યમાયાઙ્ગિરસે પિતૃમતે સ્વધા નમ ઇતિ । દ્વિતીયામાહુતિં હુત્વા ચાભિઘાર્યાક્ષતં તતઃ
યમ, અંજીરસ અને પિતૃમાતા માટે 'સ્વધા નમ:' કહેતાં બીજી આહુતિ આપે. પછી અભિઘાર કર્યા પછી, કાચા ચોખા અર્પણ કરે.
અગ્નયે કવ્યવાહનાય સ્વધા નમસ્તતઃ પરમ્ । હુત્વાઽપસવ્યં કૃત્વા તુ પરિવિષ્ય દ્વિજાન્વ્રજેત્
પછી, પિતૃઓ સુધી કાવ્ય પહોંચાડનારા અગ્નિ માટે 'સ્વધા નમ:' કહી હવન કરે. પછી, યજ્ઞોપવીત ડાબા ખભા ઉપર પહેરી, ભોજન પીરસી, બ્રાહ્મણો પાસે જાય.
મેક્ષણેન તતોઽભીક્ષ્ણં પાતયેત્પિતૃપાત્રકે । પિણ્ડપાત્રમતઃ શેષં દર્વીપ્રક્ષાલનં તતઃ
પછી, વારંવાર છાંટણી કરીને પિતૃપાત્રમાં નાખવું. પછી, જે બચ્યું છે તે પિંડપાત્રમાં મૂકે અને દાળચી ધોઈ લેવી.
મેક્ષણસ્યાગ્નિનિક્ષેપં તતઃ પાત્રાણ્યુપસ્તરેત્ । પાત્રદક્ષિણભાગે તુ દદ્યાદન્નમનન્તરમ્
છાંટણીના અગ્નિને મૂકી, પછી પાત્રો ગોઠવવા. પછી, પાત્રના જમણા ભાગે તરત જ ભોજન આપવું.
ભક્ષ્યાણિ ભોજ્યશાકાનિ સર્વાણ્યેવ સ દત્તવાન્ । અથાતિથિર્મહાવૃદ્ધો વીક્ષમાણસ્તતસ્તતઃ
જે ખાવાનું, ભોજન અને શાકભાજી છે, એ બધું આપી દેવું. પછી, મહાન વયસ્ક અતિથિ ચારેકોર નજર કરે છે.
ઉવાચ રાઘવં શાન્તં શીઘ્રમેવ નમસ્કુરુ । બુભુક્ષા વર્તતેઽસ્માકં ભોક્ષ્યેઽહં વા તવાઽજ્ઞયા
તેણે શાંત રાઘવને કહ્યું: 'ઝલદી નમસ્કાર કર, અમને ભૂખ લાગી છે. હું તારી આજ્ઞાથી કે તારા ઇચ્છાથી ભોજન કરીશ.'
રામો બભાષે વચનં વિલમ્બય ક્ષણં મુને । દેવતાઃ પિતરો મઙ્ક્ષુ નમસ્યન્તેઽધુના મયા
રામે કહ્યું: 'મુને, થોડી વાર રાહ જો, હું દેવતાઓ અને પિતૃઓનું પૂજન કરી રહ્યો છું.'
ઇત્યુક્ત્વા રાઘવઃ પ્રાદાદન્નં પાત્રગતં તદા । પ્રાક્સૌમ્યાગ્રાન્કુશાન્દૈવે પ્રતીચીદક્ષિણાગ્રકાન્
આ રીતે કહી, રાઘવે પાત્રમાં મૂકેલું ભોજન અર્પણ કર્યું. દેવતાઓ માટે પૂર્વ દિશા તરફ મુખવાળા કુશા અને પિતૃઓ માટે દક્ષિણ દિશા તરફ મુખવાળા કુશા વાપર્યા.
પિત્ર્યે પવિત્રે યે દર્ભા યવાનથ તિલાનપિ । અન્નપ્રદાનં કુર્વન્તિ પૃથિવી ઇતિ મન્ત્રતઃ
પિતૃય કર્મ માટે pavitra ધરભા, જૌ અને તિલ વાપરે છે. 'પૃથ્વી' મંત્રથી ભોજન અર્પણ કરે છે.
ઇદં વિષ્ણુરિતિ સ્પૃષ્ટમઙ્ગુષ્ઠેન દ્વિજસ્ય તુ । દેવેભ્યઃ પ્રથમં દદ્યાદ્યે દેવા ઇતિ વૈ પઠન્
અંગુઠાથી સ્પર્શ કરીને, દ્વિજ 'આ વિષ્ણુ છે' એવું બોલે. પહેલા દેવતાઓને 'આ દેવતાઓ છે' એમ બોલી ભોજન આપે.
