અથાદાય મહેશાનં દગ્ધપૂજં દ્વિજોત્તમઃ । નિર્ગત્ય ચ તતો દૃષ્ટ્વા મુખસંતાપમેવ ચ
પછી, મહેશાન માટે જે પૂજા ભસ્મ થઈ ગઈ હતી, તે લઈને, મહાન બ્રાહ્મણ ત્યાંથી નીકળી ગયો; આ જોઈને, તેના મનમાં માત્ર દુઃખ જ થયું.
દગ્ધપૂજાં તિરસ્કૃત્ય વીક્ષ્ય દગ્ધાંગમપ્યુત । ભાર્યામુવાચ ધર્માત્મા યથાપૂજા મહેશિતુઃ
ભસ્મ થયેલી પૂજાને અવગણીને અને પોતાનું શરીર પણ સળગી ગયું છે એવું જોઈ, ધર્મનિષ્ઠે પોતાની પત્નીને કહ્યું, 'મહેશાનને જે રીતે પૂજા કરી હતી, એ પ્રમાણે...'
તથા મમ સમસ્તાંગં કર્ત્તવ્યમવિશંકિતમ્ । વ્યંગ ઉવાચ- પશ્ચાદપિ કૃતા પૂજા સફલા તે ભવિષ્યતિ
'એ જ રીતે, નિર્ભય થઈને મારું આખું શરીર અર્પણ કરવું જોઈએ.' વ્યંગએ કહ્યું: 'પછીથી પણ પૂજા કરશો તો એનું ફળ જરૂર મળશે.'
યથાન્યદ્રવ્યદહને તાદૃશં દીયતે જનૈઃ । પૂજાયા દહને તદ્વત્પૂજાસ્ય ક્રિયતામિતિ
જેમ બીજું દ્રવ્ય સળગે ત્યારે લોકો એના બદલે બીજું આપે છે, એમ પૂજા સળગે ત્યારે પણ એના બદલે પૂજા કરવી જોઈએ.
આકથ ઉવાચ- ચૌર્યેણાપ્યર્જિતૈર્દ્રવ્યૈઃ પૂજયા ન હિતં ભવેત્ । ન ચાન્યાયાર્જ્જિતૈર્વિપ્ર શંભોઃ પૂજા શુભપ્રદા
આકથાએ કહ્યું: 'ચોરીથી મેળવેલા દ્રવ્યથી પૂજા કરવાથી કોઈ લાભ થતો નથી; અને, બ્રાહ્મણ, અયોગ્ય રીતે મેળવેલા દ્રવ્યથી શંભુની પૂજા શુભ ફળ આપતી નથી.'
ઇત્યુક્ત્વા ચાકથસ્તૂર્ણં સ્વાંગં દગ્ધુમુપાક્રમત્ । દગ્ધં લિંગં તદોન્મત્તો ગૃહીત્વાંતર્દધે ક્ષણાત્
આ રીતે કહીને, આકથાએ ઝડપથી પોતાનું શરીર સળગાવવાનું શરૂ કર્યું; પછી, ભસ્મ થયેલું લિંગ લઈને, ઉન્મત્ત થઈને પળભરમાં અદૃશ્ય થઈ ગયો.
અથ વ્યંગો હરો ભૂત્વા વારયામાસ ચાકથમ્ । કિમર્થં ખિદ્યતે વિપ્ર વરદોઽહં વરં વૃણુ
પછી વ્યંગે હર રૂપ ધારણ કરીને આકથાને અટકાવ્યો અને કહ્યું: 'બ્રાહ્મણ, તું દુઃખી કેમ છે? હું વરદાન આપનાર છું, તું જે ઈચ્છે એ વર માંગ.'
આકથોઽપિ વિભોઃ પાદે ભક્તિં વવ્રે સુનિશ્ચલામ્ । સૂત ઉવાચ- એતાં શ્રુત્વા કથાં રામઃ પ્રહૃષ્ટો મુનિભિર્વૃતઃ
આકથાએ ભગવાનના ચરણોમાં અડગ ભક્તિ માગી; સૂતએ કહ્યું: 'આ કથા સાંભળી, રામ મુનિઓથી ઘેરાયેલા આનંદિત થયા.'
ભારદ્વાજં નમસ્કૃત્ય પ્રયાણાજ્ઞામયાચત
તે પછી, તેણે ભારદ્વાજને વંદન કરીને વિદાય માટે today મંજૂરી માંગી.
અથો ભરદ્વાજમુનિઃ પ્રસન્નઃ શંભું વસિષ્ઠં મુનિપુંગવં ચ । નારાયણં ચર્ષિગણાંશ્ચ નત્વા વ્યસર્જયત્તેઽપિ યયુઃ પ્રણમ્ય
પછી પ્રસન્ન થયેલા ભારદ્વાજ મુનિએ શંભુ, વશિષ્ઠ જેવાં મહાન મુનિ, નારાયણ અને બધા ઋષિઓને વંદન કરીને વિદાય આપી; અને તેઓ પણ નમન કરીને ચાલ્યા ગયા.
