અશ્વત્થચલપત્રાગ્ર લીનતોયદ્રવાસ્તિકે । જીવિતેન હિ યો દદ્યાત્તસ્ય જન્મ નિરર્થકમ્
જે માણસ પોતાનું જીવન જોખમમાં મૂકી ને, જેમ અશ્વત્થના હલતા પાનના ટોચે પાણી લટકે છે તેમ, ખોરાક આપે છે, એનું જન્મ નિષ્ફળ નથી.
પરલોકસહાયો હિ ધર્મો ભાર્યા ન બાંધવાઃ । ભાર્ય્યા વા પિતરૌ પુત્રા યાવદાયુર્ન બાંધવાઃ
પરલોકમાં તો ધર્મ જ સાથી બને છે, પત્ની કે સગાં-વહાલા નહિ; પત્ની, માતા-પિતા કે પુત્રો પણ આયુષ્ય પૂરું થાય ત્યાં સુધી જ સાથી હોય છે.
સંપદ્વયઃ સુહૃદિહ ઇહામુત્ર હિ તં સ્થિતમ્ । ધર્મં ધર્મભૃતાં શ્રેષ્ઠં ભુંક્તે ચાન્યે કિમાવયોઃ
સંપત્તિ અને મિત્ર તો અહીં અને પરલોકમાં પણ ધર્મી લોકો સાથે જ રહે છે; શ્રેષ્ઠ ધર્મી લોકો ધર્મનો લાભ લે છે, પણ આપણાં બંનેનું શું?
ઇતિ ભાર્ય્યાવચઃ શ્રુત્વા આકથઃ કરુણાનિધિઃ । અવિશંકિતમેવાસ્મૈ દત્તવાનન્નમૂર્જ્જિતમ્ । અયં સ શંકરો દેવો નાનાકરણમાગતઃ
પત્નીના શબ્દો સાંભળી, દયાળુ આકથાએ કોઈ સંશય વિના એ પૌષ્ટિક ભોજન એને આપી દીધું, કારણ કે એ તો શિવજીએ જુદું રૂપ ધારણ કરીને આવ્યા હતા.
ઇતિ નિશ્ચિત્ય મનસા તસ્યાંગં પાપનાશનમ્
આ રીતે મનમાં નક્કી કરીને, તેણે એ પાપ નાશક શરીરને સ્પર્શ કર્યું.
આજાનુપાદં પ્રક્ષાલ્ય પરા જંઘમતઃ પરમ્ । ગુલ્ફં ચ તદધસ્તસ્ય પ્રક્ષાલ્યાચામય દ્દ્વિજમ્
પગ ઘૂંટણ સુધી ધોઈ, પછી નીચલા ભાગ અને ગુલ્ફા તથા નીચેનું ભાગ પણ ધોઈને, બ્રાહ્મણને હાથ ધોવા માટે પાણી આપ્યું.
અથાકથોઽપિ પત્સંધિં ગૃહાંગણમુપાનયત્ । ઉન્મુચ્ય પાદસંધિં સ નિષસાદાર્પિતાસને
પછી આકથાએ બ્રાહ્મણને ઘરનાં આંગણે લાવ્યો, પગના બંધ ખોલ્યા અને એને બેસવા માટે બેઠાડ્યું.
સમભ્યર્ચ્યાકથઃ સમ્યગ્ભોજયામાસ તં મુનિમ્ । એતસ્મિન્નંતરે કશ્ચિદુન્મત્તો ગૃહમાગતઃ
આકથાએ યોગ્ય રીતે પૂજા કરીને એ મુનિને ભોજન આપ્યું; એ દરમિયાન એક પાગલ માણસ ઘરમાં આવ્યો.
પાદસંધિમથાદાય ગૃહબાહ્યમુપાનયત્ । અથાદહચ્ચ તદ્ગેહં દંપતી ચાપ્યતાડયત્ 5.117.
એ પાગલે બ્રાહ્મણના પગ પકડીને એને ઘરની બહાર ખેંચી લીધો, પછી ઘરને આગ લગાવી અને દંપતીને માર્યું.
આકથસ્તાડિતો વિપ્રો દહ્યમાનં ગૃહં તદા । વિવેશ દેવમીશાનમાદાતું તૂર્ણમેવ વા
આકથાને માર પડ્યો, ત્યારે એ બ્રાહ્મણે જલતું ઘર ઝડપથી અંદર જઈ ભગવાનને લાવવા માટે પ્રવેશ કર્યો.
અથાદાય મહેશાનં દગ્ધપૂજં દ્વિજોત્તમઃ । નિર્ગત્ય ચ તતો દૃષ્ટ્વા મુખસંતાપમેવ ચ
પછી, મહેશાન માટે જે પૂજા ભસ્મ થઈ ગઈ હતી, તે લઈને, મહાન બ્રાહ્મણ ત્યાંથી નીકળી ગયો; આ જોઈને, તેના મનમાં માત્ર દુઃખ જ થયું.