પિતૄણાં ચ તતો દદ્યાદ્દદ્યાદતિથયે તતઃ । દેવતાભ્ય ઇતિ મુખાનુચ્ચાર્યાઽપોશનં દદેત્
પછી પિતૃઓને આપે અને પછી અતિથિને આપે. 'દેવતાઓને' એમ બોલી, મુખ ધોવા માટે પાણી આપે.
ત્રિર્જપિત્વા તુ ગાયત્રીમુપવીતી પુરોમુખઃ । પ્રાચીનાવીતવાન્બ્રૂયાન્મધુત્રયમતઃ પરમ્
પછી, યજ્ઞોપવીત જમણા ખભા ઉપર પહેરી પૂર્વ દિશા તરફ મોઢું રાખી, ત્રણ વખત ગાયત્રી મંત્ર બોલે. પછી યજ્ઞોપવીત ડાબા ખભા ઉપર પહેરી, મધુના ત્રણ મંત્રો બોલે.
ભુઞ્જધ્વમિતિ તાનુક્ત્વા ભુઞ્જાનેષુ દ્વિજાતિષુ । રક્ષોઘ્નમન્ત્રપઠનં ભક્ષ્યભોજ્યાદિ દાપયન્
તેમને 'ખાવો' એમ કહીને, જ્યારે દ્વિજાતિઓ ખાવા લાગ્યા, ત્યારે રક્ષાકારી મંત્રો બોલાવ્યા અને તેમને ખાવાનું, પીવાનું વગેરે બધું પૂરું પાડ્યું.
એતસ્મિન્નન્તરે વિપ્રો યોઽતિથિસ્તદિદં તથા । કૃતવાન્મહદાશ્ચર્યં તદ્વદામિ સમાસતઃ
આ દરમિયાન, હે રામ, એક બ્રાહ્મણ અતિથિ આવ્યો અને એક મોટું આશ્ચર્યજનક કામ કર્યું, જે હું હવે ટૂંકમાં કહું છું.
પાત્રસ્થિતમશેષં ચ ગ્રાસેનૈકેન ચાગ્રસત્ । પ્રાણાહુતીનાં પર્યાપ્તં દીયતામિતિ ચાબ્રવીત્
એ બ્રાહ્મણે વાસણમાં જે બધું હતું એ એક જ ગ્રાસમાં ખાઈ લીધું અને કહ્યું, 'મારા પ્રાણહવન માટે પૂરતું ભોજન આપો'.
એતાવદ્દાતુમશક્તઃ કથં શ્રાદ્ધક્રિયોદ્યતઃ । મમૈકસ્ય પ્રદાને ત્વમશક્તો રામ કિં વૃથા
તુ એટલું પણ આપી શકતો નથી, તો શ્રાદ્ધકર્મ કરવા તૈયાર કેમ થયો? એકલા મને પણ આપી શકતો નથી, તો પછી વ્યર્થ પ્રયત્ન શા માટે?
બહૂનાં ભોજનં દાતુમુદ્યુક્તો રામ કિં વૃથા । સહસા કૃતકર્માણિ ન સમાપ્તિં પ્રયાન્તિ ચ
ઘણાંને ભોજન આપવાનો પ્રયાસ વ્યર્થ છે, હે રામ, જો તું આપી શકતો નથી. જે કામ ઉતાવળમાં થાય છે, તે કદી પૂરુ થતું નથી.
ત્વયા કૃતમશેષાણાં નાલં પ્રાણાહુતિર્મમ । કથં મે દીયતે ભુક્તિઃ કથમેષાં તથા વદ
તમે જે આપ્યું એ મારા બધા પ્રાણહવન માટે પૂરતું નથી; તો પછી મારું ભોજન કેમ મળશે? અને બીજાઓનું કેવી રીતે મળશે? એ કહો.
રામસ્તમબ્રવીદ્વીરો ભુંક્ષ્વ ત્વં હિ યથાસુખમ્ । ઇત્યુદીર્ય નિરીક્ષ્યાસ્ય કર્મ તત્પરમાદ્ભુતમ્
રામે, તે વીરપુરૂષે, તેને કહ્યું: 'તમે આનંદથી ખાવો.' એમ કહીને તેના કામો જોઈને તે ખૂબ જ આશ્ચર્યચકિત થયો.
