્વવસ્ત્રેણ કરોતુ મે
'લક્ષ્મણ મારા વાળ ગોઠવે અને શત્રુઘ્ન પોતાના કપડાંથી મારા મોઢાનું કફ સાફ કરે.'
સૂત ઉવાચ- અથ તે ચક્રુરતિથેરશેષમુદિતં તથા । તથાપુર્વિસ્મયં વિપ્રા નરવાનરરાક્ષસાઃ
સૂતે કહ્યું: પછી તેમણે મહેમાનની બધી માંગણીઓ પૂરી કરી. બ્રાહ્મણો, મનુષ્યો, વાનર અને રાક્ષસો પહેલાંની જેમ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
શિવા દેવી ચ શંભુશ્ચ સભ્રૂભંગમુદૈક્ષતામ્ । મનસા ચાપ્યભાષેતામતિથિઃશંભુરેવ ચ
પાર્વતી અને શિવે ભ્રૂભંગ કરીને આ દૃશ્ય જોયું; અને મનમાં મહેમાન અને શિવે વાતચીત કરી.
અતિથિશ્ચ પ્રસન્નોઽભૂ ચ્છંખચક્રગદાધરઃ । પીતાંબરઃ સમસ્તાંગભૂષિતોઽતીવ દીપ્તિમાન્
મહેમાન પ્રસન્ન થયો અને શિવ, જે શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર છે, પીળા વસ્ત્ર પહેરેલા, સર્વાંગે શોભાયમાન, અત્યંત તેજસ્વી દેખાયા.
યઃ પુરારાધિતઃ શંભુઃ પ્રસન્નોઽભૂત્ત્રિલોચનઃ । શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશઃ સર્વાભરણભૂષિતઃ
જે શિવજી, ત્રણ આંખવાળા, પહેલાં પૂજવામાં આવ્યા હતા, તેઓ પ્રસન્ન થયા; શુદ્ધ સ્ફટિક જેવી તેજસ્વી કાયામાં અને સર્વે આભૂષણોથી શોભતા હતા.
કોટિસૂર્ય્યપ્રતીકાશઃ કિરીટીકરુણાનિધિઃ । આલંબ્ય ચક્રિણઃ પાણિમાતિષ્ઠત સદાશિવઃ
કોટિ સૂર્ય જેટલું તેજ ધરાવતા, મસ્તક પર મુગટ અને દયા સમુદ્ર એવા સદા શિવજી ચક્રધારીના હાથ પકડીને ઊભા રહ્યા.
રામઃ પરમધર્મ્માત્મા પુલકાંચિતવિગ્રહઃ । દંડવન્નિપપાતોર્વ્યામાનંદપ્લાવિતે ક્ષણઃ
પવિત્ર ધર્મવાળા શ્રીરામ, આનંદથી કંપાતા શરીરે, ક્ષણમાત્રમાં આનંદથી ભરાઈ જમીન પર દંડવત પડ્યા.
અનમન્ભ્રાતરસ્તસ્ય દંડવદ્ભૂતલે સ્થિતાઃ । શિવ ઉત્થાપ્ય કાકુત્સ્થમાલિંગ્યાઘ્રાય મસ્તકમ્
તેમના ભાઈઓ પણ જમીન પર દંડવત થયા; શિવજી કાકુત્સ્થને ઊભા કરી, તેમને ભેટી, માથું સુઘી લીધું.