દગ્ધપૂજાં તિરસ્કૃત્ય વીક્ષ્ય દગ્ધાંગમપ્યુત । ભાર્યામુવાચ ધર્માત્મા યથાપૂજા મહેશિતુઃ
ભસ્મ થયેલી પૂજાને અવગણીને અને પોતાનું શરીર પણ સળગી ગયું છે એવું જોઈ, ધર્મનિષ્ઠે પોતાની પત્નીને કહ્યું, 'મહેશાનને જે રીતે પૂજા કરી હતી, એ પ્રમાણે...'
તથા મમ સમસ્તાંગં કર્ત્તવ્યમવિશંકિતમ્ । વ્યંગ ઉવાચ- પશ્ચાદપિ કૃતા પૂજા સફલા તે ભવિષ્યતિ
'એ જ રીતે, નિર્ભય થઈને મારું આખું શરીર અર્પણ કરવું જોઈએ.' વ્યંગએ કહ્યું: 'પછીથી પણ પૂજા કરશો તો એનું ફળ જરૂર મળશે.'
યથાન્યદ્રવ્યદહને તાદૃશં દીયતે જનૈઃ । પૂજાયા દહને તદ્વત્પૂજાસ્ય ક્રિયતામિતિ
જેમ બીજું દ્રવ્ય સળગે ત્યારે લોકો એના બદલે બીજું આપે છે, એમ પૂજા સળગે ત્યારે પણ એના બદલે પૂજા કરવી જોઈએ.
આકથ ઉવાચ- ચૌર્યેણાપ્યર્જિતૈર્દ્રવ્યૈઃ પૂજયા ન હિતં ભવેત્ । ન ચાન્યાયાર્જ્જિતૈર્વિપ્ર શંભોઃ પૂજા શુભપ્રદા
આકથાએ કહ્યું: 'ચોરીથી મેળવેલા દ્રવ્યથી પૂજા કરવાથી કોઈ લાભ થતો નથી; અને, બ્રાહ્મણ, અયોગ્ય રીતે મેળવેલા દ્રવ્યથી શંભુની પૂજા શુભ ફળ આપતી નથી.'
ઇત્યુક્ત્વા ચાકથસ્તૂર્ણં સ્વાંગં દગ્ધુમુપાક્રમત્ । દગ્ધં લિંગં તદોન્મત્તો ગૃહીત્વાંતર્દધે ક્ષણાત્
આ રીતે કહીને, આકથાએ ઝડપથી પોતાનું શરીર સળગાવવાનું શરૂ કર્યું; પછી, ભસ્મ થયેલું લિંગ લઈને, ઉન્મત્ત થઈને પળભરમાં અદૃશ્ય થઈ ગયો.
અથ વ્યંગો હરો ભૂત્વા વારયામાસ ચાકથમ્ । કિમર્થં ખિદ્યતે વિપ્ર વરદોઽહં વરં વૃણુ
પછી વ્યંગે હર રૂપ ધારણ કરીને આકથાને અટકાવ્યો અને કહ્યું: 'બ્રાહ્મણ, તું દુઃખી કેમ છે? હું વરદાન આપનાર છું, તું જે ઈચ્છે એ વર માંગ.'
આકથોઽપિ વિભોઃ પાદે ભક્તિં વવ્રે સુનિશ્ચલામ્ । સૂત ઉવાચ- એતાં શ્રુત્વા કથાં રામઃ પ્રહૃષ્ટો મુનિભિર્વૃતઃ
આકથાએ ભગવાનના ચરણોમાં અડગ ભક્તિ માગી; સૂતએ કહ્યું: 'આ કથા સાંભળી, રામ મુનિઓથી ઘેરાયેલા આનંદિત થયા.'
ભારદ્વાજં નમસ્કૃત્ય પ્રયાણાજ્ઞામયાચત
તે પછી, તેણે ભારદ્વાજને વંદન કરીને વિદાય માટે today મંજૂરી માંગી.
અથો ભરદ્વાજમુનિઃ પ્રસન્નઃ શંભું વસિષ્ઠં મુનિપુંગવં ચ । નારાયણં ચર્ષિગણાંશ્ચ નત્વા વ્યસર્જયત્તેઽપિ યયુઃ પ્રણમ્ય
પછી પ્રસન્ન થયેલા ભારદ્વાજ મુનિએ શંભુ, વશિષ્ઠ જેવાં મહાન મુનિ, નારાયણ અને બધા ઋષિઓને વંદન કરીને વિદાય આપી; અને તેઓ પણ નમન કરીને ચાલ્યા ગયા.