અથ શંભું સમાહૂય પ્રાહ ત્વં પરિવેષય । ત્વં પિતા પાર્વતી માતા શિવા દેવીતિ મે મતિઃ
પછી શંભુને બોલાવીને તેણે કહ્યું: 'તમે જ ભોજન પરોસો. તમે મારા પિતા છો, પાર્વતી મારી માતા છે અને શિવાદેવી પ્રત્યે મારી શ્રદ્ધા છે.'
અન્નપૂર્ણેશ્વરી દેવી ભવાન્યેવેતિ મે મતિઃ । સા શાંભવી વચઃ પ્રાહ તત્પર્યાપ્તં દદામ્યહમ્
'તમે તો અન્નપૂર્ણેશ્વરી દેવીએ છો—મારી માન્યતા એવી છે.' શાંભવીએ કહ્યું: 'હું પૂરતું ભોજન આપીશ.'
અથોમા કાંસ્યમાદાય ભિસ્સાપૂર્ણમલંકૃતમ્ । સ્વર્ણદર્વ્યા સમાદાય પાયસં ગન્ધકાન્તિમત્
પછી ઉમાએ કાંસ્યનું વાસણ લીધું, જે ભાતથી ભરેલું અને સુંદર રીતે શોભિત હતું, અને સોનાની કડછીએ સુગંધિત, તેજસ્વી પાયસ પરોસ્યું.
અસ્યાક્ષયમિદં ભૂયાદિતિ પ્રાદાત્તુ પાયસમ્ । દ્વિજસ્ય દક્ષિણે હસ્તે સાઽદદાત્સત્કૃતં મુદા
'આ અક્ષય રહે' એમ કહીને, તેણે એ પાયસ બ્રાહ્મણના જમણા હાથમાં આદરપૂર્વક અને આનંદથી આપ્યું.
સશિરઃ કમ્પમાનસ્તુ ઊર્ધ્વદૃષ્ટિરથાભવત્ । પ્રસારિતકરશ્ચાઽસીદ્ગૃહીત્વા પાયસં કરે
એ બ્રાહ્મણ કંપતો અને ઉપર જોઈ રહ્યો હતો, તેણે હાથ આગળ કર્યો અને પાયસ હાથમાં લીધો.
દીયતાં પાયસં સ્વાદુ સુષ્ઠુ પક્વમિદં તુ કિમ્ । શંભુપત્ની બભાષે તં કરે ભુંક્ષ્વ તતો દદે
'આ મીઠું અને સારી રીતે રાંધેલું પાયસ આપો—આ શું છે?' શંભુની પત્નીએ કહ્યું. 'હાથમાં જે છે એ ખાવ, પછી હું વધુ આપું.'
અભક્ષયત્તતો વિપ્રઃ પુનઃ કરતલે સ્થિતમ્ । તદક્ષયમથ જ્ઞાત્વા પ્રાસારયદથેતરમ્
પછી બ્રાહ્મણે ખાધું, અને ફરીથી એના હાથમાં પાયસ દેખાયું. એ અક્ષય છે એ સમજીને, તેણે બીજો હાથ પણ આગળ કર્યો.
તસ્મિન્કરતલે દેવી પાયસં દત્તવત્યુત । અન્યેષામપિ વિપ્રાણાં પક્વાક્ષય્યમદાત્સતી
એ હાથમાં પણ દેવી પાયસ આપી; અને બીજાં બ્રાહ્મણોને પણ એ સતીએ અક્ષય અને પકાવેલું ભોજન આપ્યું.
અથ પાણિદ્વયગતં વિજ્ઞાયાક્ષય્યપાયસમ્ । દૃષ્ટ્વા કરાન્તરમથો પ્રાસારયત સ દ્વિજઃ
પછી બંને હાથમાં અક્ષય પાયસ છે એ જાણી, એ બ્રાહ્મણે વારંવાર હાથ આગળ કર્યા.
ઉવાચાન્નં પ્રદાતવ્યં સસૂપઘૃતમુત્તમમ્ । શિવાદેવી તથા પ્રાદાદક્ષય્યં શંભુવલ્લભા
એ બ્રાહ્મણે કહ્યું: 'ભોજન આપો, સાથે શ્રેષ્ઠ સૂપ અને ઘી પણ હોવું જોઈએ.' ત્યારે શિવાદેવી, શંભુપ્રિયાએ, અક્ષય ભોજન આપ્યું.
યદ્યત્પ્રાદાત્તદા સાધ્વી સર્વમેવ તદક્ષયમ્ । કરાન્તરમથોસૃષ્ટં પરિપૂર્ણં પુનઃપુનઃ
જે કંઈ એ સતીએ આપ્યું, એ બધું અક્ષય હતું; હાથમાં જે મૂક્યું એ ફરીથી ફરીથી ભરાઈ જતું.