નૈમિષીયા ઊચુઃ - ગત્વાયોધ્યાં મહાતેજાઃ સમસ્તમુનિસંયુતઃ । કિં ચકાર તતો રામઃ સ ચ શંભુર્મહાયશાઃ
નૈમિષીયોએ પૂછ્યું: 'બધા મુનિઓ સાથે મહાતેજસ્વી રામ અયોધ્યા ગયા પછી, તેણે પછી શું કર્યું? અને મહાયશસ્વી શંભુએ શું કર્યું?'
સૂત ઉવાચ- કૌસલ્યા માસિકશ્રાદ્ધમપરેઽહનિ રાઘવઃ । ચિકીર્ષુર્દ્વિજપ્રવરાનૃષિકલ્પાન્ન્યમંત્રયત્
સૂતએ કહ્યું: 'બીજે દિવસે, રાઘવએ કૌશલ્યાના માસિક શ્રાદ્ધ માટે ઇચ્છા કરી અને ઋષિ સમાન શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને બોલાવ્યા.'
શંભું સમસ્તત્ત્વજ્ઞં નારદં રોમશં ભૃગુમ્ । વિશ્વામિત્રમથો રામ એકભક્તવ્રતી તતઃ
રામે સર્વ તત્વ જાણનારા શંભુ, નારદ, રોમશ, ભૃગુ અને વિશ્વામિત્રને આમંત્રિત કર્યા; પછી એકનિષ્ઠ ભક્તિથી એ બધું કર્યું.
ભૂમૌ સુખાસ્તૃતાયાં ચ સુષ્વાપા વ્યાકુલેંદ્રિયઃ । પરેદ્યુરથ સંપ્રાપ્તે પ્રાતઃસ્નાત્વા વિધાનવિત્
પૃથ્વી પર સુખથી bichાવેલી શય્યામાં, ઈન્દ્રિયો ઉદ્વિગ્ન થઈ, તેણે નિંદ્રા લીધી; બીજા દિવસે સવારે, વિધિ જાણનારો રામ સ્નાન કરવા ગયો.
અન્નં શાકાદિકં શુદ્ધં જનૈરેવાન્વકારયત્ । નાનાન્નાનિ વિચિત્રાણિ ચોષ્યાદ્યાનિ તથૈવ ચ
એણે લોકોથી શુદ્ધ શાકાદિક ખોરાક તૈયાર કરાવ્યો; વિવિધ પ્રકારના ભોજન અને પીવાની વસ્તુઓ પણ.
વટકાદીંસ્તથા ભક્ષ્યાનષ્ટત્રિંશદકલ્પયત્ । પાયસં ષડ્વિધં ચૈવ પક્વશાકશતદ્વયમ્
એણે વટકાં વગેરે આઠત્રીસ પ્રકારના નાસ્તા, છ પ્રકારનું પાયસ અને સો પ્રકારની પકવેલી શાકભાજી તૈયાર કરાવી.
અપક્વમિશ્રકાણાં ચ શતત્રયમકલ્પયત્ । કાલશાકાદિકં શાકં ફલાનિ વિવિધાનિ ચ
એણે ત્રણસો પ્રકારની કાચી મિશ્રણ વાનગીઓ, કાળાશાક વગેરે શાક અને અનેક પ્રકારના ફળો પણ તૈયાર કરાવ્યા.
મૂલાનિ ચૈકકંદાનિ વલ્કલાનિ ચ રાઘવઃ । કારયિત્વા નદીં ગત્વા સહભ્રાતૃપુરોહિતઃ
રાઘવે મૂળ, એકમૂળ વનસ્પતિ અને છાલ પણ તૈયાર કરાવી; પછી ભાઈઓ અને કુટુંબના પુરોહિત સાથે નદી તરફ ગયો.
સરયૂસલિલે સ્નાત્વા હુત્વાગ્નિં સ્વાગતાન્દ્વિજાન્ । ઉક્ત્વા તુ સ્વાગતં તાંસ્તુ કૃતદેવાર્ચનો નૃપઃ
સરયૂ નદીમાં સ્નાન કરીને અગ્નિહોત્ર કર્યા પછી, રાજાએ બ્રાહ્મણોને આવકાર આપ્યો અને દેવતાઓની પૂજા કરી.