નૈમિષીયા ઊચુઃ - ગત્વાયોધ્યાં મહાતેજાઃ સમસ્તમુનિસંયુતઃ । કિં ચકાર તતો રામઃ સ ચ શંભુર્મહાયશાઃ
નૈમિષીયોએ પૂછ્યું: 'બધા મુનિઓ સાથે મહાતેજસ્વી રામ અયોધ્યા ગયા પછી, તેણે પછી શું કર્યું? અને મહાયશસ્વી શંભુએ શું કર્યું?'
સૂત ઉવાચ- કૌસલ્યા માસિકશ્રાદ્ધમપરેઽહનિ રાઘવઃ । ચિકીર્ષુર્દ્વિજપ્રવરાનૃષિકલ્પાન્ન્યમંત્રયત્
સૂતએ કહ્યું: 'બીજે દિવસે, રાઘવએ કૌશલ્યાના માસિક શ્રાદ્ધ માટે ઇચ્છા કરી અને ઋષિ સમાન શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને બોલાવ્યા.'
શંભું સમસ્તત્ત્વજ્ઞં નારદં રોમશં ભૃગુમ્ । વિશ્વામિત્રમથો રામ એકભક્તવ્રતી તતઃ
રામે સર્વ તત્વ જાણનારા શંભુ, નારદ, રોમશ, ભૃગુ અને વિશ્વામિત્રને આમંત્રિત કર્યા; પછી એકનિષ્ઠ ભક્તિથી એ બધું કર્યું.
ભૂમૌ સુખાસ્તૃતાયાં ચ સુષ્વાપા વ્યાકુલેંદ્રિયઃ । પરેદ્યુરથ સંપ્રાપ્તે પ્રાતઃસ્નાત્વા વિધાનવિત્
પૃથ્વી પર સુખથી bichાવેલી શય્યામાં, ઈન્દ્રિયો ઉદ્વિગ્ન થઈ, તેણે નિંદ્રા લીધી; બીજા દિવસે સવારે, વિધિ જાણનારો રામ સ્નાન કરવા ગયો.
અન્નં શાકાદિકં શુદ્ધં જનૈરેવાન્વકારયત્ । નાનાન્નાનિ વિચિત્રાણિ ચોષ્યાદ્યાનિ તથૈવ ચ
એણે લોકોથી શુદ્ધ શાકાદિક ખોરાક તૈયાર કરાવ્યો; વિવિધ પ્રકારના ભોજન અને પીવાની વસ્તુઓ પણ.
વટકાદીંસ્તથા ભક્ષ્યાનષ્ટત્રિંશદકલ્પયત્ । પાયસં ષડ્વિધં ચૈવ પક્વશાકશતદ્વયમ્
એણે વટકાં વગેરે આઠત્રીસ પ્રકારના નાસ્તા, છ પ્રકારનું પાયસ અને સો પ્રકારની પકવેલી શાકભાજી તૈયાર કરાવી.
અપક્વમિશ્રકાણાં ચ શતત્રયમકલ્પયત્ । કાલશાકાદિકં શાકં ફલાનિ વિવિધાનિ ચ
એણે ત્રણસો પ્રકારની કાચી મિશ્રણ વાનગીઓ, કાળાશાક વગેરે શાક અને અનેક પ્રકારના ફળો પણ તૈયાર કરાવ્યા.
મૂલાનિ ચૈકકંદાનિ વલ્કલાનિ ચ રાઘવઃ । કારયિત્વા નદીં ગત્વા સહભ્રાતૃપુરોહિતઃ
રાઘવે મૂળ, એકમૂળ વનસ્પતિ અને છાલ પણ તૈયાર કરાવી; પછી ભાઈઓ અને કુટુંબના પુરોહિત સાથે નદી તરફ ગયો.
સરયૂસલિલે સ્નાત્વા હુત્વાગ્નિં સ્વાગતાન્દ્વિજાન્ । ઉક્ત્વા તુ સ્વાગતં તાંસ્તુ કૃતદેવાર્ચનો નૃપઃ
સરયૂ નદીમાં સ્નાન કરીને અગ્નિહોત્ર કર્યા પછી, રાજાએ બ્રાહ્મણોને આવકાર આપ્યો અને દેવતાઓની પૂજા કરી.
પ્રાણાનાયમ્ય સંકલ્પ્ય ક્ષણં ચૈવ પ્રદત્તવાન્ । રોમશં નારદં રામો વૈશ્વદેવે ન્યમંત્રયત્
રામચંદ્રજી એ શ્વાસ સંભાળી સંકલ્પ કર્યો, થોડો સમય અર્પણ કર્યા અને પછી રોમશ અને નારદજીને વૈશ્વદેવ વિધિ માટે આમંત્રિત કર્યા.