પ્રાણાનાયમ્ય સંકલ્પ્ય ક્ષણં ચૈવ પ્રદત્તવાન્ । રોમશં નારદં રામો વૈશ્વદેવે ન્યમંત્રયત્
રામચંદ્રજી એ શ્વાસ સંભાળી સંકલ્પ કર્યો, થોડો સમય અર્પણ કર્યા અને પછી રોમશ અને નારદજીને વૈશ્વદેવ વિધિ માટે આમંત્રિત કર્યા.
શંભું ભૃગું કૌશિકં ચ માતૃસ્થાને ન્યમંત્રયત્ । ગોમયેન તતઃ કૃત્વા મંડલં પૂજ્ય ચાર્હતઃ
પછી માતૃસ્થાને શંભુ, ભૃગુ અને કૌશિકને બોલાવ્યા; ગાયના છાણથી મંડળ બનાવીને યોગ્ય રીતે તેમની પૂજા કરી.
પાદપ્રક્ષાલનં ચક્રે સીતાદત્તોદકેન ચ । આચામયિત્વા તાન્વિપ્રાન્ગૃહં ગંતુમથોદ્યતઃ
સીતાજી દ્વારા આપેલા પાણીથી તેમના પગ ધોઈ, બ્રાહ્મણોને આચમન કરાવ્યું અને પછી ઘર જવા તૈયાર થયા.
અભ્યાગતઃ સમાયાતઃ સ્થવિરો વિકૃતાકૃતિઃ । કૃશઃ સંપ્રચલદ્ગાત્રો વેપિતાંઘ્રિશિરાસ્તથા
એ સમયે એક વૃદ્ધ, વિકૃત આકારવાળો, દુર્બળ, કાંપતા અંગો અને ધ્રૂજતા પગ-માથાવાળો માણસ આવ્યો.
લંબમાનત્વગુત્કર્ષચ્છ્વાસકાસાદિપીડિતઃ । દૂષિકાક્લિન્નગંડશ્ચ લાલાસંપૃક્તકૂર્ચકઃ
તેને વાંકડા શરીર, વધારે શ્વાસ, ઉધરસ અને અન્ય રોગોથી પીડા હતી; તેના ગાલો શ્લેષ્માથી ભીંજાયેલા અને મોઢું લાળથી ભીનું હતું.
ઉવાચ રામં રાજાનમહમેકો દ્વિજઃ સ્થિતઃ । મમાપિ ભોજનં દેયં સ્થવિરસ્ય કૃશસ્ય ચ
એ વૃદ્ધ બ્રાહ્મણે રામચંદ્રજીને કહ્યું: 'હું એકલો બ્રાહ્મણ અહીં ઊભો છું; મને પણ, જે વૃદ્ધ અને દુર્બળ છું, ભોજન આપો.'
રામોઽપિ તદ્વચઃ શ્રુત્વા લક્ષ્મણં વાક્યમબ્રવીત્ । પાદૌ પ્રક્ષાલયાસ્ય ત્વમહમભ્યર્ચયે દ્વિજમ્
રામચંદ્રજી એ આ વાત સાંભળી લક્ષ્મણને કહ્યું: 'તુ તેના પગ ધોઈ દે, અને હું બ્રાહ્મણની પૂજા કરું.'
અભ્યાગતોઽપિ વચનમાહ રામમથાકુલમ્ । ત્વયા પ્રક્ષાલિતે પાદે મમ ભોજનમિષ્યતે
આ નવા આવેલા બ્રાહ્મણે ચિંતિત થઈને રામચંદ્રજીને કહ્યું: 'જો તમે મારા પગ ધોવો તો જ મને ભોજન ઇચ્છનીય થશે.'
મત્તોઽધિકા દ્વિજાઃ કિં તે યેન મામવમન્યસે । શ્રાદ્ધધર્મં ન જાનીષે મહર્ષિગણસેવિતમ્
'બીજા બ્રાહ્મણો મારો કરતાં વધારે છે એવું શું છે, કે તમે મને અવગણો છો? મહર્ષિઓ દ્વારા માન્ય શ્રાદ્ધધર્મ તમને ખબર નથી.'
મમાવમાનતઃ સર્વવિપ્રાણામવમાનનમ્ । શ્રાદ્ધં વિહન્યતે ચાપિ નરકં ચ ગમિષ્યસિ
'મારી અવમાનનાથી બધા બ્રાહ્મણોની અવમાનના થાય છે; શ્રાદ્ધ વિઘટિત થાય છે અને તમે નરકમાં જશો.'
અથ રામઃ સ્વયં વિપ્રપાદૌ પ્રાક્ષાલયત્તદા । આચામયિત્વા તં વિપ્રં ગૃહં પ્રાવેશયત્તતઃ
પછી રામચંદ્રજી એ પોતે બ્રાહ્મણના પગ ધોઈ, તેને આચમન કરાવ્યું અને પછી ઘરમાં લઈ ગયા.